Αποστολή στην Οχρίδα
Τι προκαλεί τις συγκρούσεις μεταξύ κοινωνιών και εθνών; Πώς μπορούν να επιλυθούν;
Ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι κοινότητες θα ανακάμψουν και θα ζήσουν μαζί χωρίς διακρίσεις;
Αυτά είναι ορισμένα από τα ερωτήματα στα οποία κλήθηκαν να απαντήσουν οι 75 συμμετέχοντες του συνεδρίου που διοργάνωσε το ευρωπαϊκό δίκτυο ενάντια στον εθνικισμό, τον ρατσισμό και τον φασισμό, UNITED, με τίτλο «Ζώντας μαζί: Μεταμορφώστε ένα διχασμένο παρελθόν στο κοινό μας μέλλον».
Το συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε κοντά στην Οχρίδα της ΠΓΔΜ, είχε θέμα την εθνική συμφιλίωση και πώς αυτή μπορεί να επιτευχθεί μέσω βασικών πυλώνων όπως η παιδεία και η δικαιοσύνη.
Σλοβάκοι της Σερβίας, Τάταροι της Ουκρανίας, μουσουλμάνοι της Φινλανδίας, Ρομά της Ουγγαρίας.
Ολοι θύματα ρατσιστικών συμπεριφορών και διακρίσεων γιατί έτυχε να έχουν διαφορετική εθνοτική καταγωγή από την πλειοψηφία ή απλά και μόνο γιατί πιστεύουν σε άλλο θεό.
«Ημουν στο Πανεπιστήμιο. Μόλις είχα τελειώσει την απογευματινή μου προσευχή όταν μια κυρία με πλησίασε και σε επιθετικό τόνο μού είπε: “Εσείς οι μουσουλμάνοι που έρχεστε εδώ και κατεβάζετε τους σταυρούς μας!”. Ξαφνιάστηκα. Προσπάθησα να της απαντήσω αλλά δεν με άκουγε. Δεν έδωσα συνέχεια. Αργότερα συνάντησα μια φίλη και πήρα τον μικρό της γιο να τον πάω βόλτα στην παιδική χαρά. Εκεί, βρισκόταν μια ομάδα νεαρών, που μόλις μας είδαν άρχισαν να φωνάζουν “ISIS! ISIS!” και κινήθηκαν απειλητικά προς το μέρος μας. Το κορμί μου ήθελε να το βάλει στα πόδια. Πήρα τον μικρό και φύγαμε. Με βλέπετε να χαμογελάω, αλλά δεν μπορείτε να δείτε ότι είμαι εξουθενωμένη από τον καθημερινό αγώνα που πρέπει να δίνω για να υπερασπιστώ την ίδια μου την ύπαρξη», διηγείται η Αμίρα Σάλεχ-Χόντιν, μέλος της οργάνωσης «Ad Astra – Μαζί για τη Φινλανδία».
Υστερα από μια μικρή παύση συνεχίζει: «Το βράδυ της ίδιας μέρας, όταν επέστρεφα σπίτι μου, παρατήρησα έναν μεγαλόσωμο άντρα με τατουάζ, ντυμένο στα μαύρα, να περπατά λίγα μέτρα πίσω μου. Χωρίς δεύτερη σκέψη άλλαξα πεζοδρόμιο, με την καρδιά μου να χτυπά σαν τρελή. Ο νεαρός προχώρησε χωρίς να μου δώσει καμία σημασία και τον έχασα από τα μάτια μου. Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησα ότι μόλις τον είχα βάλει σε “κουτάκι” επειδή ταίριαζε με τη στερεοτυπική εικόνα ενός ατόμου που θα μπορούσε δυνητικά να με βλάψει… Στον αγώνα κατά των διακρίσεων δεν μπορώ να σας ζητήσω να είστε ατρόμητοι, αλλά να φοβάστε λιγότερο (I cannot ask you to be fearless but to fear less)», κατέληξε μέσα σε καταιγισμό χειροκροτημάτων.
Η Ιλόνα Νόταρ, από την οργάνωση Romana Kris της Ουγγαρίας, μίλησε για τις σπουδές και την επιτυχημένη πορεία που ακολούθησε στην έρευνα και τη συγγραφή βιβλίων, αλλά και για τις ρατσιστικές συμπεριφορές που αντιμετωπίζει μέχρι σήμερα ως γυναίκα Ρομά, ενώ η Νάρα Ναριμάνοβα, από το Συμβούλιο Νεολαίας των Τατάρων της Κριμαίας, εξιστόρησε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Τάταροι ιδιαίτερα ύστερα από την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία, χαρακτηρίζοντας μάλιστα το δημοψήφισμα της 16ης Μαρτίου 2014 «παράνομο και πραξικοπηματικό».
Ο Μάρτιν Σίρκα, από τη Χριστιανική Αδελφότητα Νέων, περιέγραψε πώς είναι να μεγαλώνεις ως μέλος της μειονότητας των Σλοβάκων στη Σερβία και την εμπειρία του από τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ το 1999, ενώ ο Μίροσλαβ Προκές εκπροσωπώντας το τσεχικό τμήμα της οργάνωσης «Αμυνα για τα παιδιά» μίλησε για την ιστορία των γονιών του και πώς επέζησαν του στρατοπέδου συγκέντρωσης Τερεζίν.
Οι εισηγήσεις
Το θεωρητικό πλαίσιο του συνεδρίου έθεσαν εκπρόσωποι οργανώσεων που δουλεύουν πάνω στο ζήτημα της συμφιλίωσης, με τον Μπόσκο Στανκόφσκι, από το Κέντρο Διαπολιτισμικού Διαλόγου (CID), να τονίζει ότι η ειρηνευτική διαδικασία περνά από τα θεσμικά όργανα, τη δικαιοσύνη και την ανάλυση των ανταγωνιστικών αφηγήσεων, ενώ τον Μπεσνίκ Εμινί από την Ευρωπαϊκή Ενωση Εκπαιδευτικών Ιστορίας (EUROCLIO) να αναφέρεται στον νευραλγικό ρόλο της γνώσης της Ιστορίας στη διαδικασία της συμφιλίωσης:
«Οι διδάσκοντες θα πρέπει να αποδομήσουν τα ψέματα που εντοπίζονται στα σχολικά εγχειρίδια μέσω της χρήσης των ιστορικών πηγών», είπε και στάθηκε ιδιαίτερα στην περίπτωση της ΠΓΔΜ όπου οι μαθητές φοιτούν σε διαφορετικά σχολεία βάσει των εθνο-γλωσσικών τους ομάδων, γεγονός που ενισχύει τον διαχωρισμό και εμποδίζει τη διαδικασία συμφιλίωσης, πρακτική η οποία ακολουθείται και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη όπου οι μαθητές χωρίζονται ανάλογα με την καταγωγή τους (Βόσνιοι, Σερβοβόσνιοι, Κροάτες αλλά και μικρότερες ομάδες όπως οι Βόσνιοι-Εβραίοι) όπως μας πληροφόρησε η Μάιντα Μπεχρέμ-Στογιάνοφ από τις «Υπηρεσίες Καθολικής Αρωγής».
Οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να προβληματιστούν σχετικά με τις διαδικασίες συμφιλίωσης σε περιπτώσεις όπως η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η Κύπρος, ενώ αφού παρακολούθησαν το θεωρητικό μέρος του συνεδρίου κλήθηκαν να δημιουργήσουν ένα εγχειρίδιο για το πώς οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών μπορούν να συνεισφέρουν σε προγράμματα συμφιλίωσης.
Χωρίστηκαν σε ομάδες εστιάζοντας κάθε φορά σε ένα συγκεκριμένο θέμα (Ερευνα, Οικοδόμηση Σχέσεων, Εκπαίδευση, Δικαιοσύνη και Πώληση στο Κοινό) καταλήγοντας σε πρακτικές στρατηγικές που παρουσίασαν σε όλους.
Αναμφίβολα η συμφιλίωση είναι μια πολυεπίπεδη και μακρόχρονη διαδικασία.
Το βασικό ωστόσο είναι να αλλάξει ο τρόπος που προσεγγίζουν τη σύγκρουση οι ίδιες οι κοινωνίες «μετατρέποντας την κουλτούρα του πολέμου σε κουλτούρα της ειρήνης», όπως τόνισε μια συμμετέχουσα.
