15 χρόνια από την εξέγερση που τάραξε την Ελλάδα

Η διαδήλωση φουντώνει.
Ο Αλέξης έπεσε νεκρός αλλά είναι ζωντανός.
Ζεστό αίµα κυλάει στον δρόµο,
όπως στην Πέτρου Ράλλη.
Το κράτος θριαµβεύει στα πτώµατα
αλλά όχι στους νεκρούς.
(…) Εµείς δεν ξεχάσαµε ποτέ!
Σύντροφε, πιάσε το χέρι µου να κάνουµε αλυσίδα!
Παναγιώτης Παπαναγιώτου

Τι ήταν λοιπόν εκείνος ο φλογισμένος Δεκέμβρης που τάραξε την Ελλάδα το 2008; Δισεκατομμύρια λέξεις έχουν επιστρατευτεί από πολιτικούς αναλυτές, πολιτικούς επιστήμονες, πολιτικούς, δημοσιογράφους και δημοσιολογούντες για να… βάλουν σε τάξη εκείνα τα μερόνυχτα, εκείνον τον Δεκέμβρη που «δεν ήταν η απάντηση, ήταν η ερώτηση» κι επιμένει να τίθεται ώς τώρα.

Η σφαίρα από το όπλο του ειδικού φρουρού Επαμεινώνδα Κορκονέα σημάδεψε εν ψυχρώ τον 15χρονο μαθητή Αλέξη Γρηγορόπουλο, βρήκε όμως κατάστηθα και μια ολόκληρη γενιά νέων ανθρώπων, που βγήκαν στους δρόμους μαζικά, πυροδοτώντας ένα πολύχρωμο, πολύμορφο και πρωτόγνωρο στην ένταση, στη διάρκεια και στην εξάπλωσή του κίνημα. Από τη μητρόπολη σε σχεδόν κάθε επαρχιακή πόλη κι από την Αθήνα σε κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, αλλά και μέχρι την Ισταμπούλ και το Μπουένος Αϊρες, ο ελληνικός Δεκέμβρης κινητοποίησε αναρίθμητους πολίτες κάθε γενιάς.

Η δολοφονία του Αλέξη έφερε βίαια μια γενιά στο πολιτικό προσκήνιο, λειτουργώντας ως προανάκρουσμα του συγκρουσιακού κύκλου που άνοιξε επίσημα με την υπαγωγή της χώρας στα μνημόνια. Ο Δεκέμβρης ήταν το πρώτο ρήγμα που αποκάλυψε την αγριότητα που θα ξεδιπλωνόταν σε όλο της το μεγαλείο δύο χρόνια μετά. «Στις τράπεζες λεφτά, στη νεολαία σφαίρες, ήρθε η ώρα για τις δικές μας μέρες» φώναζαν οι εξεγερμένοι πιτσιρικάδες κι εργαζόμενοι τότε, λειτουργώντας ως ευαίσθητος παλμογράφος που κατέγραφε τους σεισμούς που έμελλε να ’ρθουν.

«Επεισόδια, μολότοφ, σπασίματα μαγαζιών – για μία ακόμη φορά εικόνα χάους στο κέντρο της Αθήνας. Είναι “τα δικά τους παιδιά”, όπως είπε χθες ο κ. Δραγασάκης, γι’ αυτό προφανώς δεν αφήνουν την αστυνομία να κάνει τη δουλειά της…» – αυτό τo tweet του Κυριάκου Μητσοτάκη το 2017 συνοψίζει όλη τη δεξιά γραμμή ανάγνωσης όχι μονάχα για τον Δεκέμβρη, αλλά για κάθε νεολαιίστικο ξέσπασμα.

Ωστόσο, ο Δεκέμβρης ήταν αστυνομική καταστολή, άγριο ξύλο και χημικά, προσαγωγές, συλλήψεις στον σωρό. Αλλά ο Δεκέμβρης επίσης ήταν μαθητές και φοιτητές καθημερινά σε διαδηλώσεις, η κατάληψη της Λυρικής κι οι μπαλαρίνες στο οδόστρωμα, οι γιαγιάδες που πετούσαν γλάστρες στα ΜΑΤ από τα μπαλκόνια, οι πολίτες που κατέλαβαν μια σειρά από δημαρχεία, το κτίριο της ΓΣΕΕ, Πνευματικά Κέντρα και δημοτικά ραδιόφωνα, η Ενωση Συντακτών που μετατράπηκε από τους διαδηλωτές σε κέντρο αντι-πληροφόρησης.

«Ολα ήταν στη θέση τους» – με αυτή τη φράση ξεκινούσε ένα από τα χιλιάδες κείμενα που κυκλοφόρησαν εκείνον τον Δεκέμβρη. Ολα ήταν στη θέση τους μέχρι που οι εξεγερμένοι βγήκαν στον δρόμο και «πειθαρχία τέλος, ζωή μαγική». Το κείμενο τελείωνε με αυτές τις αράδες: «Η ομορφιά στους δρόμους. Οι επιθυμίες μας στους δρόμους. Εμείς; Στους τέσσερις τοίχους;».

Το πολιτικό σύστημα σχεδόν στο σύνολό του εμφανιζόταν αμήχανο, το δημοσιογραφικό κατεστημένο (με ελάχιστες εξαιρέσεις) έπιασε δουλειά απέναντι στους διαδηλωτές, ο ευρωπαϊκός Τύπος δήλωνε έκπληκτος μπροστά στο ακατανόητο «ελληνικό σύνδρομο», ωστόσο ο Guardian μιλούσε για «μια χαμένη γενιά χωρίς δουλειά και ελπίδα». Κι ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν έγραφε πολύ έγκαιρα από τότε: «Οι αναταραχές στην Ελλάδα δεν είναι παρά προμήνυμα κοινωνικών εξεγέρσεων που έρχονται και θα ενταθούν όσο οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης θα γίνονται πιο αισθητές. Ολοι περπατάμε σε ένα ναρκοπέδιο, το οποίο είμαστε σίγουροι ότι θα εκραγεί, μόνο που δεν ξέρουμε πού και πότε θα σημειωθεί η επόμενη έκρηξη».

Τελικά εκείνη η γενιά που βγήκε πρώτη φορά στον δρόμο εκείνον τον Δεκέμβρη πριν από 15 χρόνια έμελλε να ζήσει πολλές ακόμα εκρήξεις. Από την πτώχευση της χώρας και τις πολιτικές λιτότητας μέχρι την πανδημία, η γενιά της πολυκρίσης δεν έχει σταματήσει να δοκιμάζεται. Κι είναι μια γενιά βαθύτατα πολιτικοποιημένη, όπως έχει δείξει πλήθος ερευνών.

Ας θυμηθούμε ενδεικτικά την έρευνα «Νεολαία: Συνήθειες, αντιλήψεις και πολιτική συμπεριφορά» που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, σε συνεργασία με την Prorata, το 2022 σε νέους και νέες 18-34 ετών. Η συντριπτική πλειοψηφία (78,6%) των νέων δήλωνε ότι ενδιαφέρεται «πολύ» ή «αρκετά» για την πολιτική, ενώ το 38% δήλωνε ότι έχει χαμηλή ή καθόλου εμπιστοσύνη στο σύνολο των θεσμών (τα ΜΜΕ, που στην πλειονότητά τους κανιβάλιζαν τα παιδιά του Δεκέμβρη, συγκέντρωναν 93% δυσπιστίας και 87% τα πολιτικά κόμματα, ενώ εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη έδειξε μόλις το 38%, στην Ευρωπαϊκή Ενωση το 28% και στην αστυνομία το 27%). Σχεδόν ένας στους δύο (45%) απάντησε ότι έχει λάβει ή θα λάμβανε μέρος σε διαδήλωση, συγκέντρωση ή άλλου τύπου δημόσια διαμαρτυρία και ένα 15% σε κατάληψη δημόσιου κτιρίου.

Ο Δεκέμβρης φοβίζει ακόμα, γι’ αυτό άλλωστε και παρουσιάζεται σαν ένα κρεσέντο βίας κουκουλοφόρων και πλιατσικολόγων -και μάλιστα απολίτικο, χωρίς σκοπό παρά μόνο θυμό- υποβαθμίζοντας το πολύχρωμο και ετερόκλητο πλήθος των υποκειμένων που βγήκαν στον δρόμο, το ρηξικέλευθο κινηματικό ρεπερτόριο των ημερών, τα ευρηματικά συνθήματα, τα οξυδερκή κείμενα, τις πολιτικές αναλύσεις, τα ποιήματα, την κριτική ματιά στα ΜΜΕ, την ανάδυση της δημοσιογραφίας των πολιτών – όλα όσα γέννησε εκείνος ο δεκεμβριάτικος ξεσηκωμός.