«Γενετικά κατώτεροι» λαμπροί πρωταγωνιστές

«Γιατί μια μαθητική ταινία αποτελεί είδηση;». Διότι γυρίστηκε με τη συνεργασία και την ανιδιοτελή συνεισφορά πολλών από την τοπική κοινωνία, σε ένα σχολείο όπου η συντριπτική πλειονότητα των μαθητών (σε ποσοστό 80%) είναι Ρομά, κόντρα στις αντίξοες συνθήκες που καλλιεργήθηκαν εντός και εκτός του σχολικού περιβάλλοντος και με το τελικό αποτέλεσμα -αντάξιο βραβείων- να μη θυμίζει σε τίποτα τις συνήθεις γλυκανάλατες αντίστοιχες προσπάθειες.

Ο λόγος για την τρίτη ταινία του Σταύρου Παναγιώτου, του αναπληρωτή δασκάλου Αγγλικών που χρόνια τώρα διδάσκει σε σχολεία της Κορινθίας, με τίτλο «Γενετικά κατώτεροι». Η αγάπη του Στ. Παναγιώτου για το σινεμά, αλλά κυρίως για τους μαθητές και τις μαθήτριές του τον ωθεί κάθε χρόνο να φέρνει κοντά τα παιδιά στην έβδομη τέχνη και να τα παιδαγωγεί μέσα από την κοινή τους προσπάθεια να δημιουργήσουν έργα που στο παρελθόν έχουν, μάλιστα, βραβευτεί και σε διεθνή διαγωνισμό («Τα παιδιά “είδαν” στη δυστοπία το παρόν», «Εφ.Συν.», 18.6.2021 και «Κινηματογραφικές ανάσες ελευθερίας», «Εφ.Συν.», 11.4.2022).

Το «Γενετικά κατώτεροι» βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα και έχει αναφορές σε αληθινά πρόσωπα που δεν είναι άλλα από τους Ρομά και τους Μπαλαμέ (δηλαδή μη Ρομά) μαθητές που συμβιώνουν στο Δημοτικό Σχολείο των Εξαμιλίων Κορίνθου. Σε μια συγκλονιστική σκηνή βασισμένη στη θεατρική τεχνική του «τούνελ των σκέψεων» ή «διαδρόμου της συνείδησης», ένας Ρομ μαθητής περπατάει ανάμεσα στους συμμαθητές του που είναι παραταγμένοι σε δύο σειρές.

– «Δεν είναι σαν κι εμάς»

– «Αφού είναι Γύφτοι!»

– «Γιατί αυτός δεν είναι άνθρωπος;»

– «Αγράμματος θα μείνει»

– «Δεν έχει κανέναν να τον βοηθήσει»

– «Αφού οι γονείς του είναι στη φυλακή»

– «Εκεί ανήκουν!»

– «Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι πώς θα κλέψουν»

– «Αυτά είδαν, αυτά έμαθαν και αυτά θα κάνουν»

– «Ετσι μεγάλωσαν»

– «Δεν έχουμε όλοι τις ίδιες αφετηρίες»

– «Αφήστε τις δικαιολογίες!»

– «Δεν είναι δικαιολογίες, είναι η πραγματικότητα»

– «Γενετικά είναι κατώτεροι»

Οι ατάκες που ακούγονται και που αποδίδονται τόσο στα ελληνικά όσο και στα ρομανές, τη γλώσσα των Τσιγγάνων, είναι τόσο αληθινές όσο και το μακρόσυρτο, μυριόστομο ουρλιαχτό στο οποίο καταλήγει η σκηνή, ένα ουρλιαχτό απόγνωσης και αγανάκτησης.

Απόγνωση και αγανάκτηση για τον ρατσισμό, τους πρώιμους γάμους ανηλίκων, τη βία, τη φτώχεια, τις εκ διαμέτρου αντίθετες κοινωνικο-οικονομικές αφετηρίες, τον αναλφαβητισμό, τα αδιέξοδα και το προδιαγεγραμμένο μέλλον. Τα παραπάνω συζητήθηκαν ανοιχτά μέσα στις τάξεις του Στ. Παναγιώτου και αποτέλεσαν την αφετηρία και τη βάση για τη δημιουργία της ταινίας.

«Υπήρχε εμπιστοσύνη που είχε καλλιεργηθεί όλη τη χρονιά μέσα από το μάθημα. Υπάρχει όμως και αληθινό νοιάξιμο, όχι σαν αυτό της “φιλανθρωπίας των Χριστουγέννων”, και τα παιδιά το καταλαβαίνουν. Γι’ αυτό και η συμμετοχή, φέτος, ξεπέρασε κάθε προηγούμενο. Συνολικά 80 μαθητές και μαθήτριες της Δ’, Ε’ και Στ’ Δημοτικού συμμετείχαν ενεργά στην ταινία, πέραν των εθελοντών, γονέων και συναδέλφων εκπαιδευτικών που βοήθησαν στην υλοποίησή της», μας εξηγεί ο συντονιστής της ταινίας, Σταύρος Παναγιώτου.

«Το πιο εύκολο θα ήταν να κάνω ανάθεση στα παιδιά, “εσύ κάνε αυτό”, “εσύ πες εκείνο”, αλλά το σενάριο και τις σκηνές μία προς μία τις στήσαμε μαζί. Ακόμη και εκείνοι που ήταν αδιάφοροι ανέλαβαν τελικά ηγετικό ρόλο και συχνά έδιναν λύσεις», προσθέτει όλο περηφάνια για την προσπάθεια των παιδιών αλλά και την ωριμότητα που επέδειξαν στα γυρίσματα.

Γυρίσματα τα οποία έγιναν μέσα σε ασφυκτικό πλαίσιο και διήρκεσαν μόλις τρία πρωινά και ένα απόγευμα λόγω των εμποδίων που έθετε ο διευθυντής του σχολείου στην υλοποίηση της ταινίας. Οπως έχει καταγραφεί σε ρεπορτάζ (eksegersi.gr) αλλά και όπως μας επιβεβαιώνει ο ίδιος ο εκπαιδευτικός, ο διευθυντής δεν ενέκρινε την πρωτοβουλία του Στ. Παναγιώτου, σε αντίθεση με τον Σύλλογο Διδασκόντων, έσπερνε πανικό στους γονείς μαθητών ότι τάχα χάνονται πολύτιμες ώρες μαθημάτων, ενώ ζητούσε πεισματικά να εγκρίνει (!) το σενάριο, τον τίτλο της ταινίας και τον τρόπο των γυρισμάτων, κάτι στο οποίο, φυσικά, βρήκε αντίσταση από τον αρμόδιο εκπαιδευτικό, ο οποίος προχώρησε σε καταγγελία στη διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Τα γυρίσματα ολοκληρώθηκαν, τελικά, στα τέλη Μαΐου και παρ’ όλο που το υλικό μονταρίστηκε μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα και ύστερα από υπεράνθρωπη προσπάθεια και εξαντλητικά ξενύχτια, η ομάδα των Εξαμιλίων, αφού είχε χάσει την προθεσμία υποβολής της ταινίας στο διαγωνιστικό μέρος του διεθνούς μαθητικού διαγωνισμού ταινιών μικρού μήκους «Cinema… διάβασες;» λόγω των μεθοδεύσεων του διευθυντή του σχολείου, κατέθεσε τελικά εκπρόθεσμα την υποψηφιότητα της ταινίας, η οποία θα διαγωνιστεί του χρόνου.

Γκετοποίηση

Παρ’ όλες τις προσπάθειες, λοιπόν, να μπει φρένο, η ταινία γυρίστηκε και είναι εξαιρετική! Μέσα σε δεκαπεντέμισι λεπτά καταφέρνει να θίξει βαθιά και άλυτα ζητήματα γκετοποίησης, βίας, ρατσισμού και σχολικής διαρροής, τα οποία παρουσιάζει χωρίς περιστροφές και φιοριτούρες στον θεατή.

«Είναι αυταπόδεικτο ότι η μαθητική διαρροή από το σχολικό περιβάλλον οδηγεί σε κακοποιητικές καταστάσεις εις βάρος των ανήλικων μαθητών, σε παραβατικές πράξεις/συμπεριφορές, και είναι ευθύνη της πολιτείας και του υπουργείου Παιδείας να μεριμνήσουν ουσιαστικά και αποτελεσματικά για τις συνέπειες που επεκτείνονται στο ευρύτερο φάσμα του κοινωνικού ιστού», τονίζει ο Σταύρος Παναγιώτου, υποστηρίζοντας ότι το σχολείο στο οποίο υπηρέτησε φέτος χρειάζεται κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους αλλά και διαμεσολαβητές από την κοινότητα των Ρομά. Κυρίως, χρειάζεται σοβαρή πολιτική βούληση!

● Μπορείτε να παρακολουθήσετε την ταινία στο youtube