• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    18°C 12.6°C / 20.8°C
    2 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 14.8°C / 20.5°C
    2 BF
    54%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    18°C 13.0°C / 17.7°C
    1 BF
    69%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.9°C / 14.7°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    1 BF
    88%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 19.4°C
    2 BF
    54%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.7°C / 14.4°C
    2 BF
    44%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    1 BF
    55%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.8°C
    3 BF
    63%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    1 BF
    55%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 16.8°C / 20.4°C
    2 BF
    34%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 19.0°C / 19.0°C
    2 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    2 BF
    70%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.5°C / 14.5°C
    1 BF
    53%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    19°C 13.5°C / 21.7°C
    0 BF
    50%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 18.8°C / 19.8°C
    3 BF
    81%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.8°C / 21.0°C
    0 BF
    66%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 18.3°C / 18.3°C
    0 BF
    71%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 12.7°C / 17.5°C
    2 BF
    85%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 14.1°C / 14.1°C
    0 BF
    64%

Ο Δημήτρης Μαυροσκούφης και δίπλα το οπισθόφυλλο και το εξώφυλλο του βιβλίου του

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι σκοτεινές σελίδες του ΑΠΘ

  • A-
  • A+
Ο Δημήτρης Μαυροσκούφης, άλλοτε κοσμήτορας της Φιλοσοφικής, ερευνά την ιστορία του ιδρύματος και παρουσιάζει σε έναν τόμο τη συμπόρευση στελεχών του με τα αυταρχικά προπολεμικά και μετεμφυλιακά καθεστώτα, αλλά και με τον κατακτητή ● Αιχμή, η απόλυση επτά δημοκρατικών καθηγητών το 1946, οι οποίοι ουδέποτε δικαιώθηκαν.

«Το υλικό που είχα συγκεντρώσει μου υποδείκνυε ότι ο θρυλούμενος προοδευτικός χαρακτήρας του ΑΠΘ δεν ανταποκρινόταν απολύτως στα πράγματα. Κατά το κοινώς λεγόμενο, η έρευνα αποκάλυπτε «σκελετούς κρυμμένους στις ντουλάπες»».

Από τις πρώτες κιόλας αράδες του βιβλίου του, «Τα «προοδευτικά ζιζάνια» του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης - από τον αντικομμουνισμό του Μεσοπολέμου στον μακαρθισμό του Εμφυλίου» (εκδ. University Studio Press), ο πρώην κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου, Δημήτρης Μαυροσκούφης, προϊδεάζει τον αναγνώστη ότι στις 500 σελίδες που ακολουθούν δεν πρόκειται να καταρριφθούν απλώς μυθεύματα και ψέματα, σκοπεύει να πάει βαθύτερα, στον πυρήνα του δυσώδους αντικομμουνισμού ο οποίος φιλοτέχνησε για τον εαυτό του μια «πατριωτική» στάση ενώ συνεργαζόταν με τους ναζί κατακτητές και, κυρίως, αναδεικνυόταν σε ανελέητο κυνηγό κάθε προοδευτικής, πόσο μάλλον αριστερής φωνής.

Ο Μαυροσκούφης βυθίζεται στο πρωτογενές υλικό –και αποκαλύπτει για πρώτη φορά στη δημόσια σφαίρα– μέσα από τα πρακτικά συνεδριάσεων της Συγκλήτου του ΑΠΘ –μέχρι το 1952– σε μέρες και στιγμές ιστορικές. Το Πανεπιστήμιο δεν αναδεικνύεται απλώς κατώτερο των περιστάσεων, αλλά, ακόμη χειρότερα, υποκρίνεται, αδιαφορεί για τα δραματικά τεκταινόμενα και μετατρέπεται σε απηνή διώκτη φοιτητών και καθηγητών που αντιστάθηκαν στη ναζιστική μπότα.

Με ψυχραιμία και υπομονή ζηλευτή στα ερευνητικά και συγγραφικά καθήκοντά του ο ερευνητής καταγράφει αξιοκατάκριτες θέσεις των συγκλητικών (συγ)κρατώντας τον σχολιασμό του, ίσως γιατί αυτό που τον ενδιαφέρει περισσότερο είναι να αποδώσει τιμές στους συναδέλφους του, «σε όσους και όσες αγωνίστηκαν κάνοντας το χρέος τους σε δίσεκτα χρόνια και παρέμειναν λησμονημένοι και αδικημένοι, γιατί ήταν «προοδευτικά ζιζάνια», ανεπιθύμητα και οβελιστέα. Κι αυτό ισχύει ιδίως για τους επτά καθηγητές που απολύθηκαν το 1946 και οι οποίοι ποτέ δεν δικαιώθηκαν τυπικά, ούτε από την πολιτεία ούτε από το Πανεπιστήμιο».

Είναι εκείνοι που κυνηγήθηκαν με μένος και ούτε μετά θάνατον γνώρισαν την ηθική τουλάχιστον αποκατάσταση που δικαιούνται. Είναι το κομμάτι μιας ντροπής που κουβαλά το ΑΠΘ, μιας ντροπής που τη θάβει όσο βαθύτερα γίνεται, αλλά όσο το κάνει αυτό τόσο αυτή βαραίνει περισσότερο.

Τα πρακτικά

Κεντρικό σημείο της έρευνας, γύρω από την οποία στήνεται ολόκληρο το οικοδόμημα της συγγραφής, η απόλυση το 1946 των επτά καθηγητών: Αντώνιου Σιγάλα, Χαράλαμπου Θεοδωρίδη και Γιάννη Ιμβριώτη της Φιλοσοφικής, Γεώργιου Τενεκίδη της Νομικής, Δημήτριου Καββάδα και Κωνσταντίνου Τζώνη της Φυσικομαθηματικής και Νικόλαου Ρουσόπουλου της Γεωπονοδασολογικής.

Με οδύνη ο Μαυροσκούφης διαπιστώνει ότι στο γεγονός δεν υπάρχουν αναφορές στα πρακτικά της Συγκλήτου, παρότι στην επιτροπή που εισηγήθηκε την απόλυση συμμετείχε και ο πρύτανης Ιωάννης Βογιατζίδης. Η απόλυση των επτά στη βάση του Θ’ Ψηφίσματος –«Διαγωγή ασυμβίβαστος προς την ιδιότητά των […] εκουσία και συνειδητή συνεργασία μετά των κατακτητών […] έλλειψις επιστημονικής ή τεχνικής ή επαγγελματικής εν γένει επαρκείας»– ήταν ήδη μια ντροπιαστική πράξη της «εθνικοφροσύνης».

Προκειμένου να μιλήσει για την υπόθεση αυτή ο Μαυροσκούφης παρακολουθεί και ιστορεί ολόκληρη την πορεία του Πανεπιστημίου από την ίδρυσή του το 1926, φτάνει όμως μέχρι το 1981 –χρονιά θανάτου του τελευταίου εκ των 7–, ενώ η λεπτομερής καταγραφή του επεκτείνεται στον κοινωνικό και πολιτικό περίγυρο προκειμένου ο αναγνώστης να έχει πλήρη κατανόηση των συμβάντων.

Ετσι έχουμε τη δυνατότητα να δούμε ολόκληρο τον κόσμο του Μεσοπολέμου, τον ρόλο και την ανάπτυξη των φασιστικών οργανώσεων και μέσα από τα πρακτικά τη δράση των προσώπων μέσα από πολύ χαρακτηριστικές περιγραφές: το 1929 ο βενιζελικός Αβροτέλης Ελευθερόπουλος, μετέπειτα πρύτανης, αρνείται ότι συνιστούν πειθαρχικά παραπτώματα οι κινητοποιήσεις των φοιτητών, με αποκορύφωμα την επική τοποθέτησή του για τον ξυλοδαρμό φοιτητών από την αστυνομία: «Κατακρίνω την διαγωγήν της αστυνομίας διότι επετέθη κατά των φοιτητών χωρίς λόγον και χωρίς αιτίαν. Εις ποίον όμως να διαμαρτυρηθήτε; Αλογα επάνω, άλογα κάτω…», ενώ το 1936 ο Θεοδωρίδης επιτίθεται σε συνάδελφό του καθηγητή κατονομάζοντάς τον ως «χαφιέ».

Παράλληλα στο βιβλίο αποτυπώνεται με ευκρίνεια η δράση φασιστών, εθνικοσοσιαλιστών, εθνικιστών καθηγητών (Περικλής Βιζουκίδης, Στίλπωνας Κυριακίδης, Μάξιμος Μαραβελάκης, Δημοσθένης Στεφανίδης, Ηλίας Κυριακόπουλος κ.ά.) οι οποίοι συνέστησαν το οικοδόμημα της εθνικοφροσύνης στο Πανεπιστήμιο. Ο αντικομμουνισμός του Μεσοπολέμου διακρίνεται ανάγλυφα στα πρακτικά συνεδριάσεων από 1932 έως 1936, με την Ειδική Ασφάλεια να ενημερώνει και τη Σύγκλητο να… επιβάλλει ποινές σε κομμουνιστές φοιτητές.

Τα πρακτικά για την περίοδο της Κατοχής διαβάζονται σαν πρελούδιο όσων θα ακολουθούσαν λίγα χρόνια αργότερα. Ο καθηγητής –καλούμενος από τους φοιτητές Φον– Βιζουκίδης, παρών στην υποδοχή των κατοχικών στρατευμάτων στην πόλη, αποτελεί συνεχή πηγή εντάσεων με καθηγητές. Στα πρακτικά δεν υπάρχει αναφορά στις συλλήψεις και εκτελέσεις φοιτητών, παρ’ ότι φτάνουν ακόμη και επιστολές γονέων που εκλιπαρούν για μια παρέμβαση προκειμένου να σωθούν τα παιδιά τους, ούτε στις συλλήψεις καθηγητών από την Γκεστάπο.

Το 1942-43 επί πρυτανείας Στίλπωνα Κυριακίδη, έχουμε κινητοποιήσεις φοιτητών για φαγητό στη Λέσχη, γίνεται λόγος για «αντάρτικη σκηνή» (!!!), ενώ στα σχόλια επί αιτήματος παλαιάς φοιτήτριας (1932) διαβάζουμε ότι «πρόκειται περί φανατικής κομμουνίστριας…». Το 1943 εμφανίζεται στη σκηνή ο διαβόητος Μαξ Μέρτεν κι έχουμε σοβαρά επεισόδια στη Λέσχη.

Απουσιάζουν αναφορές στο ξήλωμα του εβραϊκού νεκροταφείου, σιωπή για το άδειασμα της πόλης από την εβραϊκή κοινότητα και τι αναφορές να περιμένει κανείς για τις συλλήψεις των Καββάδα, Τενεκίδη, Ιμβριώτη, άλλωστε «υπεκίνουν κομμουνιστική προπαγάνδα εις το Πανεπιστήμιον». Ούτε λέξη και για τη σύλληψη Σιγάλα από τη συμμορία του Δάγκουλα και την Γκεστάπο.

Είναι αδύνατο να συμπυκνωθεί το υλικό του βιβλίου τόσο γι’ αυτή την περίοδο όσο και εκείνη που αρχίζει με την απελευθέρωση της πόλης στις 30 Οκτωβρίου 1944, με τον Καββάδα να διορίζεται πρόεδρος της Προσωρινής Δημοτικής Επιτροπής, ενώ ο Σιγάλας συμμετέχει στην Επιτροπή Υγιεινής και Πρόνοιας. Οι σελίδες πρακτικών της Συγκλήτου για την περίοδο είναι «βιαίως» εξαφανισμένες.

Εθνικοφροσύνη

Η σύντομη περίοδος της «ΕΑΜοκρατίας» δίνει τη θέση της ξανά στον… Βιζουκίδη, που επιτίθεται και χτυπά Καββάδα και Σιγάλα και τους κατηγορεί για… συνεργασία. Το 1946 απολύονται οι επτά καθηγητές και, όπως σχολιάζει ο Μαυροσκούφης, τα πρακτικά της περιόδου 1949-1952 είναι εύγλωττα για τον ρόλο που έπαιξε το Πανεπιστήμιο «στην ντε φάκτο κυριαρχία της δεξιάς ιδεολογίας της εθνικοφροσύνης, καταδεικνύοντας έτσι ότι είχε κι αυτό το μερίδιό του στην ιδεολογική οπισθοδρόμηση που χαρακτήριζε την Ανώτατη Εκπαίδευση».

Η πρώτη συζήτηση στη Σύγκλητο για επαναφορά των επτά διωχθέντων γίνεται το 1951 και εξελίσσεται σε διαγωνισμό εθνικοφροσύνης με πρωτοστάτες τους Ν. Εμπειρίκο και Κ. Λιβαδά. Εννοείται ότι παμψηφεί απορρίφθηκε το αίτημα να επιστρέψουν στο Πανεπιστήμιο, κι όπως περνούν τα χρόνια, σε γράμμα του το 1966 ο Σιγάλας γράφει στον πρύτανη «καμιά εποχή δεν είναι τόσο ελεεινή, ώστε να μην επιτρέπει να είναι κανείς τίμιος», αλλά ακόμη και ο Σέξπιρ κάνει λάθη…

Από το 1975, Μεταπολίτευση γαρ, γίνονται απανωτά αιτήματα (Μουρέλλος, Λυπουρλής, Μαρωνίτης) να αποκατασταθούν οι επτά, πλην ματαίως. Η τελευταία άρνηση καταγράφεται το 1981 επί υπουργού Παιδείας Ιωάννη Βαρβιτσιώτη, ο Σιγάλας, τελευταίος επιζών, φεύγει αδικαίωτος από τη ζωή.

«Το ζήτημα της ηθικής δικαίωσης εκκρεμεί, τουλάχιστο για το Πανεπιστήμιο», σημειώνει ο Μαυροσκούφης, καθώς αυτό «πρωτοστάτησε στην απομάκρυνσή τους ως επικίνδυνων και αντεθνικών στοιχείων», και σχολιάζει ότι το ΑΠΘ «δεν έκανε ποτέ μια εκδήλωση για να τιμήσει τους παλιούς καθηγητές του που τόσα έδωσαν στην Αντίσταση κατά των Γερμανών και των συνεργατών τους».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Αναψε φωτιές η Μαρία Σπυράκη
Ολο το παρασκήνιο για την κόντρα στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ με την υποψηφιότητα για διδακτορικό της ευρωβουλευτίνας της Νέας Δημοκρατίας.
Αναψε φωτιές η Μαρία Σπυράκη
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Άνοιγμα σαν προετοιμασία κλεισίματος
Κραυγή αγωνίας από τους διδάσκοντες του Αριστοτέλειου και του Διεθνούς Πανεπιστημίου για την επιστροφή στη διά ζώσης διδασκαλία χωρίς μέτρα προστασίας κατά του κορονοϊού, με αίθουσες ασφυκτικά γεμάτες, με...
Άνοιγμα σαν προετοιμασία κλεισίματος
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Οχι» αστυνομία στα ΑΕΙ
Hχηρό «χαστούκι» στην κυβέρνηση για τον νόμο Κεραμέως-Χρυσοχοΐδη αποτελεί δημοσκόπηση που είδε χθες το φως της δημοσιότητας στη Θεσσαλονίκη ● Αμήχανη ανακοίνωση από τις πρυτανικές αρχές.
«Οχι» αστυνομία στα ΑΕΙ
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Αυτό δεν είναι η Πρυτανεία
Αυτό δεν είναι το κτίριο των διοικητικών υπηρεσιών του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όχι! Αυτό δεν είναι η Πρυτανεία. Μπορεί να είναι «ιπτάμενο πλοίο» στην Κορνουάλη αλλά η Πρυτανεία δεν είναι.
Αυτό δεν είναι η Πρυτανεία
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Μαύρη Πέμπτη για τη Θεσσαλονίκη με το στημένο σκηνικό τρόμου
Ενώ οι φοιτητές είχαν ήδη αποφασίσει τη λήξη της κατάληψης στο ΑΠΘ, κυβέρνηση και πρυτανικές αρχές ήθελαν να φανεί δικό τους κατόρθωμα, υπολογίζοντας λάθος σε συγκρούσεις και καταστροφές.
Μαύρη Πέμπτη για τη Θεσσαλονίκη με το στημένο σκηνικό τρόμου
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ξύπνησε και κάνει μαθήματα αισθητικής και υποκριτικής
Τι κρύβει το όψιμο ενδιαφέρον της Διοικούσας Επιτροπής της Ν.Δ. Θεσσαλονίκης ● Στην ανακοίνωσή της χαρακτήρισε τα αναρτημένα πανό στο ΑΠΘ «κουρελαρία» και καλεί «τον λαό της πόλης σε εγρήγορση».
Ξύπνησε και κάνει μαθήματα αισθητικής και υποκριτικής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας