Πώς επλήγησαν η δημοκρατία και η αποτελεσματικότητα των θεσμών από τη χρήση μισθοφορικού λογισμικού κατασκοπίας στην Ελλάδα; Ποια η σημασία της υπόθεσης των υποκλοπών στην κρίση του κράτους δικαίου και κατά πόσο αυτή αφορά τους πολίτες και την κοινωνία των πολιτών;
Στην εκδήλωση που διοργάνωσε το Eteron την Παρασκευή με θέμα «Υποκλοπές, spyware και κρίση του κράτους δικαίου» στην κατάμεστη αίθουσα του Ινστιτούτου, τα παραπάνω ερωτήματα αλλά και ζητήματα όπως η θεσμική θωράκιση του απορρήτου των επικοινωνιών και η επίκληση της εθνικής ασφάλειας για την άρση απορρήτου, βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης.
O Μπιλ Μάρτσακ, κορυφαίος αναλυτής κακόβουλων λογισμικών και μέλος του ερευνητικού εργαστηρίου Citizen Lab που επιβεβαίωσε τη χρήση του κακόβουλου λογισμικού Predator στην Ελλάδα και συμμετείχε στην εκδήλωση, υπογράμμισε πως αν και εταιρείες που εμπορεύονται παράνομα λογισμικά, όπως η Intellexa και η ισραηλινή NSO Group, υποστηρίζουν ότι οι επιδιωκόμενοι στόχοι της παρακολούθησης είναι τρομοκράτες και εγκληματίες, συχνά «οι πελάτες τους επιλέγουν να κατασκοπεύουν την κοινωνία των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων δημοσιογράφων και δικηγόρων, καθώς και πολιτικούς της αντιπολίτευσης».
Τόνισε μάλιστα πως οι παραβιάσεις του απορρήτου, ακόμα και ενός ατόμου, θέτουν σε κίνδυνο τους ίδιους τους θεσμούς και τη δημοκρατία: «Στην Ελλάδα βρέθηκαν στο στόχαστρο ένας δημοσιογράφος και ο ηγέτης της αντιπολίτευσης, όμως αυτό υπονομεύει τον ανεξάρτητο Τύπο, τη λειτουργία της αντιπολίτευσης και εντέλει τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος εν γένει. Οταν υπονομεύονται αυτά, σημαίνει πως όλοι πληρώνουμε το τίμημα».
Η Αικατερίνα Παπανικολάου, δικηγόρος και μέλος στην Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ), υπογράμμισε πως μετά το σκάνδαλο των υποκλοπών «η Πολιτεία επιχείρησε να θεραπεύσει την προσβολή του δικαιώματος με επίκληση της έννοιας του απορρήτου -με τρόπο όμως παραπλανητικό, που αναιρεί τη λογοδοσία που είναι προαπαιτούμενη για τη λειτουργία των θεσμών».
Υπογράμμισε μάλιστα την ανάγκη να προσδιοριστεί με νόμο ο όρος «εθνική ασφάλεια», που επικαλείται η κυβέρνηση για την πλειονότητα των άρσεων απορρήτου, πόσω μάλλον «αν λάβουμε υπόψη πως το 80% των άρσεων που διενεργούνται αφορούν λόγους εθνικής ασφάλειας, χωρίς η χώρα μας να βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση. […]. Ο νόμος, όταν το απόρρητο αίρεται, δεν προβλέπει ορισμένη διάρκεια του μέτρου και δεν υπάρχει αιτιολογία από τον εισαγγελικό λειτουργό, με αποτέλεσμα ποτέ κανείς να μη μάθει τι αποφάνθηκε ο εισαγγελέας. Είναι αδιανόητο να μη γνωρίζει ποτέ κανείς πέρα από το εξής ένα φυσικό πρόσωπο (και αυτό μάλιστα νοερά) ποιος είναι ο λόγος της άρσης», συμπλήρωσε.
«Είναι στη φύση της κρατικής εξουσίας να φέρεται μ’ αυτόν τον τρόπο. Θα μπει στον πειρασμό προφανώς και θα παραβιάσει», δήλωσε ο καθηγητής και διευθυντής Ερευνών στο ΚΕΦίΜ, Αριστείδης Χατζής.
Ο Δημήτρης Χριστόπουλος, μέλος της πρωτοβουλίας «Δημοκρατία Ωρα 0», επισήμανε πως όλες οι εκτελεστικές εξουσίες είναι επιρρεπείς στον πειρασμό να παραβιάζουν τη νομιμότητα, «όμως οι ίδιες οι εξουσίες αυτές προβλέπουν θεσμικά αντίβαρα ώστε αυτός ο πειρασμός να μην υλοποιείται». Συμπλήρωσε ότι στην Ελλάδα υπάρχει ολοκληρωτική αδυναμία να λειτουργήσουν τα θεσμικά αντίβαρα, όπως η Δικαιοσύνη και ο κοινοβουλευτικός έλεγχος. «Αυτό το χρεώνεται η σημερινή κυβέρνηση, που έφερε την ΕΥΠ στο μέγαρο Μαξίμου», σημείωσε.
«Το δικαίωμα στο συνέρχεσθαι, στην ελεύθερη έκφραση, στην ενημέρωση και στην πληροφόρηση αμφισβητούνται», είπε η Ειρήνη Γαϊτάνου, υπεύθυνη Στρατηγικής και Αντικτύπου του Eteron. «Τα “δημοκρατικά ιδεώδη” δεν είναι αφηρημένα. […] Ο κοινωνικός έλεγχος προϋποθέτει την πρόσβαση σε ελεύθερη και πλήρη πληροφόρηση. Η συρρίκνωση του κοινωνικού ελέγχου είναι που γεννά κοινωνίες αυταρχικές».
