Η θανατοπολιτική της ελληνικής κυβέρνησης εναντίον των προσφύγων αρχίζει στα σύνορα, αλλά δεν σταματά εκεί. Συνεχίζεται και εντός συνόρων, ακόμα και ενάντια σε όσους αποκτούν το καθεστώς πρόσφυγα. Στόχος, πλέον, δεν είναι η παράνομη επιστροφή τους στην Τουρκία, αλλά η οικονομική και ψυχολογική τους εξόντωση στην προσπάθειά τους να ελιχθούν και να επιβιώσουν στα μονοπάτια της αθάνατης ελληνικής γραφειοκρατίας.
Αυτό αποτυπώνεται σε έκθεση που δημοσιοποίησε η οργάνωση «Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο» (RSA) σε συνεργασία με το ίδρυμα PRO ASYL. Μια σαφής καταγγελία ενός συστήματος που μετατρέπει την αναγνώριση διεθνούς προστασίας σε θανατηφόρα παγίδα. Πάνω από 167.000 άνθρωποι έχουν λάβει καθεστώς πρόσφυγα από το 2020 έως το 2025 στη χώρα μας. Μόνο το 2025, 27.181 νέες χορηγήσεις. Στο τέλος του 2025, 96.438 ενεργές άδειες διαμονής διεθνούς προστασίας. Κι όμως, χιλιάδες –γυναίκες, άνδρες, παιδιά από Αφγανιστάν, Παλαιστίνη, Συρία– βρίσκονται σε απόλυτη απελπισία. Αστεγοι, χωρίς έγγραφα, χωρίς πρόσβαση σε υγεία, χωρίς επιδόματα και όποιας μορφής κοινωνική πρόνοια.
Ουσιαστικά η κόλαση ξεκινά αμέσως μετά την απονομή ασύλου και αφορά την υποχρέωσή τους να εγκαταλείψουν εντός τριάντα ημερών τη δομή και τις βασικές παροχές σε φαγητό και στέγη. Που σημαίνει ότι με το «καλώς ήρθες στη νομιμότητα», ο πρόσφυγας έρχεται αντιμέτωπος με την αστεγία και το φάσμα της πείνας.
Για να ξεπεράσει αυτά τα δύο βασικά προβλήματα οφείλει να βρει δουλειά. Για να βρει δουλειά, οφείλει να διαθέτει πρώτα από όλα Αδεια Διαμονής Ενιαίου Τύπου, τη λεγόμενη ΑΔΕΤ. Η ΑΔΕΤ όμως μπορεί να καθυστερήσει για μήνες. Στο τέλος του 2025 εκκρεμούσαν 7.640 αιτήσεις ανανέωσης ΑΔΕΤ, με 2.237 άνω του ενός έτους. Οι πρόσφυγες παίρνουν μόνο μια «βεβαίωση δικαιούχου», που δεν τη δέχεται καμία Αρχή.
Θέλεις ΑΜΚΑ, άρα πρόσβαση στην υγεία; Χρειάζεσαι σύμβαση εργασίας. Θέλεις σύμβαση εργασίας; Χρειάζεσαι ενεργό ΑΜΚΑ και αποδεικτικό κατοικίας. Θέλεις αποδεικτικό κατοικίας; Πρέπει να έχεις ήδη σπίτι, άρα ενεργό Taxisnet, άρα κλειδάριθμο. Κλειδάριθμος TAXISnet χωρίς ενημερωμένα στοιχεία στην ΑΑΔΕ δεν εκδίδεται. Δελτίο Ανεργίας, που απαιτεί πιστοποίηση αναπηρίας, που απαιτεί ΑΜΚΑ… Ενα αδιέξοδο δηλαδή με έγγραφα που για να εκδοθεί κάποιο προϋποθέτει κάποιο άλλο και τούμπαλιν ή την πλήρωση προϋπόθεσης που δεν μπορεί αντικειμενικά να ισχύει και η οποία στο τέλος οδηγεί σε πλήρη αποκλεισμό.
Θέλεις στέγη; Μπορείς να απευθυνθείς στο πρόγραμμα Helios. «Προαπαιτούμενο για την εγγραφή στο ενταξιακό Πρόγραμμα HELIOS+ είναι, μεταξύ άλλων, η κατοχή Δελτίου Ανεργίας (επομένως, η έλλειψη εργασίας και εσόδων), αλλά για την επιδότηση ενοικίου, τη μόνη οικονομική υποστήριξη που δύναται να παρέχει το πρόγραμμα, πρέπει οι ωφελούμενες/οι να έχουν ήδη μισθώσει κατοικία με ιδίους πόρους! Για να απογραφούν στον ΕΦΚΑ και να λάβουν ΑΜΑ ώστε να ξεκινήσουν να εργάζονται οι πρόσφυγες και να έχουν μια στοιχειώδη ασφάλιση πρέπει να έχουν βρει στέγη, ώστε να μπορούν να προσκομίσουν Αποδεικτικό Διεύθυνσης Κατοικίας […]», αναφέρει χαρακτηριστικά η έκθεση.
Να σημειωθεί ότι στα τέλη 2025, στο HELIOS+ υπήρχαν μόλις 1.883 άτομα εγγεγραμμένα και 934 με επιδότηση ενοικίου – οι μισοί Ουκρανοί. Ουσιαστικά, δηλαδή, πρόκειται για ένα καθεστώς διοικητικής ομηρίας, στο οποίο τα δικαιώματα υπάρχουν μόνο στη φαντασία μας.
Οι επιστρεφόμενοι
Μια ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν οι πρόσφυγες μέσα στην προσφυγιά. Πρόκειται για όσους επιστρέφονται από ευρωπαϊκές χώρες στις οποίες κατέφυγαν μετά την απονομή ασύλου στην Ελλάδα και τώρα στέλνονται πίσω στη χώρα μας, ανεξαρτήτως αν εκεί είχαν καταφέρει να στήσουν μια αξιοβίωτη ζωή, μερικοί με την οικογένειά τους που τους περίμενε χρόνια. Τα στοιχεία της έκθεσης είναι αποκαλυπτικά. Το 2025 καταγράφηκαν 9.179 αιτήματα επανεισδοχής προσφύγων προς την Ελλάδα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες – αριθμός υπερτριπλάσιος σε σχέση με το 2024.
Η συντριπτική πλειονότητα αυτών των αιτημάτων προέρχεται από τη Γερμανία, με αύξηση που φτάνει το εξωφρενικό 555%, με το 94% να γίνεται δεκτό. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα αποδέχεται μαζικά την επιστροφή ανθρώπων, χωρίς να διασφαλίζει τις στοιχειώδεις προϋποθέσεις επιβίωσης. Το αποτέλεσμα; Εκατοντάδες άνθρωποι –725 μόνο το 2025– επαναπροωθούνται σε ένα περιβάλλον που δεν μπορεί να τους στηρίξει.
Και για αυτούς η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη, αφού συνήθως δεν έχουν διαβατήριο – και αν έχουν, έχει λήξει. Οπως και η ΑΔΕΤ… Που σημαίνει ότι δεν έχουν κάπου να πιαστούν και κυρίως να αποκτήσουν ΑΦΜ. Είναι ναυαγοί ξανά, σε μια θάλασσα γραφειοκρατίας χωρίς κανένα σωσίβιο.
