Ωρα ανάπλασης για ένα ιστορικό μνημείο

Κατοικίες για οικονομικά αδύναμους, ξενώνες για συνοδούς νοσηλευομένων στο Νοσοκομείο «Αγιος Σάββας» και ένας πολυχώρος με μουσείο του Μικρασιατικού Ελληνισμού θα φέρουν και πάλι τη ζωή στις από χρόνια εγκαταλειμμένες προσφυγικές πολυκατοικίες στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, που αναπτύσσονται σε έκταση 17.215 τετραγωνικών μέτρων.

Θα είναι η μεγαλύτερη οικιστική παρέμβαση της πρωτεύουσας από το 2004 και έχει ενδιαφέρον ότι αφορά κτίρια που έχουν χαρακτηριστεί μνημεία λόγω «της ιδιαίτερης κοινωνικής και ιστορικής τους σημασίας», η οποία είναι «άρρηκτα συνδεδεμένη με την αποκατάσταση και ένταξη των Μικρασιατών προσφύγων στον παραγωγικό και κοινωνικό ιστό της χώρας».

Κατασκευάστηκαν σε δύο φάσεις από το 1933 ώς το 1936 για τη στέγαση προσφύγων που για περισσότερο από μία δεκαετία έμεναν «προσωρινά» σε πρόχειρους καταυλισμούς.

Στην Κατοχή αποτέλεσαν έναν από τους δυναμικούς πυρήνες της Εθνικής Αντίστασης και με την Απελευθέρωση άνοιξαν διάπλατα τις πόρτες τους για να υποδεχθούν τους πολίτες που πανηγύριζαν.

Στον Εμφύλιο που ακολούθησε, στην περιοχή δόθηκαν μάχες και τα σημάδια από τις σφαίρες παραμένουν ακόμη στις προσόψεις των κτιρίων που βρίσκονται κοντά στη λεωφόρο.

Το σχέδιο

Ο διαγωνισμός για τη ριζική ανακαίνισή τους προγραμματίζεται για το τέλος του μήνα, με την προϋπόθεση ότι θα εκδοθεί η άδεια δόμησης από τις υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων.

Οι παρεμβάσεις, με προϋπολογισμό περίπου 12 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτούνται από την Περιφέρεια Αττικής, στην οποία ανήκουν από τον Αύγουστο του 2016 τα 177 από τα συνολικά 228 διαμερίσματα των οκτώ εμβληματικών κτιρίων.

Με τη βοήθεια της νεοσύστατης «Ανάπλασης Αθήνας» επιταχύνθηκαν οι διαδικασίες που είναι απαραίτητες για να ξεκινήσουν τα έργα. Εκπονήθηκαν οι μελέτες, που εγκρίθηκαν στα τέλη Ιανουαρίου από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, και οριστικοποιήθηκε το σχέδιο των στατικών ενισχύσεων που απαιτούνται σε μπαλκόνια, στις ταράτσες και στους κοινόχρηστους χώρους στο εσωτερικό όλων των πολυκατοικιών, όπως σκάλες και εισόδους.

Το ζωντάνεμα της υποβαθμισμένης γειτονιάς των Αμπελοκήπων θα υλοποιηθεί σε δύο φάσεις. Η πρώτη περιλαμβάνει τη διάσωση των πολυκατοικιών, που θα αποκτήσουν όλες τις σύγχρονες υποδομές για να υποδεχθούν τους νέους ενοίκους τους.

Με βάση τον νόμο, δεν επιτρέπεται να χρηματοδοτηθούν εργασίες στο εσωτερικό των 51 διαμερισμάτων που ανήκουν σε ιδιώτες, θα γίνει όμως προσπάθεια να ενταχθούν σε προγράμματα κοινωνικής κατοικίας, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις. Θα έχουν επίσης τη δυνατότητα να ανακαινίσουν τις ιδιοκτησίες τους με τις χαμηλότερες τιμές εργασιών που θα εξασφαλιστούν από τον διαγωνισμό για τα διαμερίσματα του Δημοσίου.

Η δεύτερη φάση περιλαμβάνει τους χώρους που περιβάλλουν τις προσφυγικές πολυκατοικίες και την κατασκευή υπόγειου γκαράζ, αλλά θα χρειαστεί αναθεώρηση του ρυμοτομικού σχεδίου από τον Δήμο Αθηναίων, γιατί αποκαλύφθηκε ότι ολόκληρο το συγκρότημα των οκτώ πολυκατοικιών χαρακτηρίζεται ενιαίο οικοδομικό τετράγωνο στο οποίο οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν καθορίσει όρους δόμησης!

«Μόλις εκδοθεί η άδεια δόμησης θα οργανώσουμε ανοιχτές συγκεντρώσεις με τους κατοίκους που ζουν στα Προσφυγικά αλλά και στη γύρω περιοχή, γιατί όλες οι παρεμβάσεις προϋποθέτουν διάλογο και κοινωνικές συναινέσεις», εξήγησε στην «Εφ.Συν.» μηχανικός από την ομάδα που εκπόνησε τις μελέτες, χάρη στις προσπάθειες του Αλέκου Φλαμπουράρη, ο οποίος μαζί με τον υπουργό Υποδομών Χρήστο Σπίρτζη είναι συναρμόδιοι για τα έργα. Δεν μας κρύβει ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν οι καταλήψεις που υπάρχουν σε ορισμένα διαμερίσματα και διαβεβαιώνει πως θα εξασφαλιστεί στέγη για όσους έχουν ανάγκη.

Το παρολίγον «έγκλημα

Το 2016, με τροπολογία που εντάχθηκε στον νόμο 4414 ύστερα από πρόταση των βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ Κώστα Γαβρόγλου, Χαράς Καφαντάρη και Δημήτρη Σεβαστάκη, τερματίστηκε η πολύχρονη περιπέτεια των προσφυγικών πολυκατοικιών, οι οποίες από το 2012 είχαν μεταβιβαστεί στο ΤΑΙΠΕΔ και είχαν ενταχθεί σε πρόγραμμα «αξιοποίησης» με την πώλησή τους σε ιδιώτες που ευτυχώς δεν υλοποιήθηκε.

Η εγκατάλειψη είχε ξεκινήσει από τη δεκαετία του 1970, όταν άρχισε να γίνεται ασύμφορη η ανακαίνισή τους από τους ιδιοκτήτες τους, που τα νοίκιαζαν σε οικονομικούς μετανάστες. Η μεγαλύτερη απειλή ήρθε το 2002, όταν αποφασίστηκε να αγοραστούν τα διαμερίσματα από την τότε Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου (ΚΕΔ), με σκοπό να… κατεδαφιστούν και να εξασφαλιστεί η απαραίτητη έκταση για να κατασκευαστεί το σύγχρονο γήπεδο του ΠΑΟ!

Για να υλοποιηθεί το πολεοδομικό… ανοσιούργημα, τα σχέδια του υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ, που είχαν τη σύμφωνη γνώμη της δημοτικής αρχής, προέβλεπαν τη «βύθιση» της λεωφόρου Αλεξάνδρας. Ηταν πάντως το μόνο σωστό μέτρο, αφού θα ένωνε τους Αμπελόκηπους με τα Κουντουριώτικα και τον Λυκαβηττό…

Οι παρεμβάσεις είχαν ξεσηκώσει από την αρχή έντονες αντιδράσεις των φορέων των Αμπελοκήπων αλλά και της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πολυτεχνείου.

Οι προσφυγές τους στο ΣτΕ έφεραν τη διάσωση των πολυκατοικιών, που στη συνέχεια υποχρέωσαν τα συναρμόδια υπουργεία να τις κηρύξουν διατηρητέες σε δύο φάσεις, το 2003 οι δύο και το 2009 οι υπόλοιπες. Ηταν αποφάσεις που έσωσαν τις πολυκατοικίες από την κατεδάφιση, αλλά όχι και από την υποβάθμιση καθώς δεν συνοδεύτηκαν από σχέδια ανάπλασης.

Μόνο το 2009 η διοίκηση του Τεχνικού Επιμελητηρίου και η τότε δημοτική αρχή είχαν παρουσιάσει ένα σχέδιο που προέβλεπε την παραχώρηση των τεσσάρων πρώτων κτιρίων για τη στέγαση του φορέα των 100.000 μηχανικών.

Σε αντάλλαγμα το ΤΕΕ θα έδινε στον δήμο το οικόπεδο μεταξύ Χαριλάου Τρικούπη και Ναυαρίνου, που εκείνη την εποχή είχε καταληφθεί από κατοίκους των Εξαρχείων, οι οποίο το διαμόρφωσαν και από τότε είναι πάρκο.