Δεν είναι μόνο η κλιματική αλλαγή, είναι και οι «αδυναμίες του επιχειρησιακού σχεδιασμού αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο. Μιλάμε με τον καθηγητή Δασολογίας και πρόεδρο του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, Αλέξανδρο Δημητρακόπουλο.
● Τις τελευταίες μέρες, κάηκαν στην Αττική πάνω από 80.000 στρέμματα. Εχουμε πρόβλημα με τον σχεδιασμό, τα μέσα προστασίας ή η κλιματική αλλαγή συνιστά τη μοναδική αιτία των καταστροφών, ενώπιον της οποίας μας απομένει πια η μοιρολατρική αποδοχή των τετελεσμένων;
Κατά τη γνώμη μου, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: Και τα δύο. Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί μια συνεχώς ξηρότερη και θερμότερη ατμόσφαιρα στον πλανήτη. Επίσης, προκαλεί αύξηση της συχνότητας των ακραίων φαινομένων, όπως οι καύσωνες και οι ξηρασίες. Ο συνδυασμός των δύο προκαλεί ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες για την έναρξη και εξάπλωση δασικών πυρκαγιών, ιδίως σε χώρες με μεσογειακό τύπο κλίματος, που κατά τη θερινή περίοδο είχαν ήδη πολλές πυρκαγιές. Στην άποψη αυτή συνηγορεί και το γεγονός ότι, από τη δεκαετία του 1990 και μετά, τεράστιες πυρκαγιές (mega fires) καταστρέφουν εκατομμύρια στρέμματα δασών σε όλες τις χώρες, φαινόμενο πρωτόγνωρο μέχρι τώρα. Από την άλλη μεριά, παρά την αύξηση των εναέριων μέσων δασοπυρόσβεσης και των επίγειων δυνάμεων, δεν φαίνεται να υπάρχει βελτίωση στην αποτελεσματικότητα καταπολέμησης των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, οφείλεται σε αδυναμίες του επιχειρησιακού σχεδιασμού αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών σε κεντρικό και τοπικό επίπεδο, που είναι αποτέλεσμα της πλημμελούς εκπαίδευσης τόσο σε επιτελικά όσο και σε επιχειρησιακά θέματα. Επίσης, το θεσμικό πλαίσιο αρμοδιοτήτων πρόληψης και καταστολής των πυρκαγιών μεταξύ πυροσβεστικού σώματος, δασικής υπηρεσίας, ΟΤΑ και άλλων φορέων, στην παρούσα μορφή, δημιουργεί σύγχυση ως προς τα καθήκοντα κάθε φορέα. Συμπερασματικά, σε ένα διαρκώς επιδεινούμενο πυρικό περιβάλλον για τα δάση μας, εμείς δεν γινόμαστε πιο αποτελεσματικοί στη διαχείριση (πρόληψη και καταστολή) των δασικών πυρκαγιών.
● Εχουμε πολιτική για τα δάση ή μόνο ευχολόγια; Τι θα μπορούσαμε να κάνουμε και δεν το κάνουμε;
Θα μπορούσαμε να έχουμε μια ενισχυμένη Δασική Υπηρεσία, τόσο σε προσωπικό όσο και σε μέσα, για την ολοκληρωμένη διαχείριση των δασικών εκτάσεων καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Αυτό θα συνεισφέρει και στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών με τη διαχείριση της δασικής καύσιμης ύλης και την απόληψη πλεονάζουσας δασικής βιομάζας από τα δάση. Επίσης, θα πρέπει να υπάρχει, όπως στο παρελθόν, ενεργή ανάμιξη της δασικής υπηρεσίας και στην καταστολή των πυρκαγιών. Οι δασολόγοι επιστήμονες γνωρίζουν τα ελληνικά δάση καλύτερα από τον καθέναν και μπορούν να έχουν πολύτιμη συμμετοχή τόσο στον αντιπυρικό σχεδιασμό όσο και στην ενεργή κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών. Πρέπει δε να υπάρχει έλεγχος από την κεντρική διοίκηση στους ΟΤΑ που έχουν υπό την ευθύνη τους δασικές εκτάσεις.
● Αποδέχεστε τη λογική που φαίνεται να ριζώνει για τα καλά στη λαϊκή αντίληψη, ότι πίσω από τις φωτιές βρίσκονται οργανωμένα κυκλώματα, σχετιζόμενα με τοποθέτηση ανεμογεννητριών στις κορυφογραμμές;
Οχι. Τίποτα δεν συνηγορεί για κάτι τέτοιο. Οι πυρκαγιές που ταλανίζουν την Αττική από το 2018 και μετά συμβαίνουν σε χαμηλά υψόμετρα και σε περιοχές που δεν προσφέρονται για εγκατάσταση ανεμογεννητριών. Επίσης, οι κορυφογραμμές που συνήθως υπάρχουν τέτοιες εγκαταστάσεις είναι σε μεγάλα υψόμετρα και εκτός των δασοορίων. Η ανθρώπινη αμέλεια φαίνεται να είναι το κυριότερο αίτιο έναρξης δασικών πυρκαγιών από το 2000 και μετά, συνεπικουρούμενη από εμπρησμούς για διάφορους λόγους, που κυρίως σχετίζονται με προσπάθειες αλλαγής χρήσης γης.
Επειτα από διάλογο πολλών ετών είχαμε καταλήξει και είχαμε αναθέσει την κατάσβεση στην Πυροσβεστική Υπηρεσία. Αρκετοί σήμερα υποστηρίζουν ότι αυτό το έργο πρέπει να επιστρέψει στη Δασική Υπηρεσία. Από το 1998 και μετά, η ευθύνη της κατάσβεσης των δασικών πυρκαγιών ανατέθηκε θεσμικά στο Πυροσβεστικό Σώμα, ενώ οι εργασίες πρόληψης των πυρκαγιών στα δάση παρέμειναν στη Δασική Υπηρεσία. Εκ του αποτελέσματος κρίνοντας, αυτή η αλλαγή όχι μόνο δεν βελτίωσε την κατάσταση, αλλά δημιούργησε και πρόσθετα προβλήματα αρμοδιοτήτων και μετάθεσης ευθυνών. Οι δασολόγοι έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο σπουδών και ενασχόλησης το δάσος, το οποίο γνωρίζουν καλύτερα από τον καθένα στην περιοχή ευθύνης τους. Ως εκ τούτου, νομίζω ότι επιβάλλεται η δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου, όπου η δασική υπηρεσία και το πυροσβεστικό σώμα θα συμμετέχουν μαζί και ισότιμα τόσο στην πρόληψη όσο και στην καταστολή των πυρκαγιών στα δάση.
● Μπορείτε να εξηγήσετε τι σημαίνει για τη Σχολή Δασολογίας του ΑΠΘ το άρθρο του νόμου Κεραμέως (296, ν. 4957/2022) που καταργεί την αυτοτέλεια του Ταμείου Διαχείρισης Πανεπιστημιακών Δασών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε Ταξιάρχη και Περτούλι;
Τα πανεπιστημιακά δάση Περτουλίου Τρικάλων και Ταξιάρχη Χαλκιδικής θεσπίστηκαν για την πρακτική εκπαίδευση των φοιτητών Δασολογίας του ΑΠΘ και την άσκηση πρότυπης δασοπονίας στην Ελλάδα. Από το 1934 επιτελούν επάξια και τους δύο σκοπούς. Η διοίκησή τους μέχρι το 2022 γινόταν από το Ταμείο Διοίκησης και Διαχείρισης Πανεπιστημιακών Δασών (ΤΔΔΠΔ), που ήταν ΝΠΔΔ, με συμβούλιο που απαρτιζόταν από το επιστημονικό προσωπικό του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος. Χωρίς καμία διαβούλευση, καμία αιτιολογία και εντελώς ξαφνικά, στο νέο νομοσχέδιο για την παιδεία, παρεισέφρησε ένα άρθρο που καταργεί το ΤΔΔΠΔ και εντάσσει τα πανεπιστημιακά δάση στην υπηρεσία διαχείρισης της πανεπιστημιακής περιουσίας. Το γεγονός αυτό θα έχει ολέθριες συνέπειες τόσο για τα δάση όσο και για την εκπαίδευση των φοιτητών σε αυτά, αφού στερεί το επιστημονικό προσωπικό από τη διαχείριση των δασών και δημιουργεί παντός είδους προσκόμματα στην ομαλή λειτουργία των πανεπιστημιακών δασών. Η παντελής έλλειψη αιτιολόγησης δημιουργεί εύλογες υπόνοιες για τους λόγους λήψης μιας τέτοιας απόφασης. Η ΟΜΟΦΩΝΗ θέση του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ είναι η διοίκηση και διαχείριση των πανεπιστημιακών δασών να επανέλθει στην αρμοδιότητα του Τμήματος, υπό την υφιστάμενη μορφή του ΝΠΔΔ. Αυτή είναι και η βούληση των παραδασόβιων πληθυσμών που επωφελούνται και υποστηρίζουν τις ενέργειες του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος. Θα εξαντλήσουμε όλα τα ένδικα μέσα, μέχρι την τελική δικαίωσή μας. Η πρώτη ακρόαση για τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά της απόφασης και κατάργηση του επίμαχου άρθρου, ύστερα από δύο αναβολές, αναμένεται να συζητηθεί τον Οκτώβριο.
