Την αποφράδα ημέρα της 23ης Ιουλίου 2018, λίγο πριν η φωτιά φτάσει στις αυλές των σπιτιών στο Μάτι, «αν είχε κατ’ ελάχιστο λειτουργήσει το σύστημα πολιτικής προστασίας και είχε ενεργοποιηθεί ένας μηχανισμός ενημέρωσης-προειδοποίησης των κατοίκων των περιοχών που απειλούνταν, εκείνοι θα είχαν τον χρόνο να απομακρυνθούν πριν πλησιάσει η φωτιά ή ο καπνός και το θερμικό φορτίο, ακόμη και με ίδια μέσα και όχι απόλυτα οργανωμένα ή να λάβουν μέτρα αυτοπροστασίας έγκαιρα και έτσι να αποτραπούν οι τραγικές συνέπειες για τη ζωή τους».
Οι τρεις εισαγγελείς που χειρίστηκαν την επίπονη έρευνα που τους οδήγησε στην άσκηση ποινικών διώξεων εναντίον 20 προσώπων σκιαγραφούν στη 293 σελίδων διάταξή τους την κατάσταση που επικρατούσε τις κρίσιμες ώρες που η φωτιά σαν ανεξέλεγκτο θεριό κατάπιε εξαιτίας ενός ανύπαρκτου μηχανισμού ό,τι βρέθηκε στο διάβα της.
«Από ενέργειες, παραλείψεις, ολιγωρίες, πλημμέλειες, αρρυθμίες και δυσλειτουργίες των αρμοδίων θεσμικά και νομοθετικά οργάνων, υπηρεσιών, αρχών και φορέων του ισχύοντος σήμερα μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της χώρας αιτιακά προκλήθηκε ο θάνατος τουλάχιστον 100 ανθρώπων και 31 τραυματισμών λόγω της συγκεκριμένης δασικής πυρκαγιάς», υπογραμμίζουν στο πόρισμά τους.
Τα ως άνω σοβαρά λάθη, κατά τους εισαγγελείς, εντοπίζονται κυρίως στη ΓΓΠΠ, στο Πυροσβεστικό Σώμα, στην Ελληνική Αστυνομία και στους οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Περιφέρεια και Δήμους).
Ειδικότερα, αναφέρουν πως «ο μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας γενικά δεν λειτούργησε κατά τα προβλεπόμενα από τον σχετικό νόμο και σύμφωνα με τις σχετικές εγκυκλίους σε όλες τις φάσεις της αντιμετώπισης της πυρκαγιάς καθώς δεν ανταποκρίθηκε αποτελεσματικά και με επάρκεια στην εκ του νόμου αποστολή του και τις προβλεπόμενες από αυτόν αρμοδιότητές του».
Κομβικά λάθη
Τα φαινόμενα δυσλειτουργίας εντοπίζονται κυρίως σε δράσεις συντονισμού, επικοινωνίας και συνεργασίας των εμπλεκόμενων δυνάμεων της πολιτικής προστασίας καθώς και σε λάθη, ενέργειες και παραλείψεις. Μάλιστα, ήταν τέτοιο το μέγεθος της ασυνεννοησίας των κρατικών υπηρεσιών και τέτοιο το χάος, που δεν ήξεραν ούτε ποιος ήταν ο επικεφαλής των επίγειων δυνάμεων.
Κομβικά λάθη που οδήγησαν στην τραγωδία αποτελούν τόσο η μη απομάκρυνση των κατοίκων από το Μάτι όσο και το κλείσιμο της λεωφόρου Μαραθώνος. Οι Ηλίας Ζαγοραίος, Νίκος Φιστόπουλος και Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, σημειώνουν ότι «η λήψη της απόφασης για την οργανωμένη απομάκρυνση των πολιτών αποτελεί ευθύνη των κατά τόπους δημάρχων οι οποίοι έχουν τον συντονισμό του έργου πολιτικής προστασίας […]» και διευκρινίζουν πως «όταν η εξελισσόμενη ή επικείμενη καταστροφή μπορεί να επηρεάσει πάνω από έναν δήμο, η απόφαση λαμβάνεται από τον αρμόδιο περιφερειάρχη ο οποίος μπορεί να εξουσιοδοτήσει σχετικώς τον οικείο αντιπεριφερειάρχη».
Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι «η λήψη της απόφασης βασίζεται στις εισηγήσεις των φορέων που κατά περίπτωση έχουν την ευθύνη περιορισμού των επιπτώσεων από την εξέλιξη της καταστροφής […]».
Ποιοι φορείς εισηγούνται; «Μόνος αρμόδιος για την εισήγηση του μέτρου της οργανωμένης προληπτικής απομάκρυνσης των πολιτών είναι ο εκάστοτε επικεφαλής αξιωματικός του πυροσβεστικού σώματος».
Εγκληματική αποδείχθηκε η απόφαση για το κλείσιμο της οδού Μαραθώνος τις κρίσιμες ώρες της φωτιάς. «Αναφορικά με την επίδραση που είχε η εκτροπή των οχημάτων που έγινε στον συγκεκριμένο χρόνο και στα συγκεκριμένα σημεία, πρέπει να σημειωθούν τα ακόλουθα. Κατ’ αρχήν στον χρόνο που έγινε η εκτροπή, 18.25-18.30, όσα οχήματα βρίσκονταν ήδη επί της Μαραθώνος βρέθηκαν ανάμεσα σε δυο κλειστές διόδους, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να διαφύγουν και έτσι μπροστά στην απειλή της φωτιάς, που εκείνη την ώρα έβλεπαν να είναι στη Μαραθώνος, αντιδρώντας ενστικτωδώς έστριβαν προς το Μάτι και εισέρχονταν από κάθετες διόδους…».
«Αυξημένη ετοιμότητα»
Και συνεχίζει: «Περαιτέρω, επειδή οι εκτροπές έγιναν και σε σημεία του εσωτερικού οδικού δικτύου στο Μάτι δημιουργήθηκε ξαφνικά μποτιλιάρισμα στα οχήματα που κινούνταν ήδη εκεί, καθώς ξαφνικά η διακοπή της κίνησης δημιούργησε συμφόρηση εσωτερικά στην περιοχή και έτσι δεν μπορούσαν να απεγκλωβιστούν τα οχήματα και να διαφύγουν από την περιοχή».
«Ο μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας αποδείχθηκε τελικά, και εκ του αποτελέσματος, ότι δεν κατόρθωσε να είναι στην πράξη –και όχι επί χάρτου– κατάλληλα και έγκαιρα προετοιμασμένος και επαρκώς επιχειρησιακά οργανωμένος και να βρίσκεται σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας, όταν οι συνθήκες το απαίτησαν, όπως στην προκειμένη περίπτωση που ο δείκτης πυρκαγιάς είναι υψηλός, κατηγορία 4, προκειμένου να αντιμετωπίσει και γενικά να διαχειριστεί ταυτόχρονα και μάλιστα στην ίδια ή έστω σε άλλη περιφέρεια δυο μεγάλες καταστροφές λόγω δασικών πυρκαγιών και με την έκταση και την ένταση σαν αυτές που εκδηλώθηκαν στην Κινέττα και το Νταού Πεντέλης», τονίζουν οι εισαγγελείς σε άλλο σημείο του πορίσματος.
