Κρατάει χρόνια -συγκεκριμένα από το 2010, οπότε ψηφίστηκε ο πρώτος νόμος για τη διαμεσολάβηση- η αντίθεση μερίδας των λειτουργών της Δικαιοσύνης στην ουσιαστική ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για τον τρόπο επίλυσης των διαφορών.
Στη χώρα όπου κατά κοινή ομολογία οι πολίτες διακατέχονται από «δικομανία» και οι καθυστερήσεις στην έκδοση αποφάσεων έχουν γίνει αφορμή για πολλαπλές καταδίκες από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, κάποιοι φαίνεται να αδυνατούν να κατανοήσουν την αναγκαιότητα αυτής της ρύθμισης, ενώ αποφεύγουν να τοποθετηθούν για τις πολλαπλές ασφαλιστικές δικλίδες που προβλέπει ο νέος νόμος προκειμένου να μην υπάρχει περίπτωση κακής χρήσης σε βάρος των πολιτών και της Δικαιοσύνης.
Ηδη από το 2010 δικαστικοί λειτουργοί, αρνούμενοι να δεχτούν την αναγκαιότητα του μέτρου με επιχειρήματα (περί ιδιωτικοποίησης της Δικαιοσύνης κ.λπ.), εξέδιδαν ανακοινώσεις (σε σαφώς χαμηλότερους τόνους) διαμαρτυρόμενοι για τη λειτουργία του συγκεκριμένου θεσμού.
Μεταξύ των μελών της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων υπήρξαν από τότε σφοδρές και δημόσιες αντιπαραθέσεις.
Κάποιοι στήριξαν εξ αρχής και σταθερά τον θεσμό της διαμεσολάβησης, ενώ άλλοι άλλαξαν ή δεν άλλαξαν γνώμη στην πορεία. Ο παλιός νόμος έμεινε στην ουσία ανενεργός, με αποτέλεσμα να καταστρατηγείται η ευρωπαϊκή οδηγία που στόχο έχει την εξασφάλιση ισόρροπης σχέσης μεταξύ της διαμεσολάβησης και των δικαστικών διαδικασιών.
Για τον λόγο αυτό το υπουργείο προχώρησε στη σύσταση ειδικής νομοπαρασκευαστικής επιτροπής ώστε να ρυθμιστεί πλήρως το πλαίσιο λειτουργίας του καινοτόμου θεσμού.
Με δυο λόγια, η διαμεσολάβηση είναι ένας τρόπος εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών ο οποίος διαρκώς κερδίζει έδαφος διεθνώς, καθώς διευθετεί σε σύντομο χρόνο ιδιωτικές διαφορές.
Η διαδικασία αυτή συμβάλλει αποφασιστικά στην αποσυμφόρηση των δικαστηρίων από υποθέσεις που μπορούν να επιλυθούν εύκολα με εξωδικαστικό τρόπο και ταυτόχρονα αποτελεί εμπέδωση της συνεννόησης μεταξύ των πολιτών που έχουν μια ιδιωτική διαφορά. Τα δύο μέρη κάθονται σε ένα τραπέζι και με τη βοήθεια του διαμεσολαβητή προσπαθούν να βρουν μια κοινά αποδεκτή λύση.
Μάλιστα με το σχέδιο νόμου προβλέπεται η υποχρεωτική παραπομπή στη διαμεσολάβηση για κάποιες διαφορές και μόνον εάν δεν βρεθεί λύση, τότε η υπόθεση θα μεταφέρεται στα δικαστήρια.
Η πλειοψηφία
Σφοδρές αντιρρήσεις εκφράζουν τα 9 μέλη της πλειοψηφίας του Δ.Σ. της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων, υποστηρίζοντας ότι πλήττει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη απρόσκοπτη πρόσβαση του πολίτη στη Δικαιοσύνη, ενώ υπερψήφισαν την πρόταση του προέδρου της Ενωσης για διακοπή των συνεδριάσεων των δικαστηρίων την ημέρα ψήφισης του πολυνομοσχεδίου.
Αντίθετα, τα 6 μέλη της μειοψηφίας εξέφρασαν την άποψη ότι το νομοσχέδιο κινείται στη σωστή κατεύθυνση, διατυπώνοντας κάποιες ενστάσεις για συγκεκριμένα τεχνικά ζητήματα, ενώ καταψήφισαν την πρόταση για διακοπή συνεδριάσεων.
«Ο αποκλεισμός πρόσβασης στο δικαστικό σύστημα συντελείται με τη δημιουργία ενός ενδιάμεσου σταδίου υποχρεωτικής ιδιωτικής διαμεσολάβησης που έχει υψηλό κόστος και καθιστά απαγορευτική τη μετέπειτα προσφυγή στα δικαστήρια ιδίως για την οικονομικά ασθενέστερη και συντριπτικά μεγάλη πλειοψηφία του λαού» υποστηρίζει στην ανακοίνωσή της η ΕΔΕ, δηλώνοντας ότι έχει καταθέσει στο διάστημα των τελευταίων τριών μηνών σε όλους τους θεσμικούς εκπροσώπους μια ολοκληρωμένη πρόταση δικαστικής μεσολάβησης που θα διεξάγεται από αμερόληπτο και ανεξάρτητο δικαστή και δεν έχει κανένα κόστος για τον πολίτη.
«Η σιωπηρή απόρριψη της πρότασής μας από το υπουργείο Δικαιοσύνης και η προτίμηση της υποχρεωτικής, πολύ δαπανηρής ιδιωτικής διαμεσολάβησης, που αποκλείει εξ αντικειμένου την αντίστοιχη δικαστική μεσολάβηση, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη σκοπιμότητα της επιλογής».
Στις 30 Δεκεμβρίου 2017 δημοσιεύτηκε άρθρο του προέδρου της ΕΔΕ Χριστόφορου Σεβαστίδη και του εκπροσώπου Τύπου της Ενωσης, Χαράλαμπου Σεβαστίδη, στο οποίο αποτυπώνεται λεπτομερώς η διαφωνία.
Οι δύο δικαστές υπερθεματίζουν για τη δικαστική μεσολάβηση, για την οποία συνέταξαν εμπεριστατωμένη πρόταση που «θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εναλλακτικός τρόπος επίλυσης των διαφορών που εκκρεμούν ή θα εισαχθούν στα δικαστήρια με αποκλειστικό σκοπό την επιτάχυνση των διαδικασιών έκδοσης απόφασης. Η προτεινόμενη διαδικασία θα έδινε τη δυνατότητα αποσυμφόρησης μεγάλου αριθμού εκκρεμών υποθέσεων ενώπιον των δικαστηρίων».
Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι «η υπεροχή της δικαστικής μεσολάβησης έναντι των άλλων τρόπων επίλυσης των διαφορών εδράζεται ιδίως στην παρουσία και ενεργό συμμετοχή δικαστικού λειτουργού στη διαδικασία, ο οποίος έχει τα συνταγματικά εχέγγυα προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας».
Απαριθμούν τα μελανά -κατ’ αυτούς- σημεία του σχεδίου νόμου, με πρώτο αυτό του ορισμού ως διαμεσολαβητή ιδιώτη, του οποίου το μοναδικό προσόν είναι να είναι απόφοιτος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και να έχει εγγραφεί στο σχετικό μητρώο που τηρεί το υπουργείο Δικαιοσύνης.
Ο ιδιώτης αυτός έχει καθήκοντα και αρμοδιότητες «οιονεί» δικαστή και το αποτέλεσμα της μεσολάβησής του είναι η σύνταξη πρακτικού που αποτελεί τίτλο εκτελεστό όπως και οι δικαστικές αποφάσεις.
Επισημαίνουν το επιπλέον κόστος της διαδικασίας για το Δημόσιο και για τον ιδιώτη, ενώ διαφωνούν με την υποχρεωτικότητα της υπαγωγής πολλών διαφορών στη συγκεκριμένη διαδικασία.
Η μειοψηφία
Στις 6 Φεβρουαρίου 2017, μέλη του Δ.Σ. της ΕΔΕ συνυπέγραψαν κείμενο κριτικής προς τους αδελφούς Σεβαστίδη δηλώνοντας ότι οι ίδιοι ως προεδρείο επί δύο συνεχείς θητείες (2012-2014 και 2014-2016) στήριξαν έμπρακτα τον συγκεκριμένο θεσμό, ενώ μέχρι χθες ο Χριστόφορος Σεβαστίδης (και ο αδελφός του) είχε αρχικά συγκροτήσει την «κίνηση των 7», που κατήγγειλε τη δικαστική διαμεσολάβηση, ενώ «σήμερα εμφανίζεται ως ΚΗΡΥΚΑΣ και ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΗΣ της δικαστικής διαμεσολάβησης».
Στις 4 Ιανουαρίου 2018, με εκτενές άρθρο του ο Κωνσταντίνος Βουλγαρίδης, μέλος του Δ.Σ. της ΕΔΕ, απαντάει αναλυτικά στις αιτιάσεις της πλειοψηφίας ειδικά σε ό,τι αφορά τα επιχειρήματα περί ιδιωτικοποίησης της Δικαιοσύνης:
«Η άποψη αυτή ξεκινά από λάθος βάση και ως εκ του λόγου αυτού είναι στο σύνολό της επισφαλής. Αποδίδει στον διαμεσολαβητή την ιδιότητα του δικαστή (οιονεί δικαστή) θεωρώντας ότι αυτός (διαμεσολαβητής) καλείται να τέμνει τις διαφορές (όπως ο δικαστής δηλαδή), ενώ από το σύνολο των διατάξεων του σχετικού νομοσχεδίου προκύπτει ότι ο διαμεσολαβητής δεν καλείται να τέμνει τις διαφορές των πολιτών, αλλά καλείται να συμβιβάσει ουσιαστικά μία διαφορά ώστε τα μέρη να καταλήξουν σε συμφωνία, γι’ αυτό και η πρότασή του (διαμεσολαβητή) δεν είναι δεσμευτική και τα μέρη έχουν τη δυνατότητα να μην την αποδεχθούν, ακολουθώντας εν τέλει τη δικαστική οδό».
Ο ίδιος προσθέτει ότι στο κείμενο της ΕΔΕ αποφεύγεται σκόπιμα η χρήση των όρων συμβιβασμός ή συμφωνία, ως αποτέλεσμα της διαμεσολάβησης, ενώ για το πρακτικό που συντάσσει ο διαμεσολαβητής αναφέρεται ότι αυτό συνιστά εκτελεστό τίτλο όπως οι δικαστικές αποφάσεις, χωρίς να αναφέρει ότι σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του νομοσχεδίου το εν λόγω πρακτικό αποτελεί πρακτικό συμβιβασμού.
«Σενάρια επί χάρτου»
«Οι παραπάνω απόψεις δεν λαμβάνουν υπόψη ότι και στο δικαιικό μας σύστημα ο συμβιβασμός των διαδίκων αποτελεί λόγο κατάργησης της δίκης, ενώ σε περίπτωση, λ.χ., αποδοχής μιας αγωγής […] που δρομολογείται ουσιαστικά πριν τη δίκη και δεν παρεμβάλλεται δικαστική ενέργεια, εκδίδεται και σήμερα απόφαση σύμφωνα με την αποδοχή και μάλιστα ανεξαρτήτως της νομικής βασιμότητάς της. Μήπως, λοιπόν, και οι διατάξεις αυτές (περί υποχρεωτικού σταδίου απόπειρας εξωδικαστικής επίλυσης της διαφοράς) θεσπίστηκαν με σκοπό να ιδιωτικοποιηθεί εμμέσως η Δικαιοσύνη;», συμπληρώνει ο κ. Βουλγαρίδης.
«Οι απόψεις που διατυπώνονται, περί του ότι δηλαδή επιχειρηματίες, που θα απασχολούν ως υπαλλήλους διαμεσολαβητές, θα βρουν νέο προσοδοφόρο πεδίο επιχειρηματικής δραστηριότητας, αποτελούν σενάρια και ασκήσεις επί χάρτου και εκφεύγουν του πεδίου της νομικής κριτικής ενός θεσμού που τελεί υπό τη γενικότερη εποπτεία της Κεντρικής Επιτροπής Διαμεσολάβησης, αποτελούμενης, μεταξύ άλλων, από δικαστικούς λειτουργούς, δικηγόρους, καθηγητές ΑΕΙ κ.λπ. Ουδόλως προβλέπεται η απασχόληση των διαμεσολαβητών ως υπαλλήλων με συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας στην υπηρεσία εταιρειών του εμπορικού δικαίου με σκοπό το κέρδος».
Επισημαίνει, τέλος, τον ρόλο του Πειθαρχικού Δικαίου των Διαμεσολαβητών, ενώ περιγράφει τον φόρτο εργασίας με τις χιλιάδες υποθέσεις που θα ελαφρυνθεί και καταλήγει: «Κατά την προσωπική μου άποψη, η διαμεσολάβηση, στο πλαίσιο της οποίας τα μέρη παρίστανται με πληρεξούσιους δικηγόρους, αποτελεί έναν σύγχρονο θεσμό μέσω του οποίου ο νομοθέτης επιχειρεί ουσιαστικά να οργανώσει πλήρως το πεδίο της εξωδικαστικής συμβιβαστικής επίλυσης των διαφορών, που πάντοτε υπήρχε, ώστε να εμπεδωθεί ως θεσμός στη συνείδηση των πολιτών».
Ο Σταύρος Κοντονής στην «Εφ.Συν.»
«Αίσθημα ευθύνης και συντεχνιακή λογική»
«Η διαδικασία της διαμεσολάβησης, δηλαδή της συναινετικής επίλυσης μιας ιδιωτικής διαφοράς πριν από την εισαγωγή της στο πεδίο της Δικαιοσύνης, έχει απασχολήσει τη νομοθετική εξουσία κατ’ επανάληψη, πλην όμως οι νομοθετικές ρυθμίσεις που ψηφίστηκαν κατά το παρελθόν απέδωσαν πενιχρά αποτελέσματα.
Με τις διατάξεις που εισάγονται προς ψήφιση, ο θεσμός θωρακίζεται πολλαπλώς και καθίσταται υποχρεωτικός για συγκεκριμένες ιδιωτικές διαφορές που διαλαμβάνονται στο νομοσχέδιο.
● Η Ελλάδα θέτει σε κίνηση έναν θεσμό που στην Ευρώπη έχει λειτουργήσει θετικά επιλύοντας χιλιάδες διαφορές κατ’ έτος εκτός των δικαστηρίων.
● Εμπεδώνεται η αντίληψη ότι η αντιδικία δεν είναι ο μόνος δρόμος επίλυσης των διαφορών και αποφεύγεται η ένταση της αντιπαράθεσης και της σύγκρουσης.
● Στον βαθμό που με τον θεσμό της διαμεσολάβησης επιλυθούν εξωδίκως ιδιωτικές διαφορές, επέρχεται ελάφρυνση των υπό εκδίκαση υποθέσεων στα δικαστήρια, διαδικασία που θα επιταχύνει τον χρόνο έκδοσης των δικαστικών αποφάσεων.
● Αναβαθμίζεται ο ρόλος των πληρεξούσιων δικηγόρων, οι οποίοι καθίστανται τα κεντρικά πρόσωπα στη διαδικασία, αφού ο διαμεσολαβητής δεν εκδίδει απόφαση, όπως λανθασμένα και προβληματικά ισχυρίζονται κάποιοι, αλλά συντονίζει τη διαδικασία, όπως με σαφήνεια περιγράφεται στον νόμο.
● Περιορίζεται για τους πολίτες το οικονομικό κόστος, αφού με τη διαμεσολάβηση και την ενδεχόμενη συναινετική επίλυση απαλλάσσονται από τα έξοδα ενός μακρού πολλές φορές δικαστικού αγώνα.
Οι φοβικές τοποθετήσεις και οι έωλες νομικές προσεγγίσεις που κατατείνουν στην ακύρωση της διαμεσολάβησης στην πράξη, έτσι ώστε να μην αλλάξει τίποτα στον τομέα της εξώδικης επίλυσης των ιδιωτικών διαφορών, έχουν απαντηθεί με αποφασιστικότητα και με επιστημονική επάρκεια από τους ίδιους τους δικαστές και δικηγόρους που συμμετείχαν στη νομοπαρασκευαστική επιτροπή και που με αίσθημα ευθύνης κατέληξαν στις υπό συζήτηση διατάξεις.
Ας παραδειγματιστούν από αυτούς όσοι, αντί της ευθύνης έναντι των πολιτών, προτάσσουν έναν τυφλό αντιπολιτευτικό λόγο και μια λογική συντεχνιακής περιχαράκωσης η οποία εκφεύγει του μέτρου και της σοβαρότητας».
Τροποποιήσεις στο παρά πέντε
Σε συνάντηση που είχε ο Σταύρος Κοντονής με αντιπροσωπεία της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας, συμφωνήθηκαν τροποποιήσεις στο νομοσχέδιο. Σε πρότερο στάδιο είχε ήδη αφαιρεθεί η πρόβλεψη υποχρεωτικότητας στις εργατικές διαφορές και είχε μειωθεί σημαντικά το ύψος της προβλεπόμενης χρηματικής ποινής για την περίπτωση μη προσέλευσης στη διαδικασία της διαμεσολάβησης:
Μείωση αμοιβής του διαμεσολαβητή από τα 250 στα 170 ευρώ.
Ορισμός τόπου δικαστηρίου κατάθεσης πρακτικού διαμεσολάβησης του αρμόδιου της διαφοράς κατά τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
Επιλογή του τόπου διαμεσολάβησης από την ΚΕΔ όταν δεν υπάρχει συμφωνία ως προς το πρόσωπο του διαμεσολαβητή από τα μέρη.
Εξαίρεση της κύριας παρέμβασης από την υποχρεωτικότητα.
Ρητή καταγραφή των τρόπων κλήτευσης σε διαμεσολάβηση.
Εξαίρεση από την υποχρεωτικότητα διαφορών όταν το ένα μέρος είναι το Δημόσιο, ΝΠΔΔ ή ΟΤΑ.
Εξαίρεση υποχρεωτικότητας για όσους πολίτες πληρούν τα κριτήρια υπαγωγής στη νομική αρωγή / legal aid.
Δυνατότητα ίδρυσης εταιρειών διαμεσολαβητών αποκλειστικά και μόνο ως προσωπικών εταιρειών.
Ενταξη στον κανόνα υποχρεωτικότητας και των απαιτήσεων δανειστών που είναι εξοπλισμένες με εμπράγματη ασφάλεια ή ειδικό προνόμιο.
Μεταφορά εσόδων από ποινές στο ΤΑΧΔΙΚ (Ταμείο Χρηματοδότησης Δικαστικών Κτιρίων) και όχι γενικά στο Δημόσιο.
