Ο νέος Σωφρονιστικός Κώδικας, που αποτελεί «χαίνουσα πληγή» στους στόχους της αντεγκληματικής πολιτικής και της κοινωνικής επανένταξης, επιβαρύνοντας την ήδη δυσμενή συνθήκη των ελληνικών φυλακών, βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης που διοργάνωσε πριν από λίγες μέρες η Ελληνική Εταιρεία Μελέτης του Εγκλήματος και του Κοινωνικού Ελέγχου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Στη συζήτηση «Από την κράτηση στον “σωφρονισμό”: Οι τροποποιήσεις και η αλλαγή ταυτότητας του Σωφρονιστικού Κώδικα» του ΕΕΜΕΚΕ βρέθηκαν μέλη του επιστημονικού σωματείου που στηλίτευσαν τις προβληματικές πτυχές τιμωρητικού χαρακτήρα του νομοσχεδίου, το οποίο ψηφίστηκε τον Οκτώβριο στη Βουλή: την επαναφορά των φυλακών αυξημένης ασφάλειας, τους περιορισμούς των κρατουμένων, τη γενικότερη αυστηροποίηση, σύμφωνη με το δόγμα «νόμος και τάξη», που διαπερνά το όλο πνεύμα του Κώδικα.
Στην ελληνική εκδοχή του νεοφιλελεύθερου σωφρονισμού, που αγγίζει πλέον, με τον νέο Σωφρονιστικό Κώδικα, και την έκτιση των ποινών, αναφέρθηκε ο Ευτύχης Φυτράκης, πρώην γενικός γραμματέας στο υπουργείο Δικαιοσύνης, κάνοντας λόγο για μοντέλο αυταρχικό, κερδοσκοπικό και λαϊκίστικο.
Οπως τόνισε, «από την πρώτη μέρα [διακυβέρνησης Ν.Δ.] με τη μεταφορά της γενικής γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής από το υπουργείο Δικαιοσύνης στο υπουργείο Προ.Πο. έχουμε λάβει το μήνυμα: η φυλακή θα υπάγεται στην αστυνομία. Είχαμε πολλές αλλαγές, αλλά το πιο σημαντικό ήταν η δειλή εμφάνιση του συστήματος των ιδιωτικών φυλακών, που αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα εμφανίζεται ως ΣΔΙΤ για τη δημιουργία της φυλακής του Ασπροπύργου. Αυτό είναι το νεοφιλελεύθερο μοντέλο με την εισαγωγή της κερδοσκοπίας και της επιχειρηματικότητας».
«Πλήρης αποτυχία»
«Οι παρεμβάσεις στον Σωφρονιστικό Κώδικα δρουν σε ένα κατασταλτικό επίπεδο και η κυβέρνηση δείχνει αδυναμία να διαχειριστεί και το έγκλημα και τους κρατουμένους. Το δόγμα “νόμος και τάξη” εγκαθιδρύθηκε για να ασκηθεί από την αστυνομία και αγγίζει πλέον και τη σωφρονιστική πολιτική. Στη συνέχεια δημιουργήθηκαν η ΟΔΟΣ, η ΟΠΠΙ, οι επεμβάσεις στο σπίτι του Ινδαρέ, η περίπτωση του Περάματος. […]
Το πιο ανησυχητικό όμως είναι το φαινόμενο του οργανωμένου εγκλήματος. Συνεχείς δολοφονίες τα τελευταία τρία χρόνια, που ορίζονται από την αστυνομία ως “ξεκαθάρισμα λογαριασμών” και δεν έχουν εξιχνιαστεί. Υπάρχει πλήρης αποτυχία της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει το οργανωμένο έγκλημα», σημείωσε ο Μαρίνος Σκανδάμης, δικηγόρος και πρώην γ.γ. στο υπουργείο Δικαιοσύνης.
«Το θεμελιώδες ερώτημα που αφορά τι είδους σωφρονιστικό σύστημα θέλει να διαθέτει η Ελλάδα δεν έχει απαντηθεί. Η μεταρρύθμιση είναι μακροπρόθεσμο σχέδιο που πρέπει να συμβαδίζει με την επείγουσα βελτίωση της καθημερινής ζωής των κρατουμένων», συμπλήρωσε ο Γιώργος Νικολόπουλος, καθηγητής Εγκληματολογίας στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου.
Στη δημιουργία των σωφρονιστικών καταστημάτων αυξημένης ασφάλειας, δηλαδή την πλήρη επανίδρυση των φυλακών τύπου Γ’, όπου θα μεταβαίνουν κρατούμενοι με βασικό κριτήριο τα αδικήματα που τέλεσαν -και όχι τη συμπεριφορά τους εντός των φυλακών-, επικεντρώθηκε ο Κώστας Κοσμάτος, αναπληρωτής καθηγητής Εγκληματολογίας και πρώην γενικός γραμματέας του υπουργείου Δικαιοσύνης.
Οπως σημείωσε, το κριτήριο αυτό δημιουργεί ζητήματα ισότητας καθώς οδηγεί, χωρίς ατομικά κριτήρια και προϋποθέσεις, κάποιους κρατουμένους σε δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης, χωρίς να αξιολογείται ούτε η ποινή που επιβλήθηκε ούτε η διαμονή του κρατουμένου στις φυλακές: «Η θέσπισή τους υπαγορεύεται από την ανάγκη προστασίας των κρατουμένων, των υπαλλήλων και την εύρυθμη λειτουργία των φυλακών, κάτι που συνδέεται με την απειθαρχία, δεν μπορεί όμως να συνδέεται με τη φύση του εγκλήματος που έχει ήδη τελεστεί».
«Η δημιουργία αυτών των καταστημάτων είναι συνυφασμένη με τη δημιουργία κατηγορίας κρατουμένων που προσδιορίζονται ως “ιδιαίτερα” επικίνδυνοι και ο νομοθέτης ρίχνει το μπαλάκι [για αυτή τη διάκριση] στα συμβούλια φυλακής», επισήμανε ο Νικόλαος Κουλούρης, αναπληρωτής καθηγητής Σωφρονιστικής Πολιτικής, τονίζοντας πως δεν υπάρχουν εξειδικευμένα κριτήρια βάσει των οποίων τα συμβούλια θα προχωρούν σε αυτή την απόφαση. «Εν ολίγοις, με 34 φυλακές στην Ελλάδα θα μπορούσαμε να έχουμε 34 διαφορετικούς τρόπους εκτίμησης αυτής της “επικινδυνότητας”», σχολίασε.
Στις διατάξεις του νέου Σωφρονιστικού Κώδικα που προβλέπουν πως κρατούμενοι μετεφηβικής ηλικίας (άνω των 18) μπορεί να μεταφερθούν σε φυλακές ενηλίκων αν συντρέχουν «πειθαρχικοί λόγοι» αναφέρθηκε ο διδάκτορας Σωφρονιστικής Πολιτικής, Γιάννης Πέτσας: «Αν συνυπολογιστεί η αυστηροποίηση των κυρώσεων για τα πειθαρχικά παραπτώματα στην οποία προβαίνει ο ίδιος νόμος, είναι πολύ πιθανό η συγκεκριμένη πρόβλεψη να εργαλειοποιηθεί ως φόβητρο και διαρκής απειλή προς τους κρατουμένους και να οδηγήσει πολλούς σε καταστήματα ενηλίκων. Πρόκειται για μια διαδικασία τριπλής θυματοποίησης – ειδικά αν σκεφτούμε την ευαλωτότητα των ατόμων».
