Η εξαιρετικά σοβαρή χθεσινή καταγγελία της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, ότι οι ελληνικές αρχές δεν κατέγραψαν την επιθυμία 13 προσφύγων και μεταναστών να υποβάλουν αίτημα ασύλου και τους απέλασαν στην Τουρκία τη Δευτέρα, πρώτη ημέρα εφαρμογής της συμφωνίας κατά την οποία απελάθηκαν συνολικά 202 πρόσφυγες και μετανάστες, επιβεβαιώνει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο την έντονη ανησυχία που είχαν εκφράσει τις προηγούμενες ημέρες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σχετικά με τον σεβασμό του ελληνικού, ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου και διαψεύδει τον ισχυρισμό της κυβέρνησης και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι τηρήθηκαν πλήρως οι διαδικασίες και τα δικαιώματα.
Η καταγγελία της Υπατης Αρμοστείας, που η ίδια η συμφωνία τη βάζει σε ρόλο επιτηρητή της διαδικασίας και εγγυητή του διεθνούς δικαίου, έγινε από τον διευθυντή Ευρώπης Βενσάν Κοστέλ, ο οποίος αποκάλυψε ότι 13 πρόσφυγες από το Αφγανιστάν και το Κονγκό που έφτασαν στη Χίο μετά τις 20 Μαρτίου, ημέρα από την οποία τέθηκε σε ισχύ η συμφωνία, στερήθηκαν τη δυνατότητα να καταγραφεί η επιθυμία τους για άσυλο «λόγω του διοικητικού χάους που επικρατεί στο νησί».
Μιλώντας στην αγγλική εφημερίδα Guardian, o κ. Κοστέλ είπε πως μέχρι τις 24 Μαρτίου στη Χίο η αστυνομία δεν προέβαινε σε καμία καταγραφή της επιθυμίας για άσυλο, λόγω έλλειψης ετοιμότητας ή μέσων, και ο διεθνής οργανισμός ανέλαβε να μοιράζει στους κρατούμενους τις φόρμες καταγραφής, τις οποίες συγκέντρωνε στη συνέχεια η αστυνομία.
«Κάποιους τους ξέχασε, προφανώς. Πρόκειται περισσότερο για λάθος, ελπίζουμε», είπε ο κ. Κοστέλ. Σοβαρές παραβιάσεις των διαδικασιών κράτησης και ασύλου στο κέντρο κράτησης της ΒΙΑΛ στη Χίο διαπίστωσε και το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες σε αυτοψία του.
Το σίγουρο είναι πως η ασφυκτική προθεσμία εφαρμογής της συμφωνίας, χωρίς τον ελάχιστο αναγκαίο χρόνο για να καλυφθούν οι τεράστιες νομικές και επιχειρησιακές ελλείψεις της Ελλάδας και της Τουρκίας και να υπάρξουν οι στοιχειώδεις εγγυήσεις τήρησης των διαδικασιών, δείχνει πως οι αναφορές της συμφωνίας στο διεθνές δίκαιο ήταν εντελώς προσχηματικές και πως ο σεβασμός των δικαιωμάτων είναι το τελευταίο που απασχολεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Αλλωστε, ο διακηρυγμένος στόχος να περιοριστεί πάση θυσία ο αριθμός των προσφύγων στην Ευρώπη έχει κατηγορηθεί πως απειλεί με κατάρρευση το μεταπολεμικό ευρωπαϊκό σύστημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πηγές της αστυνομίας δήλωναν χθες στην «Εφ.Συν.» ότι δεν ισχύει η καταγγελία.
Η τήρηση του δικαίου
Ωστόσο, το κύρος της Υπατης Αρμοστείας και ο ρόλος της στην επιτήρηση της εφαρμογής της συμφωνίας καθιστούν την καταγγελία ιδιαιτέρως αξιόπιστη.
Το ερώτημα είναι αν, μπροστά στον φόβο των νομικών επιπτώσεων και της εικόνας που δημιουργείται για την Ελλάδα, θα αναγκαστεί η κυβέρνηση να πάρει πιο σοβαρά την τήρηση του διεθνούς δικαίου.
Πάντως, οι επόμενες απελάσεις έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή, χωρίς να δοθούν περισσότερες λεπτομέρειες, και εξετάζεται το ενδεχόμενο να γίνονται όλες από τη Λέσβο, όπου θα μεταφέρονται οι προς απέλαση κρατούμενοι των άλλων νησιών.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Συντονιστικού για την Προσφυγική Κρίση, Γιώργο Κυρίτση, η επιβράδυνση των απελάσεων οφείλεται στον πολύ αυξημένο αριθμό όσων εκδηλώνουν επιθυμία να ζητήσουν άσυλο.
Αυξημένη επιθυμία να ζητήσουν άσυλο εκφράζουν και οι πρόσφυγες και μετανάστες που έφτασαν στην Ελλάδα πριν από τις 20 Μαρτίου και παραμένουν στην ενδοχώρα μετά το κλείσιμο των βόρειων συνόρων.
Προκειμένου να μπορέσουν να κάνουν αίτημα για άσυλο, και με δεδομένη την αδυναμία του καινοφανούς συστήματος ραντεβού μέσω Skype να καλύψει τις ανάγκες της συντριπτικής πλειονότητας, η υπηρεσία Ασύλου ανακοίνωσε ότι θα εφαρμόσει έκτακτο σχέδιο καταγραφής αιτήσεων ασύλου, με την παρουσία κλιμακίου στα ανοιχτά κέντρα, με τη συμβολή του Ευρωπαϊκού Γραφείου Στήριξης Ασύλου και της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ.
Το πρόγραμμα αναμένεται να ξεκινήσει τις επόμενες εβδομάδες και να ολοκληρωθεί σε ένα μήνα.
