ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Θωμάς Σίδερης
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Η νέα προσφυγική τραγωδία, αυτή τη φορά ανοιχτά της Χίου, συνέβη σε μια περίοδο αυστηροποίησης της μεταναστευτικής πολιτικής εντός της Ελλάδας αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για ακόμη μία φορά το Αιγαίο γίνεται τόπος σιωπής και απώλειας ζωών. Και τα ερωτήματα παραμένουν: πώς ακριβώς συνέβη η σύγκρουση, υπήρξαν προσπάθειες αποτροπής στο πρώτο στάδιο, εντός χωρικών υδάτων, και επαναπροώθησης στο δεύτερο στάδιο; Θα αποδοθούν ευθύνες και -κυρίως- πόσες ακόμη τέτοιες τραγωδίες θα χρειαστούν μέχρι η Μεσόγειος να πάψει να είναι υγρό νεκροταφείο; Αυτά προσπαθούμε να διερευνήσουμε και στο podcast μας «Αφύλακτη Διάβαση» που έχει ανεβεί από χθες στο σάιτ μας efsyn.gr.

Τον Δεκέμβριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Ενωση επιτάχυνε μια συνολική αναδιάταξη του πλαισίου μετανάστευσης και ασύλου, προχωρώντας σε πολιτικές συμφωνίες και νομοθετικές ρυθμίσεις που συνδέονται άμεσα με το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Ασυλο και την εφαρμογή του από το 2026. Στον πυρήνα των αλλαγών βρίσκεται η επιτάχυνση των διαδικασιών απόρριψης αιτήσεων και επιστροφής, η διεύρυνση της χρήσης της κράτησης και η μεταφορά τμήματος της διαχείρισης εκτός ευρωπαϊκού εδάφους. Ωστόσο φορείς και οργανώσεις υπεράσπισης δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι η διεύρυνση της έννοιας των «ασφαλών χωρών» και η δυνατότητα απόρριψης αιτήσεων χωρίς πλήρη εξέταση αυξάνει τον κίνδυνο επιστροφών ανθρώπων που ενδέχεται να χρειάζονται διεθνή προστασία.

Καταδίκη

Από το 2019 και μετά η ελληνική μεταναστευτική πολιτική μετατοπίζεται σταθερά προς ένα αυστηρότερο μοντέλο αποτροπής, το οποίο η κυβέρνηση παρουσιάζει ως αναγκαία άμυνα των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Την ίδια περίοδο θα συμβούν δύο διαφορετικά γεγονότα. Η οριστική καταδίκη της Ελλάδας για την υπόθεση του Φαρμακονησίου, που εκδόθηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στις 7 Ιουλίου 2022, και το ναυάγιο της Πύλου με ανεπιβεβαίωτο μέχρι σήμερα αριθμό νεκρών προσφύγων και μεταναστών (500-600, ίσως και περισσότεροι). Πρόκειται για τη δεύτερη, μετά τη Λαμπεντούζα, μεγαλύτερη προσφυγική τραγωδία στη Μεσόγειο. Η κυβέρνηση κατέβαλε υπεράνθρωπες προσπάθειες μετά και τη δεύτερη εκλογική αναμέτρηση του Ιουνίου του 2023 ώστε να μετατοπίσει το κέντρο βάρους μακριά από οποιαδήποτε ευθύνη των λιμενικών που συμμετείχαν στην επιχείρηση. Ενα αποκαλυπτικό ντοκιμαντέρ του BBC καθώς και διεθνείς φορείς και οργανώσεις, μεταξύ των οποίων και το Ελληνικό Συμβούλιο για τους πρόσφυγες, μαζί με ομάδες έμπειρων νομικών θα ανατρέψουν την προφανή προσπάθεια της κυβέρνησης να συγκαλύψει το γεγονός.

Διεθνή κριτική

Η πολιτική της Ελλάδας απέναντι στις επαναπροωθήσεις στο Αιγαίο και στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών έχει γίνει αντικείμενο εκτενούς διεθνούς κριτικής και διερευνήσεων από ευρωπαϊκά και διεθνή θεσμικά όργανα. Ο οργανισμός Frontex, η υπηρεσία συνοριακής φύλαξης της Ευρωπαϊκής Ενωσης που έχει βρεθεί σε πολλές περιπτώσεις στο επίκεντρο κριτικής, έχει ξεκινήσει τουλάχιστον 12 έρευνες για πιθανές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την Ελλάδα, πολλές από τις οποίες αφορούν υποψίες επαναπροωθήσεων σε χερσαία και θαλάσσια σύνορα. Παρ’ όλα αυτά η ελληνική κυβέρνηση αρνείται ότι συμμετέχει σε παράνομες επαναπροωθήσεις και δηλώνει ότι η ακτοφυλακή της ενεργεί σύμφωνα με τον νόμο και διασώζει χιλιάδες ανθρώπους στη θάλασσα.

Παράλληλα το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχει καταδικάσει την Ελλάδα για «συστηματικές» επαναπροωθήσεις, κρίνοντας ότι οι πρακτικές αυτές αποτελούν παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της αρχής μη επαναπροώθησης (non-refoulement). Ο επίτροπος για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει ζητήσει από την Ελλάδα να υιοθετήσει πολιτική μηδενικής ανοχής στις επαναπροωθήσεις και να διερευνήσει πλήρως τις καταγγελίες.

Περιορισμοί

Ωστόσο η σκλήρυνση της πολιτικής δεν περιορίζεται στις επιχειρήσεις συνόρων. Διεθνή μέσα ενημέρωσης και οργανισμοί σημειώνουν τη μετάβαση σε «κλειστές και ελεγχόμενες» δομές υποδοχής υψηλής ασφάλειας, που λειτουργούν με περιορισμούς κίνησης και εκτεταμένη κράτηση αιτούντων άσυλο. Οι εγκαταστάσεις αυτές παρουσιάζονται από τις Αρχές ως πιο αποτελεσματικές για τη διαχείριση των ροών, αλλά έχουν δεχτεί κριτική για συνθήκες κράτησης και για τη λειτουργία τους ως εργαλείο αποτροπής.

Η ελληνική κυβέρνηση αρνείται διαρκώς ότι εφαρμόζει την πολιτική των επαναπροωθήσεων. Ομως οι δικαστικές αποφάσεις, οι ευρωπαϊκές έρευνες και οι καταγεγραμμένες μαρτυρίες δείχνουν ότι το ζήτημα δεν είναι μεμονωμένο. Είναι δομικό. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η Ελλάδα φυλάσσει τα σύνορά της. Το ερώτημα είναι πώς τα φυλάσσει – και αν στο όνομα της αποτροπής έχει μετατρέψει τον Εβρο και το Αιγαίο σε ζώνες εξαίρεσης του δικαίου.