Με τα μελανότερα χρώματα περιγράφουν το κοινό ανακοινωθέν της Ε.Ε. με την Τουρκία οι σημαντικότερες διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες όχι μόνο δεν συμμερίζονται την ικανοποίηση της Ελλάδας και άλλων κρατών-μελών, αλλά μιλούν για «θανάσιμο χτύπημα στο δικαίωμα στο άσυλο» (Διεθνής Αμνηστία) ή εκφράζουν την έντονη ανησυχία τους πως «βρίσκεται σε κίνδυνο η ακεραιότητα του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου και μάλιστα η ακεραιότητα των ευρωπαϊκών αξιών» (Human Rights Watch).
«Οι ηγέτες της Ε.Ε. και της Τουρκίας βυθίστηκαν σήμερα σε ένα νέο επί της ουσίας χαμηλό επίπεδο, παζαρεύοντας τα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια μερικών από τους πιο ευάλωτους ανθρώπους στον κόσμο.
Η ιδέα ενός παζαριού για πρόσφυγες δεν είναι μόνο επικίνδυνα απάνθρωπη, αλλά εκτός των άλλων δεν προσφέρεται ως μια μακροπρόθεσμη, βιώσιμη λύση στη συνεχιζόμενη ανθρωπιστική κρίση» υπογραμμίζει η Ιβέρνα Μακ Γκόουαν, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Γραφείου Θεσμών της Διεθνούς Αμνηστίας.
«Μια θεμελιώδης αντίφαση βρίσκεται στο κέντρο της υπό διαμόρφωση συμφωνίας Ε.Ε. και Τουρκίας. Οι δύο πλευρές απέτυχαν να πουν πώς θα αξιολογούνται με δίκαιο τρόπο οι εξατομικευμένες ανάγκες διεθνούς προστασίας κατά τη διάρκεια των εξπρές μαζικών απελάσεων που αποφάσισαν», σημειώνει ο Μπιλ Φρέλικ, διευθυντής Προσφυγικών Δικαιωμάτων της Human Rights Watch.
«Δεν παρέχει εγγυήσεις»
Η συμφωνία για μαζική επανεισδοχή προσφύγων από την Ελλάδα στην Τουρκία, που αποτελεί το τελευταίο διάστημα κεντρικό πυλώνα της ελληνικής πολιτικής στο προσφυγικό, όπως άλλωστε και της γερμανικής, δέχεται οξεία κριτική από τις οργανώσεις, καθώς θεωρούν ότι η Τουρκία δεν παρέχει τις νομικές και άλλες εγγυήσεις που την καθιστούν «ασφαλή χώρα» για τους πρόσφυγες.
Η Human Rights Watch υπογραμμίζει ότι η Τουρκία είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που έχει αναγνωρίσει τη Σύμβαση της Γενεύης με γεωγραφικό προσδιορισμό, γεγονός που σημαίνει πως αναγνωρίζει το δικαίωμα ασύλου μόνο σε Ευρωπαίους υπηκόους.
Από την πλευρά της, η Διεθνής Αμνηστία σημειώνει πως πολλοί πρόσφυγες στην Τουρκία ζουν σε άθλιες συνθήκες, πως τα εκατοντάδες χιλιάδες ανήλικα προσφυγόπουλα δεν έχουν πρόσβαση σε βασική εκπαίδευση στη χώρα και πως η Τουρκία έχει απελάσει πρόσφυγες στην εμπόλεμη Συρία, βάζοντας σε κίνδυνο η ζωή τους.
«Είναι εξωπραγματικό να θεωρηθεί η Τουρκία “ασφαλής τρίτη χώρα”» σημειώνει η Διεθνής Αμνηστία και τονίζει ότι το κοινό ανακοινωθέν «μετατρέπει σε παρωδία την υποχρέωση της Ε.Ε. να παρέχει πρόσβαση σε άσυλο στα σύνορά της». «Οι Ιρακινοί και Αφγανοί υπήκοοι, μαζί με τους Σύρους, αποτελούν περίπου το 90% των αφίξεων στην Ελλάδα.
Το να τους στέλνουμε πίσω στην Τουρκία, ενώ γνωρίζουμε ότι το δίκαιο αίτημά τους για διεθνή προστασία δεν θα εισακουστεί ποτέ, αποδεικνύει ότι οι ισχυρισμοί της Ε.Ε. περί σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των προσφύγων είναι μόνο κούφια λόγια», αναφέρει η Ιβέρνα Μακ Γκόουαν από την οργάνωση.
Από την πλευρά της, η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, που παραδοσιακά ασκεί ηπιότερη κριτική ενώ αποφεύγει να χαρακτηρίσει «μη ασφαλή χώρα» την Τουρκία, εκφράζει την ανησυχία της για «οποιαδήποτε οποιαδήποτε ρύθμιση που αφορά τη μαζική επιστροφή όλων των ατόμων από μια χώρα σε μια άλλη χωρίς να υπάρχουν επαρκώς διασαφηνισμένες εγγυήσεις για την παροχή προσφυγικής προστασίας που να συνάδουν με τις διεθνείς υποχρεώσεις».
Επισημαίνει επίσης πως παραμένει σε πολύ χαμηλό επίπεδο συγκριτικά με τις ανάγκες η δέσμευση της Ευρώπης για μετεγκατάσταση προσφύγων (20.000 θέσεις για δύο χρόνια σε εθελοντική βάση) και ζητά να υπάρξει διευκόλυνση της διαδικασίας οικογενειακής επανένωσης.
Τέλος, ζητά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 17 Μαρτίου, όπου θα παρθούν οι τελικές αποφάσεις για τη συνεργασία Ε.Ε. και Τουρκίας στο προσφυγικό, να λάβει υπόψη τις αναγκαίες εγγυήσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
