Φωτογραφίες: Μάριος Βαλασόπουλος
H Αθήνα, ως μια σύγχρονη πρωτεύουσα, αποτελεί σταυροδρόμι διαφορετικών πολιτισμών. Από τη Συρία στο Πακιστάν, από τη Γεωργία στην Αιθιοπία και την Κίνα, χώρες με τόσο μεγάλη απόσταση και διαφορές, μικρά κομμάτια των οποίων έρχονται κοντά στο κέντρο της Αθήνας.
Μπακάλικα με προϊόντα από τις μακρινές τους πατρίδες, κομμωτήρια που περίτεχνα οι γυναίκες από την Αιθιοπία φτιάχνουν ράστα και κοτσιδάκια, κουρεία, μαγαζιά με ρούχα και παπούτσια: πίσω από τις επιχειρήσεις των μεταναστών κρύβονται μοναδικές ανθρώπινες ιστορίες.
Εστιάσαμε στα εστιατόρια, δοκιμάσαμε μοναδικές γεύσεις από την Ανατολή, γνωρίσαμε ανθρώπους φιλόξενους, που με χαρά και χαμόγελο μας υποδέχτηκαν στα μαγαζιά τους. Μας διηγήθηκαν τις ιστορίες τους και τα μυστικά της κουζίνας τους.
Η κάθε ιστορία ξεχωριστή, αποκαλύπτει πόσα πολλά διαφορετικά κίνητρα και καταστάσεις οδηγούν τους ανθρώπους να μεταναστεύσουν και σε μια ξένη χώρα να ξεκινήσουν από το μηδέν τη ζωή τους.
Περπατώντας από την Ομόνοια φτάνουμε στην πλατεία Βάθη. Μια ταμπέλα με φωτογραφίες από ανατολίτικα φαγητά και γλυκά και αμέτρητες γλάστρες με λουλούδια δίνουν χρώμα στο γκρίζο πεζοδρόμιο.
Στο μαγαζί κυριαρχεί ανατολίτικη ατμόσφαιρα με εικόνες από αξιοθέατα της Συρίας, αντίστοιχη μουσική και η μυρωδιά από τα μπαχαρικά και τα καρυκεύματα. Ο Κώστας καπνίζει τον ναργιλέ του μιλώντας με την παρέα του. Με ένα πλατύ χαμόγελο μας προσκαλεί στο τραπέζι του. Κατάγεται από τη Ράκκα.
«Τα παιδικά μου χρόνια ήταν δύσκολα, χειμώνα-καλοκαίρι φορούσαμε τα ίδια ρούχα, κρέας στο σπίτι έμπαινε μία φορά την εβδομάδα κι αυτό λιγοστό, για να το μοιραστούμε οκτώ άνθρωποι…», θυμάται ο Κώστας, που πριν από 20 χρόνια ήρθε στην Ελλάδα, ακολουθώντας τον αδερφό του που είχε έρθει μία δεκαετία νωρίτερα.
«Ενα χρόνο έτρωγα βραστές πατάτες και αυγά γιατί έπρεπε να μαζέψω χρήματα για να τα στείλω στους γονείς μου να πάνε στη Μέκκα για προσευχή. Δούλευα καθημερινά ασταμάτητα 16 ώρες, έκανα διπλά μεροκάματα και σιγά σιγά τα πράγματα πήγαιναν καλύτερα».
Πριν ανοίξει το εστιατόριο είχε κάνει άλλες δύο επιχειρηματικές προσπάθειες οι οποίες όμως δεν ευδοκίμησαν. Οταν είχε πια μαζέψει μερικά χρήματα, άνοιξε ένα μίνι μάρκετ και έπειτα το εστιατόριο «Al Khal» (Ο θείος).
«Εδώ και 3 χρόνια είμαι πολύ καλά, νιώθω πλούσιος, πηγαίνω ταξίδια στο εξωτερικό, ενώ κάθε καλοκαίρι επισκέπτομαι την Ικαρία και τη Σάμο. Από τότε που απέκτησα χρήματα, άρχισα να βοηθάω τον κόσμο. Οποιοσδήποτε μπει στο μαγαζί και ζητήσει τη βοήθειά μου οποιασδήποτε εθνικότητας και θρησκείας, πάντα έχω τη χαρά και τη θέληση να του την προσφέρω, . Ποτέ δεν λέω “όχι” για κανέναν και ποτέ δεν πετάω το φαγητό, το δίνω σε όσους έχουν ανάγκη».
Στο εστιατόριο του Κώστα δοκιμάσαμε φατούς (συριακή σαλάτα με λαχανικά, τηγανητή αραβική πίτα και σος ροδιού), γεμιστά κολοκυθάκια και μελιτζάνες, ρύζι με ξηρούς καρπούς, μεξικάνο (φιλέτο κοτόπουλο με μανιτάρια, πιπεριές, καλαμπόκι και μια ελαφρώς καυτερή σάλτσα), μπιφτέκι μοσχαρίσιο με πατάτα και ντομάτα και κίμπε (πλιγούρι με κιμά και ξηρούς καρπούς).
«Η κουζίνα μας δεν μοιάζει με την ελληνική, διότι χρησιμοποιούμε μπαχαρικά που δεν υπάρχουν εδώ». Στο τέλος μάς προσέφερε καφέ με κάρδαμο, τσάι, κιουνεφέ και μπακλαβά με φιστίκι και φρέσκο αγελαδινό βούτυρο.
Τόσα χρόνια ο Κώστας θεωρεί την Ελλάδα χώρα του ενώ όπως αναφέρει δεν σκέφτεται να γυρίσει πίσω. «Η Συρία είναι μια χώρα με πολύ μεγάλες αντιθέσεις και ανισότητες», λέει.
Φαλάφελ από την Αίγυπτο
Λίγο πιο κάτω, σε ένα μικρό γωνιακό μαγαζάκι, μπαινοβγαίνει κόσμος κρατώντας φαλάφελ – πίσω από τον πάγκο ο Ιμπραήμ με τον αδερφό του τυλίγουν ασταμάτητα. Ο 29χρονος ήρθε στην Ελλάδα το 2007.
«Είμαι από την Αλεξάνδρεια, εκεί έχουμε το ίδιο ακριβώς κατάστημα με την οικογένειά μου, έχω σπουδάσει μαγειρική κι από πολύ μικρός δουλεύω δίπλα στον πατέρα μου. Είχαν έρθει εδώ τα ξαδέρφια μου, μου είπαν ότι είναι ωραία χώρα και υπάρχει ζήτηση γι’ αυτή την κουζίνα. Ποτέ δεν αντιμετώπισα κανένα πρόβλημα με τους Ελληνες, είναι φιλόξενος λαός. Εχω παντρευτεί και έχω 2 παιδάκια, η γυναίκα μου είναι από τη Βουλγαρία αλλά έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα. Είναι δύσκολο να επιστρέψω στην Αλεξάνδρεια, γιατί είμαι ανυπότακτος. Αν επιστρέψω, θα πρέπει να πάω στρατό και αυτό θα με πάει πολύ πίσω».
Ο Ιμπραήμ έχει σταθερούς πελάτες. Πολλοί τού λένε ότι κάνει το καλύτερο φαλάφελ της πόλης – και κοστίζει μόλις 1,50 ευρώ! Στο μαγαζί του βρίσκει κανείς παραδοσιακά αιγυπτιακά πιάτα, αλλά και δικές του συνταγές – οι ρεβιθοκεφτέδες, οι σάλτσες, το κεμπάπ, το μαριναρισμένο κοτόπουλο είναι όλα φτιαγμένα από τα χέρια του.
Οσο μιλούσαμε με τον Ιμπραήμ, το μαγαζί γέμιζε από πελάτες κι έτσι μας άφησε για να επιστρέψει στη δουλειά του, αλλά πριν φύγουμε μας έδωσε ένα κουτάκι με παραδοσιακά σιροπιαστά γλυκά που φτιάχνουν οι ίδιοι!
Στην πλατεία Βικτωρίας, μια μεγάλη τζαμαρία και γύρω γύρω εικόνες από παράξενα ψωμιά που μοιάζουν με λαγάνες. Πάνω από την πόρτα γράφει με μεγάλα γράμματα «παραδοσιακές γεωργιανές πίτες».
Η μυρωδιά είναι δελεαστική. Το εργαστήρι είναι διαφορετικό από τα συνηθισμένα: στη μέση ο στρογγυλός φούρνος που βγάζει άφθονη ζέστη και δίπλα ένας πάγκος.
«Εμείς εδώ λέμε όχι στα κατεψυγμένα, δεν θέλουμε να κοροϊδεύουμε τον κόσμο», είναι το πρώτο πράγμα που μας λέει ο Ιάκωβος. «Ολα τα φτιάχνουμε εδώ, δίνουμε έμφαση στην ποιότητα και τη γνησιότητα των προϊόντων μας. Δεν έχουμε το δικαίωμα να κάνουμε κάτι που δεν έχει αυθεντικότητα. Ολοι είμαστε από τη Γεωργία, γι’ αυτό και κανείς δεν μιλάει ελληνικά».
Ο Ιάκωβος ήρθε στην Ελλάδα το 1999. Στη Γεωργία τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα, υπήρχε οικονομική κρίση. Δεν έχει καμία σχέση με την αρτοποιία, είναι οικονομολόγος. Το 2004 άνοιξε εταιρεία μεταφοράς χρημάτων και δεμάτων κι απέκτησε σταδιακά 7 καταστήματα σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας.
Το 2015 όμως με τα κάπιταλ κοντρόλ αναγκάστηκε να τα κλείσει όλα, εκτός από ένα. Ο φούρνος ήταν ιδέα της γυναίκας του. Στην αρχή τού φάνηκε αστεία η ιδέα, αλλά τελικά ενέδωσε και τώρα πια το μαγαζί είναι από τα πιο γνωστά της περιοχής, με πελάτες ντόπιους και μετανάστες.
Το γεωργιανό ψωμί
Οσο μιλούσαμε, μέσα οι μάστορες έβγαζαν τη νέα φουρνιά· πήγαμε κοντά να δούμε τη διαδικασία. Το μυστικό είναι το καλό ζύμωμα και φυσικά ο τρόπος ψησίματος: μόλις το ζυμάρι είναι έτοιμο, το απλώνουν πάνω στα καλούπια και στη συνέχεια το κολλάνε στα τοιχώματα του φούρνου για 7-10 λεπτά. Ο φούρνος ονομάζεται «τόνε», είναι κυκλικός και στολισμένος με ψηφίδες.
Ανάμεσα στα πυρότουβλα υπάρχει αλάτι για να κρατάει τη θερμοκρασία σταθερά στους 250-300 βαθμούς Κελσίου.
Μετά το μάθημα αρτοποιίας, μας κέρασαν το παραδοσιακό χατσαπούρι, τη γεωργιανή τυρόπιτα με ένα εξαιρετικό παραδοσιακό τυρί που το λένε σουλκούνι και μετά δοκιμάσαμε γοβεζέλι, μια άλλη πίτα με τυρί και βραστό αυγό, τα οποία συνοδέψαμε με ένα γευστικό ρόφημα που ήταν κάτι σαν γκαζόζα με διάφορες γεύσεις.
Οι Ελληνες είναι κοντά στην ιδιοσυγκρασία των Γεωργιανών, μας λέει ο Ιάκωβος, που στην Ελλάδα δεν αντιμετώπισε κανένα πρόβλημα, αφού θεωρεί ότι οι άνθρωποι είναι φιλόξενοι και φιλικοί.
«Για να έρθω εδώ σίγουρα έπαιξαν πολλά ρόλο, πολύ βασικό ήταν και η θρησκεία. Είναι πολύ σημαντικό ο κάθε άνθρωπος να κρατάει τις παραδόσεις της χώρας του και να γνωρίζει πολύ καλά την κουλτούρα του, γι’ αυτό τον λόγο έχω στείλει τα παιδιά μου να μεγαλώσουν και να πάνε σχολείο στη Γεωργία». Τελειώνοντας την ενδιαφέρουσα συζήτηση, φύγαμε με χέρια γεμάτα από πίτες και ψωμιά που μας έδωσαν για το σπίτι.
Στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης με την ανεργία και τους χαμηλούς μισθούς, αυτοί οι άνθρωποι αποτελούν ανάσα αισιοδοξίας. Οι περισσότεροι έφυγαν από την πατρίδα τους, αφήνοντας πίσω τα πάντα, και με μοναδικό εφόδιο την ελπίδα ήρθαν σε μια ξένη χώρα.
Στην αρχή πέρασαν δύσκολα, αλλά με επιμονή και υπομονή κατάφεραν να ορθοποδήσουν. Πήραν το ρίσκο, δημιούργησαν τις επιχειρήσεις τους και βγήκαν κερδισμένοι. Είναι το φωτεινό παράδειγμα για όσους χάνουν την ελπίδα τους βλέποντας να σμπαραλιάζονται τα όνειρά τους.
