«Η Ερευνα βρίσκεται στον πυρήνα της αναπτυξιακής προσπάθειας της χώρας»

• Κύριε Φωτάκη, καταφέρατε να αναδείξετε την Ερευνα σε κυρίαρχο συστατικό της αναπτυξιακής στρατηγικής για την Ελλάδα. Πώς επιτεύχθηκε αυτό;

Σήμερα, για πρώτη φορά η Ερευνα βρίσκεται στον πυρήνα της αναπτυξιακής προσπάθειας της χώρας με συγκεκριμένο σχέδιο που εντάχθηκε στο Στρατηγικό Σχέδιο Ανάπτυξης 2030.

Παραλάβαμε μια χώρα όπου επί σειρά ετών η επιστημονική έρευνα υποχρηματοδοτούνταν, εξαρτημένη από ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το Horizon 2020 και τα ΕΣΠΑ. Αυτό οδηγούσε στην ανυπαρξία εθνικής στρατηγικής για την Ερευνα.

Σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά, ο υπερδιπλασιασμός της κρατικής χρηματοδότησης συμπαρέσυρε και τις ιδιωτικές δαπάνες φτάνοντας να ξεπερνούμε πλέον το 1,13% του ΑΕΠ για την Ερευνα, δηλαδή πάνω από 2 δισ. ευρώ, για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας.

Η αύξηση των αμιγώς ιδιωτικών δαπανών, οι οποίες εξισώθηκαν για πρώτη φορά με τις δημόσιες δαπάνες, αντανακλά την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων στις οικονομικές προοπτικές που διανοίγονται. Η Πολιτεία προηγουμένως αντιμετώπιζε με μηχανιστικό, θα έλεγα και φετιχιστικό τρόπο τη διασύνδεση της επιχειρηματικότητας με την κακώς εννοούμενη χρηστικότητα των ερευνητικών αποτελεσμάτων.

Επιτυχημένη έρευνα σήμαινε κατ’ ανάγκην προϊόν στα ράφια της αγοράς, απαιτώντας ταυτόχρονα από τον ερευνητή και επιχειρηματική δεινότητα. Το αποτέλεσμα, στις περισσότερες περιπτώσεις, ήταν να έχουμε και κακά προϊόντα και κακούς επιχειρηματίες.

• Τώρα τι γίνεται;

Αντίθετα τώρα, με την πολιτική που έχουμε διαμορφώσει για την ενίσχυση τμημάτων επιχειρήσεων, ανοίγοντας διόδους στις επιχειρήσεις να διασυνδεθούν με την Ερευνα που διεξάγεται στα ελληνικά ΑΕΙ και τα Ερευνητικά Κέντρα και παρέχοντας χρηματοδοτικά εργαλεία για επενδύσεις υψηλού κινδύνου και την αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων με τρόπο ομαλό και χωρίς στρεβλώσεις, όπως π.χ. από το Ταμείο Επιχειρηματικών Συμμετοχών Equifund, χτίζουμε με τρόπο αποτελεσματικό το νέο μοντέλο ανάπτυξης που χρειάζεται η χώρα για να πραγματοποιήσει ένα άλμα προόδου και παραγωγικότητας.

Από την άλλη, δημιουργήσαμε νέες δομές και προγράμματα για την ενίσχυση των νέων επιστημόνων ώστε να μείνουν και να προσφέρουν στην αναπτυξιακή προσπάθεια της χώρας. Ιδρύσαμε το Ελληνικό Ιδρυμα Ερευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) που στηρίζει την ποιοτική ελεύθερη έρευνα χωρίς τους γεωγραφικούς και θεματικούς περιορισμούς του ΕΣΠΑ. Ετσι, για πρώτη φορά στηρίχτηκε η έρευνα στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες στις οποίες η χώρα έχει αναμφίβολα συγκριτικό πλεονέκτημα.

Η πολιτική συνεισφέρει αποτελεσματικά στην αναχαίτιση του brain drain και του brain waste με τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας για νέους επιστήμονες και ήδη είναι ορατά τα πρώτα αποτελέσματα.

Με ένα σχέδιο ουσιαστικής εθνικής στρατηγικής για την Ερευνα και την Καινοτομία, που περιλαμβάνει οριζόντιες δράσεις εμβληματικού χαρακτήρα, βάλαμε τις βάσεις για τη διαμόρφωση ενός ελκυστικού περιβάλλοντος για τους εργαζόμενους στην έρευνα και δημιουργήσαμε προοπτικές που μπορούν να εμπνεύσουν τους νέους επιστήμονες.

Με άλλα λόγια δημιουργούμε την Οικονομία και την Κοινωνία της Γνώσης.

• Από την αρχή της θητείας σας δώσατε μεγάλη έμφαση στην «Οικονομία και την Κοινωνία της Γνώσης».

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήμασταν μια χώρα που δεν αξιοποιούσε επαρκώς την έρευνα για να τονώσει τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της αλλά ούτε και για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα των πολιτών της και να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής τους.

Η Οικονομία και η Κοινωνία της Γνώσης ως πρότυπο ανάπτυξης καλεί για την ενσωμάτωση της καινοτομίας που προκύπτει από την επιστημονική έρευνα στην παραγωγική διαδικασία, με κύριο γνώμονα το κοινωνικό όφελος.

Η ανταποδοτικότητα στην κοινωνία έγινε σαφής και ορατή με μια σειρά από εμβληματικές πρωτοβουλίες που διαμορφώσαμε ως Τομέας Ερευνας και Καινοτομίας, όπως τα Εθνικά Δίκτυα Ιατρικής Ακριβείας στην Ογκολογία, την Καρδιολογία, τα Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα, που παρέχουν εξατομικευμένη πρόληψη και θεραπεία σε όλους τους πολίτες μέσα από το δημόσιο σύστημα Υγείας.

• Με την επιστημονική και ακαδημαϊκή σας ιδιότητα, αλλά και την εμπειρία σας από ευρωπαϊκά όργανα διαμόρφωσης πολιτικών για την έρευνα και πλέον ως υπουργός, πώς πιστεύετε ότι διαμορφώνει η Ερευνα τόσο την εθνική όσο και την ευρωπαϊκή προοπτική;

Μια συχνή παραδοχή είναι ότι η επένδυση στην Ερευνα και την Καινοτομία οδηγεί νομοτελειακά στην πρόοδο της οικονομίας και της προσπάθειας για αειφόρο ανάπτυξη. Η παραδοχή αυτή προκύπτει από τη διαπίστωση ότι ώριμες βιομηχανικά χώρες, όπως οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία, επενδύουν σημαντικούς πόρους στην Ερευνα και την Καινοτομία για να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.

Αντίστοιχα, χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, που βάσισαν το παραγωγικό τους μοντέλο μόνο στην εισαγωγή τεχνογνωσίας από το εξωτερικό, επιδιώκουν σήμερα τη δημιουργία εγχώριας ερευνητικής βάσης με στόχο την αναβάθμιση της οικονομίας τους.

Αναπόφευκτα, η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και το πολιτικό ζήτημα της χρήσης και της κατάχρησης της επιστήμης δημιουργούν νέες συνθήκες έντονου ανταγωνισμού που αναμένεται να ενταθεί ακόμη περισσότερο στο πλαίσιο της λεγόμενης 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης. Εδώ εγείρονται ζητήματα ηθικής, φιλοσοφίας και αναθεώρησης της ανθρώπινης υπόστασης αυτής καθ’ εαυτήν σε ένα πλήρως αυτοματοποιημένο περιβάλλον.

Οι κοινωνικές επιπτώσεις που μπορεί να προκληθούν ενδέχεται να είναι δραματικές. Για τον λόγο αυτό χρειάζονται ιδιαίτερη εμβάθυνση και παρεμβάσεις, ώστε η Ερευνα να αποτελέσει μοχλό δίκαιης και βιώσιμης ανάπτυξης για το σύνολο της κοινωνίας.