Μετά δε το… ΣΟΑ θα αποζημιώνεται ο αγοραστής για τα ευρήματα!

«Μετά δε τον Πειραιά, Φαληρείς δήμος εν τη εφεξής παραλία. Είθ’ Αλιμούσιοι, Αιξωνείς, Αλαιείς Αιξωνικοί… και κατά τους Αιξωνέας δ’ εστίν Υδρούσσα»

ΣΤΡΑΒΩΝ

Η κήρυξη του αρχαιολογικού χώρου στην επένδυση του Ελληνικού πριν εγκριθεί το ΣΟΑ (Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης) είναι τήρηση της νομιμότητας, προστασία του δημόσιου συμφέροντος και διαφύλαξη της απρόσκοπτης πορείας της επένδυσης.

H Lamda Development γνωρίζει από την πρώτη στιγμή που υπέγραψε τη σύμβαση με την κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου, τον Νοέμβριο του 2014, ότι στην περιοχή του πρώην αεροδρομίου έχουν αποκαλυφθεί σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα και σκάβοντας, ειδικά στα σημεία όπου η έρευνα πεδίου έχει στοιχεία ευρημάτων, μπορεί να έρθουν στο φως κι άλλα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, στη χώρα μας, εφαρμόζεται ο αρχαιολογικός νόμος που προβλέπει προστασία και ανάδειξη κατά περίπτωση.

Γιατί ωστόσο έμπειροι επαγγελματίες, όπως είναι τα στελέχη της Lamda, προσπαθούν να αποφύγει η εταιρεία τους τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον νόμο;

Γιατί με τόση επιμονή προωθήθηκε η έγκριση του ΣΟΑ πριν από την κήρυξη του αρχαιολογικού χώρου;

Μια σύντομη αρχαιολογική αναφορά

Η αρχαιολόγος Κωνσταντίνα Καζά-Παπαγεωργίου σχεδόν τριάντα χρόνια ερευνά τις περιοχές γύρω από τη δυτική παραλιακή ζώνη της Αττικής, από το Παλαιό Φάληρο μέχρι τα Αστέρια της Γλυφάδας.

Τα ανασκαφικά ευρήματα που ήρθαν στο φως από τη δεκαετία του 1980, αλλά και τα μεγάλα έργα για το μετρό και το τραμ (από τις αρχές του 2000) επιβεβαίωσαν αρκετά από τα στοιχεία της γραπτής παράδοσης.

Τα σχετικά εδάφια του Παυσανία περιγράφουν το τοπίο που αντίκρισε βγαίνοντας από τον Πειραιά στα μέσα του 2ου μ.Χ. αι., αλλά και του Στράβωνος, έναν αιώνα νωρίτερα: «Μετά δε τον Πειραιά, Φαληρείς δήμος εν τη εφεξής παραλία. Είθ’ Αλιμούσιοι, Αιξωνείς, Αλαιείς Αιξωνικοί… και κατά τους Αιξωνέας δ’ εστίν Υδρούσσα» (Στρ. ΙΧ 398).

Οπως εξηγούσε η κ. Καζά σε διάλεξη στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο το 2014:

«Ξεκινώντας από το Φάληρο, θα ακολουθήσουμε την πορεία των περιηγητών με ενδιάμεσες στάσεις στις σημαντικότερες αρχαιολογικές και ιστορικές θέσεις και σε εντυπωσιακά ευρήματα, πολλά από τα οποία έχουν διατηρηθεί ορατά ως σημεία αναφοράς του παρελθόντος. Στην περιοχή αυτή, όπου σήμερα βρίσκονται οι δήμοι του Παλαιού Φαλήρου, του Αλίμου, του Ελληνικού-Αργυρούπολης και της Γλυφάδας, στην αρχαιότητα είχαν αναπτυχθεί με την ίδια ακριβώς ακολουθία οι αττικοί δήμοι του Φαλήρου, του Αλιμούντος, του Ευωνύμου και της Αιξωνής. Ο δήμος του Ευωνύμου, που κατείχε ενδότερη θέση δεξιά και αριστερά της σημερινής λεωφόρου Βουλιαγμένης και δεν αναφέρεται από τους περιηγητές, περιλαμβάνει και μέρος από τον σύγχρονο δήμο της Ηλιουπόλεως. Οι αρχαίοι αττικοί δήμοι που διαμορφώθηκαν στα τέλη του 6ου αι. π.Χ. στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη αποτέλεσαν συνέχεια προγενέστερων εγκαταστάσεων που ανάγονται στα προϊστορικά χρόνια».

Αυτό και μόνον είναι ικανό να πείσει και τον πιο αδαή ότι στην περιοχή, εκτός από τα ορατά ευρήματα, μπορεί να αποκαλυφθούν και άλλα εφόσον σκάψεις τη γη που έχει αποκαλύψει προϊστορικό οικισμό, κλασικό λατομείο, νεκροταφεία κ.ά.

Το αρ. 12 του Ν. 3028/02 λέει καθαρά ότι όταν έχουμε αλλαγή χωρικής ρύθμισης και τα αρχαιολογικά δείγματα πεδίου είναι σοβαρά, προχωράμε σε κήρυξη αρχαιολογικού χώρου.

Με την κήρυξη δεν αλλάζει το ιδιοκτησιακό καθεστώς, απλώς προστατεύονται οι αρχαιότητες. Δεν εμποδίζεται η επένδυση. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων ζήτησε την κήρυξη του αρχαιολογικού χώρου από το 2012.

Η νυν προϊσταμένη Στέλλα Χρυσουλάκη τη ζήτησε εκ νέου το 2014, αλλά το αίτημα ως γνωστόν δεν μπήκε ποτέ στην ημερήσια διάταξη προς συζήτηση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, αυτό δηλαδή που θα γίνει αύριο.

Το ξέσπασμα του «πολέμου»

Ωστόσο, όταν τον Αύγουστο του 2016 (υπουργός Αριστείδης Μπαλτάς, γ.γ. Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη), το υπουργείο Πολιτισμού απέστειλε υπηρεσιακά έγγραφα προς το ΤΑΙΠΕΔ (Γενική Γραμματεία Δημόσιας Περιουσίας, Ελληνικό Α.Ε. κ.ά.), ενημερώνοντας ότι οι Υπηρεσίες θα κινήσουν τη διαδικασία της οριοθέτησης του αρχαιολογικού χώρου στην περιοχή των Δήμων Αλίμου και Ελληνικού-Αργυρούπολης (και χαρακτηρισμό κτιρίων ως νεότερων μνημείων, θέμα που δρομολογήθηκε στο Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων-ΚΣΝΜ), ζητώντας τις δικές τους εκτιμήσεις, ξέσπασε πόλεμος.

Η Νέα Δημοκρατία -και σύσσωμη η αντιπολίτευση- ξεκίνησε σε υψηλούς τόνους την καταστροφολογία με μότο ότι «η επένδυση θα τιναχτεί στον αέρα».

Το θέμα είχε αποκαλύψει η εφημερίδα «Καθημερινή» και γρήγορα πήρε μεγάλες διαστάσεις σε όλα τα ΜΜΕ. Το υπουργείο Πολιτισμού έβγαλε αναλυτική ανακοίνωση και υποστήριξε: «Σειρά καταστροφολογικών δημοσιευμάτων αναφέρουν ότι ο υπουργός Πολιτισμού και η κυβέρνηση δήθεν θέτουν εμπόδια για την επένδυση στο Ελληνικό (…) η κήρυξη – οριοθέτηση αρχαιολογικού χώρου δεν προκαλεί κανένα πρόβλημα στην εξέλιξη της επένδυσης του Ελληνικού ούτε στρέφεται ενάντιά της. Απλά επισημαίνει και γνωστοποιεί με θεσμικό τρόπο ότι στην ευρύτερη περιοχή έχουν εντοπιστεί και υπάρχουν ορατές αρχαιότητες, συνεπώς θα πρέπει να τηρούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες του αρχαιολογικού νόμου, που ισχύουν σε όλα τα μεγάλα και μικρά έργα σε ανάλογες περιπτώσεις…». Και κατέληγε: «Η όλη προσπάθεια που γίνεται από την κυβέρνηση σε σχέση με την επένδυση του Ελληνικού δεν στρέφεται εναντίον της αλλά εντάσσεται στην έγκαιρη ολοκλήρωση του ευρύτερου θεσμικού πλαισίου, που οι προηγούμενες κυβερνήσεις είχαν αφήσει για χρόνια σε εκκρεμότητα, προκειμένου να προχωρήσει εντός των χρονοδιαγραμμάτων η έγκριση του ολοκληρωμένου σχεδίου χωρικής ανάπτυξης της επένδυσης».

Ο Νίκος Μπελαβίλας, καθηγητής στο ΕΜΠ και επικεφαλής της μελέτης του Πολυτεχνείου για την αξιοποίηση του πρώην αεροδρομίου του Ελληνικού, έρχεται να μας φωτίσει αυτό ακριβώς το σημείο.

Στην παρέμβασή του λέει ότι οι επενδυτές σχεδιάζουν τον τεμαχισμό της έκτασης και την πώληση σε τρίτους, ενώ «το σημερινό ΣΟΑ έχει συστηματοποιημένες ασάφειες».

Η πρόθεση μέχρι τώρα ήταν να εγκριθεί και να υπογραφεί το Σχέδιο Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης πριν από την κήρυξη του αρχαιολογικού χώρου γιατί έτσι, με βάση τη σύμβαση της κυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου, αν βρεθούν αρχαιότητες -που θα βρεθούν- το ελληνικό Δημόσιο θα κληθεί να καταβάλει αποζημιώσεις στον αγοραστή.

Η σιωπή της Lamda Development

Η Lamda Development κρατάει κλειστά τα χαρτιά της ενώ δεν έχει προβεί σε καμία ανακοίνωση. Ωστόσο, αυτό που κυκλοφορεί είναι ότι δεν θέλει να ακούσει για κήρυξη αρχαιολογικού χώρου.

Δεν κάνει δεκτά καν τα πέντε σημεία υψηλού αρχαιολογικού ενδιαφέροντος που πρότειναν με ανάδειξη πρασίνου οι υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού.

Ρεπορτάζ της εφημερίδας «Τα Νέα» ανέφερε μάλιστα ότι «η άποψη του επενδυτή όπως έχει μεταφερθεί στους αρμόδιους υπουργούς είναι ότι είτε το 50%, είτε το 30%, είτε το 10% της έκτασης κηρυχθεί αρχαιολογικός χώρος, το έργο υπονομεύεται. Επιμένει ότι η σύναψη του μνημονίου μεταξύ του υπ. Πολιτισμού και της Ελληνικό ΑΕ για τις πρόνοιες που αυτός θα λαμβάνει όταν θα εντοπίζονται αρχαία έγιναν σαφώς για να ξεπεραστούν τα εμπόδια και δεν μπορεί να αγνοηθεί».

Ο συντάκτης εννοεί το μνημόνιο που υπέγραψε απευθείας η υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου στις 24 Αυγούστου χωρίς πριν να το θέσει υπ’ όψιν των υπηρεσιών του ΥΠΠΟ και του ΚΑΣ.

Αντίστοιχο μνημόνιο είχε και πάλι υπογραφεί στο ΥΠΠΟ το 2014. Γιατί ωστόσο ένα μνημόνιο να υποκαταστήσει τον νόμο;