Πολυσχιδές νομοσχέδιο, με νέα άρθρα στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, που έρχονται να θωρακίσουν το δικαίωμα στη δίκαιη δίκη, αλλά και να βελτιώσουν τις συνθήκες κράτησης σε φυλακές και την εν γένει λειτουργία του σωφρονιστικού συστήματος, κατατέθηκε στη Βουλή από τον υπουργό Δικαιοσύνης, Μιχάλη Καλογήρου.
Ενισχύονται οι εισαγγελίες Οικονομικού Εγκλήματος και Διαφθοράς, καταργείται η αυτόφωρη διαδικασία για αδικήματα διά του Τύπου, προβλέπεται οι θιγόμενοι πολίτες να μπορούν πλέον να διεκδικούν αποζημίωση για δηλώσεις κρατικών και κυβερνητικών αξιωματούχων, όταν αυτές τους εμφανίζουν ως ενόχους πριν δικαστούν (όταν παραβιάζεται δηλαδή το τεκμήριο αθωότητας), ενώ για τους κρατούμενους επεκτείνεται σε περισσότερες φυλακές ο ευεργετικός υπολογισμός για όσους εργάζονται μέσα στη φυλακή (μία μέρα μετράει για δύο).
Στο νομοσχέδιο του Μιχάλη Καλογήρου, με σημαντική διάταξη καταργείται η αυτόφωρη διαδικασία για τα αδικήματα που τελούνται διά του Τύπου, με αποτέλεσμα να μη συλλαμβάνονται στο εξής (με τη σχετική διαδικασία) δημοσιογράφοι για εξύβριση, συκοφαντική δυσφήμηση.
Με τον τρόπο αυτόν, αποφεύγεται η επιβάρυνση της δικαστικής λειτουργίας και των υπηρεσιών που εμπλέκονται με τη σύλληψη και προσαγωγή του κατηγορούμενου στον εισαγγελέα, ώστε να επικεντρώνονται στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της βαρύτερης μορφής εγκληματικότητας. Ο στόχος αυτός μπορεί να ικανοποιηθεί σε σημαντικό βαθμό με την παρούσα νομοθετική πρόβλεψη, με την οποία εισάγεται ρητά ως κανόνας η μη τήρηση της αυτόφωρης διαδικασίας για ορισμένα εγκλήματα που θεωρούνται κατά κανόνα χαμηλής απαξίας, είτε λόγω της απειλούμενης εναντίον τους ποινής είτε επειδή το προσβαλλόμενο με αυτά έννομο αγαθό είναι ιδιαίτερα ελαστικό είτε λόγω της μη ύπαρξης ιδιαίτερων στοιχείων κοινωνικο-ηθικής απαξίας που εκφράζονται από τον συγκεκριμένο τρόπο τέλεσής τους.
Η προσθήκη νέου άρθρου στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, σύμφωνα με το οποίο «ο κατηγορούμενος δεν είναι υποχρεωμένος να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία για τα πραγματικά περιστατικά που επικαλείται υπέρ του. Οι δικαστές και εισαγγελείς είναι υποχρεωμένοι να ερευνούν με επιμέλεια κάθε στοιχείο ή αποδεικτικό μέσο που επικαλέστηκε υπέρ αυτού ο κατηγορούμενος, αν αυτό είναι χρήσιμο για να εξακριβωθεί η αλήθεια. Οποιαδήποτε αμφιβολία περί της ενοχής είναι προς όφελος του κατηγορουμένου ή του υπόπτου». Ακόμα, στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας προστίθεται νέο άρθρο 103Α, με το οποίο προβλέπεται ρητά ότι ο ύποπτος και ο κατηγορούμενος απολαμβάνουν τα δικαιώματα σιωπής και μη αυτοενοχοποίησης.
Κοινωφελής εργασία
Οι διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία του σωφρονιστικού συστήματος επεκτείνουν το μέτρο του ευεργετικού υπολογισμού των εργαζομένων σε περισσότερες μονάδες (όπως αρτοποιίας και ζαχαροπλαστικής) Αγροτικών Καταστημάτων Κράτησης, ενώ παράλληλα ρυθμίζουν τη λειτουργία των ιατροδικαστικών υπηρεσιών, με απώτερο στόχο την προστασία του δημοσίου συμφέροντος και την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών.
Επιπλέον, αναγνωρίζεται και θεσμοθετείται η ανάγκη για παροχή ασφαλιστικής κάλυψης έναντι κινδύνου ατυχήματος στους καταδικασθέντες που παρέχουν κοινωφελή εργασία ως μέτρο έκτισης της ποινής, καλύπτοντας το θεσμικό έλλειμμα στον τρόπο εφαρμογής του ποινικού αυτού μέτρου που υφίσταται εδώ και 20 χρόνια.
Οι κυριότερες νομοθετικές ρυθμίσεις αφορούν ακόμα την κύρωση του Πρωτοκόλλου υπ’ αριθμ. 16 της Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, με το οποίο διευρύνεται η γνωμοδοτική αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) και παρέχεται η δυνατότητα στα ανώτατα δικαστήρια των συμβαλλομένων μερών να υποβάλλουν αιτήματα γνωμοδοτήσεων σε θέματα αρχών σχετικά με την ερμηνεία ή την εφαρμογή των δικαιωμάτων και ελευθεριών που περιλαμβάνει η Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών ή τα πρωτόκολλα.
Επίσης, ορίζονται η διαδικασία επιλογής και τα προσόντα του Ελληνα Ευρωπαίου εισαγγελέα, η αρμοδιότητα του οποίου είναι η καταπολέμηση των αδικημάτων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, σύμφωνα με τυχόν εντολές που έχουν λάβει από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Ο Ευρωπαίος εισαγγελέας θα επιλέγεται (από τον υπουργό) μεταξύ τριών υποψηφίων που θα προτείνονται από την Εισαγγελία του Αρείου Πάγου ανάμεσα στους υποψηφίους με προσόντα σε μεταπτυχιακά, διδακτορικά και σχετικά νέους εισαγγελείς, καθώς ορίζεται ότι οι υποψήφιοι μπορεί να είναι εισαγγελείς πρωτοδικών ή εφετών αλλά να έχουν μπροστά τους δέκα χρόνια υπηρεσίας ώς τη συνταξιοδότησή τους, δηλαδή να είναι το πολύ 57 χρόνων, ενώ ως απαραίτητο προσόν το νομοσχέδιο θέτει και την άριστη πιστοποιημένη γνώση τουλάχιστον της αγγλικής γλώσσας.
Επίσης, θα έχει ρόλο συνδέσμου επικοινωνίας και διαύλου πληροφοριών μεταξύ των μόνιμων τμημάτων, των Ευρωπαίων εντεταλμένων εισαγγελέων και του ελληνικού κράτους.
Αποζημίωση για προσβολή του τεκμηρίου της αθωότητας
Οσον αφορά το θέμα της παραβίασης του τεκμηρίου αθωότητας, προβλέπεται ότι παρέχεται το δικαίωμα στον ύποπτο ή κατηγορούμενο να ασκήσει αγωγή αποζημίωσης (από το κράτος) προς αποκατάσταση της βλάβης την οποία υπέστη εξαιτίας της προσβολής του τεκμηρίου αθωότητάς του από δηλώσεις δημόσιων αξιωματούχων σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας πριν την έκδοση απόφασης σε πρώτο ή δεύτερο βαθμό, οι οποίες αναφέρονται κατά τρόπο άμεσο στην εκκρεμή ποινική διαδικασία και είτε παροτρύνουν το κοινό να πιστέψει στην ενοχή του είτε προβαίνουν σε εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, με την οποία προδικάζουν τη δικαστική κρίση της υπόθεσης.
Ακόμα, οι οργανικές θέσεις των δικαστικών λειτουργών πολιτικής και ποινικής δικαιοσύνης αυξάνονται από 1ης Φεβρουαρίου 2019 κατά 2 και γίνονται συνολικά: 24 αντεισαγγελείς του Αρείου Πάγου, 52 εισαγγελείς εφετών, 139 αντεισαγγελείς εφετών, 144 εισαγγελείς πρωτοδικών.
Με το νομοσχέδιο συστήνονται, επίσης, οι αναγκαίες θέσεις επιστημονικού, διοικητικού και βοηθητικού προσωπικού του Εισαγγελέα Εγκλημάτων Διαφθοράς, οι οποίες καλύπτονται με μετάθεση, μετακίνηση ή απόσπαση υπαλλήλων από τον ευρύτερο δημόσιο τομέα, ιδίως από το Δημόσιο σε στενή έννοια, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τις ανεξάρτητες διοικητικές αρχές και το ένστολο προσωπικό της Ελληνικής Αστυνομίας.
Παράλληλα, επέρχεται βελτίωση διατάξεων σχετικά με την παροχή νομικής βοήθειας σε πολίτες χαμηλού εισοδήματος, καθώς προβλέπεται η δυνατότητα των αιτούντων συναινετικό διαζύγιο, ενώπιον συμβολαιογράφου, να κάνουν χρήση των διατάξεων για την παροχή νομικής βοήθειας σε αστικές υποθέσεις.
