«Με ποιον είσαι;». Ένα ερώτημα-κλειδί που δεσπόζει στην ελληνική κοινωνία και φανερώνει όλο το πλέγμα των πελατειακών σχέσεων, από τον 19ο αιώνα έως σήμερα.
Στις αρχές του 1894, αμέσως μετά την κήρυξη της χώρας σε πτώχευση, με τη σταφιδική κρίση και τη μετανάστευση στην Αμερική στο ζενίθ, οι άνθρωποι του καθημερινού μόχθου υπέφεραν. Ήταν αγανακτισμένοι από τη μεγάλη αύξηση των έμμεσων φόρων κατανάλωσης που επέβαλε ο Χαρίλαος Τρικούπης (64,5% έμμεσοι φόροι στο σύνολο των φόρων), καθώς αρνιόταν να φορολογήσει το κεφάλαιο και το κέρδος και από τη δημόσια υγεία και πρόνοια.
Τα δίκτυα πελατειακών σχέσεων μεσουρανούσαν. Βουλευτές και κομματάρχες προσέφεραν προστασία και κάθε μορφής εξυπηρετήσεις (ροσφέτια) στους ενδεείς. Οι λαϊκές τάξεις αμύνονταν και επιβίωναν με τον τρόπο αυτό. Οι βουλευτές χορηγούσαν «πασαπόρτια» για την Αμερική σε αυτούς που αναζητούσαν μια καλύτερη τύχη. Οι βουλευτές μεσολαβούσαν στους ιδιοκτήτες των εργοστασίων για να διορίσουν τους προστατευόμενούς τους. Όσοι έβρισκαν θέση στα μεγάλα εργοστάσια του Πειραιά, όπως π.χ. στου Ρετσίνα, αποτελούσαν την αφρόκρεμα των λαϊκών τάξεων.
Βουλευτές και κομματάρχες βάπτιζαν τα παιδιά, μεσολαβούσαν στην αστυνομία και εξασφάλιζαν δικηγόρους σε περίπτωση που οι προστατευόμενοί τους διέπρατταν εγκληματικές πράξεις. Μια συνηθισμένη μέθοδος που ακολουθούσαν οι πολιτικοί, προκειμένου να εξασφαλίζουν την ψήφο των απόκληρων συμπολιτών τους, ήταν να τους καλούν την παραμονή των εκλογών, να τους δεξιώνονται, να τους ταΐζουν και να τους ποτίζουν με ρετσίνα μέχρι να τους μεθύσουν, για να αρπάξουν την άλλη μέρα με ακόμη μεγαλύτερη ευκολία την ψήφο τους.
Ο Βλάσης Γαβριηλίδης, ο πατέρας της ελληνικής δημοσιογραφίας και ιδιοκτήτης της εφημερίδας «Ακρόπολις», το 1894, περιδιαβαίνει τα βιοτεχνικά εργαστήρια στο κέντρο της Αθήνας, τα σιδηρουργεία της οδού Ηφαίστου, τα φαναρτζίδικα, τα σαμαροποιεία, τα μπακιρτζίδικα, τα αμπατζίδικα και ρωτάει τους δουλευτάδες για την πολιτική και τους πολιτικούς.
Για τη δημόσια υγεία και την ιατρική περίθαλψη, εργάτες και μεροκαματιάρηδες είναι αγανακτισμένοι:
«Το ηξεύρετε και το ηξεύρομεν, πόσους αρνούνται να δεχθούν τα νοσοκομεία μας και πόσοι απέθανον μέσα εις τα καροτσίνια εν υπαίθρω φερόμενοι εδώ και εκεί και πανταχόθεν αποδιωκόμενοι».
Για τα πολιτικά μέσα και τα φακελάκια στα νοσοκομεία αναφέρουν:
«Ημείς δεν ηξεύρομεν μέχρι τούδε έναν πτωχόν που επάτησε το κατώφλιον του Ευαγγελισμού, χωρίς να ικετεύσουν υπέρ αυτού πέντε και δέκα τουλάχιστον ισχυροί.
Ήκουσα δε ιατρόν δημοτικού νοσοκομείου φωνάζοντα προς τη γυναίκα ατυχούς εργάτου από της οδού προς το υπόγειον όπου η εργατική οικογένεια εκάθητο:
“Εχεις τα ψαλτικά;”
Και εκείνης μη εννοούσης, ο ιατρός προσέτριψε κατ’ επανάληψιν τους δυο δακτύλους της δεξιάς του χειρός (επεξηγών ούτως, ότι τα ψαλτικά εσήμαινον ψιλά) και τότε μόνον εισήλθεν, όταν εκείνη απήντησε καταφατικώς».
Στο ερώτημα «Αν γίνουν εκλογές τι θα ψηφίσεις;» απαντούν:
«Μα τον Θεό, ή δεν θα ψηφίσω καθόλου. Εσυχάθηκα αδελφέ ποιους να ψηφίσω. Ή θα κυττάξω να ρωτήσω καλά, ποιος θα μας βγάλη από αυτή την κατάστασι και έτσι θα δώσω τον ψήφο μου. Να βρούμε ανθρώπους με νιονιό!».
«Να βάλουμε φωτιά να τους κάψουμε όλους πέρα πέρα. Στάχτη στα μάτια τους, κακά και ψυχρά. Υποφέρει η συντεχνία. Όλα τα είδη υπερτιμημένα».
«Θέλουν φόρους. Πληρώνουμε φόρους. Μα θα μας δώσετε και άλλους φόρους; Πάρε και άλλους φόρους. Μα δεν βλέπουμε και τι γίνονται! Εδώ ο κόσμος την σήμερον δυστυχεί. Δεν εβγήκε ένας απ’ αυτούς να πη: Μωρέ από τι υποφέρει ο λαός, ας κυττάξουμε να ιδούμε τι θέλει, πού τον πονεί…».
Ο ίδιος ο Γαβριηλίδης σχολιάζει:
«Τους εργάτας τους ενθυμούνται μόνον εν ημέραις εκλογών. Τότε τσακίζονται οι βουλευταί, τότε οι δήμαρχοι, τότε οι πάρεδροι, τότε οι σύμβουλοι. Τα εργοστάσια μεταβάλλονται εις καπηλεία ψηφοθηρίας και οι εργάται κατόπιν άγονται προς τας κάλπας ως αγέλα κτηνών κατά βούλησιν δεσπότου. Αν δύνανται ας πράξουν άλλως! Το διορίζεσται σήμερον εις ιδιωτικόν εργοστάσιον κατήντησε και αυτό ρουσφέτι. Και εκεί απαιτούνται μέσα και υποδούλωσις φρονήματος, ούτως ώστε δεν υπάρχει Έλλην εργάτης έχων το φρόνημα ανεξάρτητον. Αν δε καμμιά φορά οι πολιτικοί μας άνδρες επισκέπτονται εις τα βιομηχανικά μας εργοστάσια να είσθε βέβαιοι ότι δεν το κάμνουν από εθνικόν ενδιαφέρον και από μέριμναν ενοργανώσεως και κυβερνητικής προστασίας προς την νεαράν μας βιομηχανίαν, αλλά διά να κολακεύσουν και περιποιηθούν τον βιομήχανον βέβαια, ότι αυτός δεν δεσπόζει μόνον του σώματος των εργατών του, αλλά και του φρονήματος αυτών!».
*Δρ οικονομολόγος-ιστορικός
⌛ Βιβλιογραφία
(Γ.Β.) Βλάσης Γαβριηλίδης
- «Νέα Πολιτεία των λαϊκών τάξεων. Αρχαί ανεξαρτησίας και προόδου. Προ-ανακρούσματα πολιτικής χειραφεσίας», Ακρόπολις, 1/2/1894, 3/2/1894.
- Η αθλιότης του βίου των εργατών. Πώς διαιτώνται. Οικονομικοί οικίσκοι εργατών», Ακρόπολις, 25/2/1894.
- «Ο εργατικός κόσμος εν Ελλάδι. Σκέψεις-τύποι-εικόνες-επεισόδια», Ακρόπολις, 10/5/1894.
