Νεοκλασικά σε αποσύνθεση

Ορατός είναι ο κίνδυνος να… ξεφυτρώσουν πολυκατοικίες στη θέση εγκαταλειμμένων νεοκλασικών κτιρίων, ο οποίος έχει πολλαπλασιαστεί λόγω της τουριστικής «άνοιξης» και του AirBnB.

Με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, οι ιδιοκτήτες τους είναι υποχρεωμένοι να πάρουν μέτρα για να διατηρούνται σε καλή κατάσταση και να μη δημιουργούν κινδύνους για την ασφάλεια των διερχομένων, αλλά και όταν γκρεμιστούν από κάποια φυσική αιτία, όπως σεισμό ή πλημμύρα, οφείλουν να τα ανακατασκευάσουν με σεβασμό στα στοιχεία που επέβαλαν τον χαρακτηρισμό τους ως διατηρητέων.

Μόνο στο ιστορικό κέντρο της πρωτεύουσας, όπως είχε δείξει παλιότερη καταγραφή των υπηρεσιών του Δήμου Αθηναίων, είχαν εντοπιστεί πάνω από 800 κενά διατηρητέα ακίνητα, από τα οποία τα περισσότερα χαρακτηρίζονται «ερείπια».

Στην πλειονότητά τους ανήκουν σε ιδρύματα που αδυνατούν να τα συντηρήσουν. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις ιδιοκτητών που «επενδύουν» στην κατάρρευσή τους…

Το σοβαρό αυτό θέμα ήρθε και πάλι στο προσκήνιο την περασμένη εβδομάδα, με αφορμή τη μερική κατάρρευση διατηρητέου στην πλατεία της Αγίας Ειρήνης, στο κέντρο της Αθήνας.

Η ιστορική εκκλησία, που για ένα διάστημα ήταν η μητρόπολη της πρωτεύουσας, περιβάλλεται από ιστορικά κτίρια που δημιουργούν ένα ενδιαφέρον οικιστικό σύνολο.

Το κτίριο στην οδό Αιόλου 38, ιδιοκτησίας του Ιδρύματος Χατζηκώνστα, έχει χαρακτηριστεί «έργο τέχνης» και «ιστορικό οικοδόμημα» από τον Αύγουστο του 1980. Στην απόφαση, που φέρει την υπογραφή τού τότε υπουργού Πολιτισμού Ανδρέα Ανδριανόπουλου, αναφέρεται ότι «αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική μορφή του περασμένου αιώνα» και χαρακτηρίζεται «ιδιαίτερα σημαντικό για την ιστορία της αρχιτεκτονικής της πόλεως των Αθηνών».

Εκτός από τις συμμετρικές και λιτές όψεις, το κτίριο ξεχωρίζει για τα μαρμάρινα μπαλκόνια, τα οποία στηρίζονται σε νεοκλασικά φουρούσια με διπλή έλικα.

Το θεσμικό πλαίσιο προστασίας έμεινε όμως στα χαρτιά και η δυνατή βροχή της περασμένης εβδομάδας προκάλεσε την κατάρρευση κάποιων τοίχων. Από την ανακοίνωση του Δήμου Αθηναίων προκύπτει ότι έγιναν αυτοψίες από την υπηρεσία Δόμησης, που έκρινε ότι κτίριο είναι επικίνδυνο.

Τοποθετήθηκε ήδη προσωρινή περίφραξη και έγινε ενίσχυση των τοίχων, με στόχο την ασφάλεια των διερχομένων. Υπάρχει όμως μια αναφορά στο δελτίο Τύπου που δημιουργεί ανησυχίες για ενδεχόμενο κατεδάφισής του.

Το θεσμικό πλαίσιο είναι ιδιαίτερα σαφές για την προστασία των κτιρίων που έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα, όπως δείχνουν τα στοιχεία που μας έδωσε ο καθηγητής του Πολυτεχνείου Γιώργος Σαρηγιάννης.

Ο νόμος 1512/1985 ορίζει ότι οι κύριοι, οι επικαρπωτές και οι νομείς τους οφείλουν να τα διατηρούν σε τέτοια κατάσταση ώστε «να μην αποτελούν κίνδυνο για τους ανθρώπους και τη δημόσια υγεία, να μην προσβάλλουν το φυσικό, το πολιτιστικό και πολεοδομικό περιβάλλον και γενικότερα να μην υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής της περιοχής τους».

Είχε προηγηθεί ο νόμος 1337/1981, σύμφωνα με τον οποίο οι ιδιοκτήτες διατηρητέων, ακόμα και αυτών που έχει κινηθεί η διαδικασία χαρακτηρισμού τους, «οφείλουν να διατηρούν τα αρχιτεκτονικά, καλλιτεχνικά και στατικά στοιχεία τους» και σε περίπτωση καταστροφής τους, ακόμη και αν οφείλεται σε λόγους ανωτέρας βίας, είναι υποχρεωμένοι να τα ανακατασκευάσουν σύμφωνα με τις υποδείξεις της επιτροπής αρχιτεκτονικού ελέγχου.

Το σημείο-κλειδί είναι το υψηλό κόστος συντήρησης των νεοκλασικών, γι’ αυτό έχουν γίνει πολλές προσπάθειες να παραχωρηθούν από τους ιδιοκτήτες τους στους δήμους, που θα αναλάβουν την ανακαίνισή τους με αντάλλαγμα την αξιοποίησή τους από κοινωφελείς χρήσεις για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.