«Μορφή υποτέλειας το δημόσιο χρέος»

Mια συζήτηση που ξεκινά έχοντας θεματική το δημόσιο χρέος και καταλήγει στο συμπέρασμα πως στην πραγματικότητα το χρέος δεν αποτελεί αφ’ εαυτού πρόβλημα μοιάζει σχεδόν χωρίς λόγο ύπαρξης.

Κι όμως, η παρουσίαση του δημόσιου χρέους περισσότερο ως πολιτικού εργαλείου παρά ως αναπόφευκτης συνέπειας του οικονομικού συστήματος είναι ό,τι πιο χρήσιμο μπορούμε να έχουμε σε θεωρητικό επίπεδο εάν επιθυμούμε ν’ αντιμετωπίσουμε κάποτε το ζήτημα πρακτικά.

Σ’ αυτό φάνηκε να συμφωνούν οι περισσότεροι εισηγητές της ημερίδας για το δημόσιο χρέος που διοργανώθηκε την Τρίτη 7 Μαρτίου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από την Ευρωομάδα της Αριστεράς με πρωτοβουλία των ευρωβουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ Δημήτρη Παπαδημούλη και Στέλιου Κούλογλου.

«Η διαιώνιση του χρέους είναι μια μορφή φόρου υποτέλειας», παρατηρεί ο Πέδρο Πάεζ, πρώην υπουργός Οικονομικών του Ισημερινού, όπου η κυβέρνηση Κορέα προέβη σε μερική, μονομερή διαγραφή του χρέους. «Παρατηρούμε μια κρίση υπερπαραγωγής του καπιταλισμού. Η συγκέντρωση του πλούτου σε μια ελάχιστη μερίδα του πληθυσμού, σήμερα, είναι χωρίς προηγούμενο. Δεν υπάρχει έλλειψη πόρων. Ο καπιταλισμός είναι όμηρος της παραγωγικής του επιτυχίας».

Και ποιος μπορεί να επωφελείται από την κρίση αυτή; Σύμφωνα με την Γκάμπι Τσίμερ, πρόεδρο της Ευρωομάδας της Αριστεράς, κερδισμένες από τη συσσώρευση του δημόσιου χρέους είναι οι ελίτ οι οποίες επιθυμούν την αποτροπή δημιουργίας μιας εναλλακτικής οικονομικής τάξης. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης αυτό εξυπηρετεί τη διάσπαση σε κέντρο και περιφέρεια ή -όπως ακούγεται τελευταία- σε «πολλές ταχύτητες».

Η ορθότερη λύση

«Αν παρατηρήσει κανείς τις μακροοικονομικές εξελίξεις των τελευταίων 5 ετών θα κατανοήσει πως κάθε ψήγμα ανάπτυξης έχει χρηματοδοτηθεί από το χρέος», ανέφερε στην εισήγησή του ο Φιλίπ Λάμπερτς, ευρωβουλευτής και πρόεδρος της πολιτικής ομάδας των Πρασίνων. Σύμφωνα, μάλιστα, με τον ίδιο, υπάρχουν πτυχές του χρέους που φαίνεται ν’ αγνοούμε.

«Το χρέος δεν είναι μόνο χρηματοοικονομικό. Αυτή η πτυχή του αποτελεί στην ουσία μια σύμβαση μεταξύ δανειστών και οφειλετών και μπορεί ν’ αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Το κοινωνικό και το περιβαλλοντικό χρέος δεν είναι όμως τόσο εύκολα διαχειρίσιμα.

»Προκύπτουν από την εκμετάλλευση της κοινωνίας και του περιβάλλοντος πέραν των δυνατοτήτων τους. Το κοινωνικό χρέος μπορεί ν’ αντιστραφεί μόνο μέσω της επένδυσης σε τομείς όπως η εκπαίδευση και το σύστημα υγείας, ενώ το περιβαλλοντικό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο καθώς κανείς δεν μπορεί να επαναδιαπραγματευτεί με τον ίδιο τον πλανήτη».

Ποια είναι όμως η ορθότερη λύση για τη διαχείριση του μη βιώσιμου δημόσιου χρέους; Σύμφωνα πάλι με τον κύριο Λάμπερτς, η κοινωνικά δικαιότερη και περισσότερο υλοποιήσιμη λύση είναι ένας φόρος επί του κεφαλαίου, η φορολόγηση δηλαδή των κατόχων του χρέους οι οποίοι και επωφελήθηκαν από αυτό.

Και παρ’ ότι η συσσώρευση του χρέους απαιτεί έναν προσεκτικό σχεδιασμό για την αντιμετώπισή της, δεν είναι στην πραγματικότητα το σοβαρότερο πρόβλημά μας, σύμφωνα με τον Τόμας Φάζι, συγγραφέα, δημοσιογράφο και ακτιβιστή.

«Φταίει η λανθασμένη στρατηγική της Ε.Ε. Εάν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξέδιδε ομόλογα στο όνομα της οφειλέτριας χώρας και έδινε εχέγγυα για την αποπληρωμή τους το δημόσιο χρέος δε θα αποτελούσε ποτέ πρόβλημα.

»Το χρέος όμως αποτελεί πολιτικό εργαλείο πειθάρχησης και η διαχείρισή του εναπόκειται στη βούληση της ΕΚΤ η οποία δεν λογοδοτεί ούτε και ελέγχεται δημοκρατικά»

Κάπως έτσι, λοιπόν, εξηγείται το πώς δεν έχουμε καταφέρει ακόμα ν’ αντιμετωπίσουμε το ζήτημα του δημόσιου χρέους ύστερα από τόσες συζητήσεις, μελέτες και αναλύσεις. Οπως επισημαίνει ο Φάζι, «δεν είναι ζήτημα καλών ιδεών, είναι ζήτημα αλλαγής στους συσχετισμούς δυνάμεων».