Δικαστική απόφαση-σταθμός για την αλλαγή ταυτότητας φύλου

Απόφαση-ορόσημο για τα δικαιώματα των διεμφυλικών εξέδωσε πρόσφατα το Ειρηνοδικείο της Αθήνας, δικαιώνοντας άτομο που επιθυμούσε την αλλαγή του ονόματός του, χωρίς να πρέπει να υποβληθεί σε εγχείρηση αλλαγής φύλου. Ο κατά τον νόμο αρμόδιος ειρηνοδίκης, ζυγίζοντας τα πραγματικά περιστατικά, έκρινε ότι συντρέχουν οι λόγοι που επικαλείται ο 23χρονος, διέταξε τη διόρθωση του φύλου, του κυρίου ονόματός του και του επωνύμου του από το ληξιαρχείο, προκειμένου το φύλο του «να αντιστοιχεί στη βούληση, στην προσωπική αίσθηση του σώματος στην εξωτερική του εικόνα, ως θήλυ πρόσωπο…» (κορίτσι).

Το σκεπτικό της απόφασης – πλήρως εναρμονισμένο με το Σύνταγμα, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας- αναφέρει ότι «η αλλαγή της νομικής καταχώρησης φύλου δεν προϋποθέτει ιατρικές επεμβάσεις στο σώμα του ενδιαφερομένου ατόμου, καθώς πρόκειται για μία διαδικασία ιδιαίτερα επίπονη (σωματικά και ψυχικά), που επιπλέον δεν είναι οικονομικά προσιτή, στο μέτρο που η επέμβαση δεν καλύπτεται από κρατικούς φορείς ασφάλισης. Κυρίως, όμως, περιλαμβάνει τον ιδιαίτερα προσβλητικό ακρωτηριασμό του προσώπου».

Το δικαστήριο αποφάσισε να αποδοθεί στον αιτούντα το γυναικείο φύλο, καθώς, όπως αποδείχθηκε από τη διαδικασία, αν και γεννήθηκε αγόρι, από την παιδική του ηλικία, από την οποία ο 23χρονος διατηρεί αναμνήσεις για τον εαυτό του και την προσωπική αίσθηση του σώματος και της ταυτότητας του φύλου του, παρουσίασε συμπτώματα διεμφυλικής διαταραχής (άρρενος προς θήλυ), δηλαδή ο εσωτερικός και προσωπικός τρόπος με τον οποίο ο ίδιος βιώνει το φύλο του δεν αντιστοιχεί στο φύλο που καταχωρίστηκε κατά τη γέννησή του με βάση τα βιολογικά του χαρακτηριστικά, με συνέπεια να βιώνει «δυσφορία γένους».

Ειδικότερα, ήδη από πολύ μικρή ηλικία, ο τρόπος με τον οποίο ο αιτών βίωνε το φύλο του δεν αντιστοιχούσε στα βιολογικά χαρακτηριστικά του, οι δε επιλογές του ως προς ένδυση, την υπόδηση, την επιλογή παιχνιδιών και φίλων κ.λπ. και η προσωπική αίσθηση του σώματός του προσιδίαζε, κατά σαφή και πρόδηλο τρόπο, σε θήλυ πρόσωπο. Οπως προέκυψε και από την κατάθεση της αδερφής του, αυτό είχε καταστεί αντιληπτό από τους οικείους και το ευρύτερο κοινωνικό του περιβάλλον.

Αντίθετα, η καταχώρισή του στα διάφορα δημόσια έγγραφα (λ.χ. αστυνομική ταυτότητα, ληξιαρχική πράξη γέννησης), ως άρρεν («αγόρι»), με το όνομα προκαλεί δυσχέρειες ως προς την ταυτοποίηση του και σύγχυση ως προς τα προσωπικά στοιχεία του, λόγω της εξωτερικής του εμφάνισης και κατά συνέπεια, προκαλεί σοβαρή βλάβη των εννόμων συμφερόντων του, με δυσμενείς επιπτώσεις στις εν γένει συναλλαγές του, ενώ θίγει και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. (Πηγή: dikastiko.gr)

Στο σκεπτικό διατυπώνεται ότι ο ακρωτηριασμός έχει ρητά καταδικαστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο οποίος καλεί τα κράτη – μέλη «να διασφαλίσουν ότι η στείρωση ή άλλες ιατρικές διαδικασίες που οδηγούν σ’ αυτήν δεν πρέπει να είναι προαπαιτούμενα για τη νομική αναγνώριση του επιθυμητού φύλου». Επίσης, σύμφωνα με ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, «τα κράτη – μέλη πρέπει να θεσπίσουν ή να επανεξετάσουν τις διαδικασίες νομικής αναγνώρισης του φύλου με στόχο τον πλήρη σεβασμό του δικαιώματος των διεμφυλικών ατόμων στην αξιοπρέπεια και τη σωματική ακεραιότητα», ενώ ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, στην Εκθεση του ειδικού εισηγητή του ΟΗΕ για τα βασανιστήρια και κάθε άλλη βάναυση, απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία, επισημαίνει ότι η προϋπόθεση της στείρωσης, ως προαπαιτούμενο για την αναγνώριση των διεμφυλικών ανθρώπων, συνιστά βασανιστήριο.

Ακόμη, η διαδικασία της διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου με το προαπαιτούμενο της υποχρεωτικής στείρωσης έρχεται σε αντίθεση με το Σύνταγμα (άρθρα 2.1, 4.1, 5.1), καθώς και με το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ, σύμφωνα με το οποίο «καθένας έχει δικαίωμα στον σεβασμό της προσωπικής και οικογενειακής του ζωής». Επιπλέον, έρχεται σε αντίθεση με τα άρθρα 2 και 26 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, που κατοχυρώνουν την ισότητα και την απαγόρευση των διακρίσεων, με την έννοια ότι μια κατάσταση, όπως η «δυσφορία γένους», δεν πρέπει να επιβαρύνει υπερβολικά τον ενδιαφερόμενο, προκειμένου αυτός να εξασφαλίσει τη μεταχείριση που ζητά από την πολιτεία. Ακόμα υπογραμμίζεται ότι ως ουσιαστική προϋπόθεση της διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου τίθεται πρώτα από όλα η «ασυμφωνία μεταξύ της ταυτότητας φύλου και καταχωρισμένου φύλου».