Παροχή σπιτιών στην Ευρώπη, αφιλόξενα καμπ στην Ελλάδα

Για έναν με ενάμιση χρόνο, η Μελίνθια, νεαρή πρόσφυγας από το Μπουρούντι, που ζει στις Βρυξέλλες, θα μένει σε διαμέρισμα που βρήκε μέσω της οργάνωσης Convivial, η οποία παρέχει ενταξιακή υποστήριξη σε νεοεισερχόμενους πρόσφυγες και μετανάστες, βοηθώντας τους να βρουν στέγη και να τα βγάλουν πέρα στις συνδιαλλαγές τους με τη βελγική γραφειοκρατία. «Δεν είναι απλώς στέγη – είναι ένα μέρος για να χαλαρώσουμε και να ηρεμήσουμε. Είναι υπέροχο», λέει η Μελίνθια στο Voxeurop. Απερίσπαστη από το άγχος της αναζήτησης στέγης και της γραφειοκρατίας, μπορεί πια να αφοσιωθεί στις σπουδές πληροφορικής και επικοινωνίας και στον στόχο της να γίνει δημοσιογράφος.

Την ώρα που στην Ελλάδα η κυβέρνηση αποφάσιζε να κλείσει στα τέλη του 2022 το ESTIA, το επιτυχημένο πρόγραμμα φιλοξενίας σε διαμερίσματα μέσα στον αστικό ιστό για ανθρώπους που ζητούν άσυλο, με παράλληλη υποστήριξη στις συνδιαλλαγές τους με υπηρεσίες, διοικητικές, εκπαιδευτικές, υγείας ή τραπεζικές, επίσης την ώρα που ο σημερινός υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου εξαγγέλλει ότι θα τερματίσει την επιδότηση ενοικίου για τους αναγνωρισμένους πρόσφυγες που συμμετέχουν στο ενταξιακό πρόγραμμα HELIOS+, στη βελγική πρωτεύουσα τέτοια προγράμματα παροχής στέγης και υποστήριξης σε νεοεισερχόμενους που ζητούν ή που έχουν πάρει άσυλο προσφέρουν στεγαστική λύση και ανακούφιση στους ανθρώπους. Τους δίνουν επίσης την ευκαιρία να επικεντρωθούν στις σπουδές τους ή στα μαθήματα της γλώσσας και στην απόκτηση επαγγελματικών και άλλων δεξιοτήτων, διευκολύνοντας την ένταξή τους στη βελγική κοινωνία.

Βέλγιο

Η Μέτι, συμπατριώτισσα και συγκάτοικος της Μελίνθια και πρόσφατα αναγνωρισμένη πρόσφυγας, θυμάται ότι η αναζήτηση στέγης ήταν «πολύ περίπλοκη, είχα φτάσει στα όριά μου». Οι ιδιοκτήτες ζητούσαν αποδείξεις μισθοδοσίας τις οποίες δεν διαθέτει, καθώς παρακολουθεί μαθήματα γαλλικών και πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης και στοχεύει να εργαστεί ως καθαρίστρια.

Aλλη πρόσφυγας από το Μπουρούντι, η Ρόουζ, διαμένει εδώ και ενάμιση χρόνο μαζί με την οικογένεια δύο Bέλγων, του Ιβόν και της Ναταλί, που ζουν στις Βρυξέλλες μαζί με τη μικρή τους κόρη, την Τσάρλι. Η συγκατοίκηση άρχισε τον Αύγουστο του 2024, λίγους μήνες αφότου έφτασε η Ρόουζ στις Βρυξέλλες, όταν, απελπισμένη από την προσπάθεια να βρει στέγη και κουρασμένη να ζει άστεγη από δω κι από κει, απευθύνθηκε στην οργάνωση SINGA Belgium, που φέρνει σε επαφή νεοεισερχόμενους με οικογένειες που ζουν στην πόλη.

Πριν από τη συγκατοίκηση, προηγήθηκαν συναντήσεις όπου διατυπώθηκαν προσδοκίες, τέθηκαν όρια και διαλύθηκαν προκαταλήψεις. «Η κοινωνία πρέπει να πιστεύει στην καλοσύνη των ανθρώπων», λέει ο Ιβόν. «Μπορεί να ακούγεται αφελές, αλλά αν λες στον εαυτό σου ότι δεν πρόκειται να προκαλέσει προβλήματα όποιος έρθει να ζήσει μαζί σου, τότε έχεις κάνει μια καλή αρχή». Προσθέτει, για όσους φοβούνται να κάνουν το βήμα, ότι η συμβίωση με πρόσφυγα δεν διαφέρει από τη συμβίωση με Βέλγο. «Χρειάζεται να υπάρξει ένα ορισμένο επίπεδο δέσμευσης και να ξεπεράσουμε τα εμπόδια που βάζουμε μερικές φορές οι ίδιοι στο μυαλό μας», λέει.

Υπάρχουν και άλλα ζητήματα οικονομικής φύσης, καθώς η φιλοξενία μπορεί να επηρεάσει τον υπολογισμό του επιδόματος οικογένειας, ανεργίας και σύνταξης και τελικά να μειώσει το εισόδημα κάποιου. Η εξέλιξη όμως δικαίωσε τον Ιβόν. Η Ρόουζ μέσα από τη συγκατοίκηση μπόρεσε να ξαναβρεί την αυτονομία της. Πρώην νοσοκόμα, εκπαιδεύεται τώρα ως βοηθός νοσηλεύτρια και θέλει να συνεχίσει να ζει στο Βέλγιο, μαζί με τους δύο γιους της που έχουν μείνει στο Μπουρούντι.

Σε κάθε περίπτωση, καθώς η συγκατοίκηση με τον Ιβόν και τη Ναταλί είναι προσωρινή, η Ρόουζ ψάχνει μέρος να μείνει μαζί με τα παιδιά της, όταν έρθουν, αν και προς το παρόν παίρνει μόνο αρνητικές απαντήσεις από ιδιοκτήτες.Από το 2019, όταν ξεκίνησε να προσφέρει υπηρεσίες εύρεσης αλληλέγγυας στέγης, η SINGA Belgium έχει δεχτεί περίπου 900 αιτήσεις και έχει καταφέρει να βρει στέγη σε 235 νεοφερμένους. Χρηματοδοτείται από δωρεές ιδιωτών και δημόσιες επιχορηγήσεις, αν και περιμένει σχεδόν δύο χρόνια να σχηματιστεί κυβέρνηση στην Περιφέρεια των Βρυξελλών και να εκταμιευτούν τα κονδύλια.

Τέτοια προγράμματα είναι πολύτιμα, καθώς το σύστημα παροχής στέγης στο Βέλγιο λειτουργεί στο όριό του. Η ομοσπονδιακή υπηρεσία Υποδοχής του Βελγίου, η Fedasil, συνεργάζεται με οργανώσεις, τοπικές πρωτοβουλίες και δημόσια κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας για να παρέχει 34.900 θέσεις φιλοξενίας, περίπου το 87% σε δομές συλλογικής στέγασης και οι υπόλοιπες σε διαμερίσματα. Στις αρχές του περασμένου Νοεμβρίου, η πληρότητα ανερχόταν σε 93% και υπήρχε λίστα αναμονής 1.782 ατόμων.

Το 2024, ο συνολικός αριθμός των αιτημάτων διεθνούς προστασίας στο Βέλγιο ανήλθε σε 39.615, αυξημένος περίπου 11,6% σε σχέση με το 2023, εκ των οποίων τα 6.469 ήταν μεταγενέστερα αιτήματα, αιτήματα δηλαδή που υποβάλλονται εκ νέου με συμπλήρωση νέων στοιχείων. Η οργάνωση Γιατροί Χωρίς Σύνορα υπολογίζει ότι κάθε μήνα περιμένουν σε λίστα αναμονής για στέγαση από 2.000 έως 4.000 πρόσφυγες και μετανάστες. «Χωρίς θέση σε επίσημη δομή, πολλοί αναγκάζονται να κοιμούνται στον δρόμο ή σε άλλα επισφαλή μέρη για τέσσερις μήνες κατά μέσο όρο», αναφέρει η οργάνωση.

Ιρλανδία

Ιδιαίτερη πίεση δέχεται και το σύστημα υποδοχής της Ιρλανδίας, ιδίως μετά την πανδημία, όταν σημειώθηκε κατακόρυφη αύξηση του αριθμού όσων ζητούν άσυλο. Οι θέσεις σε παλιά ξενοδοχεία και ξενώνες που είχαν συμβληθεί με την Υπηρεσία Στέγασης για τη Διεθνή Προστασία (IPAS) δεν επαρκούν, καθώς ο αριθμός των διαμενόντων αυξήθηκε από 7.224 στα τέλη του 2021 σε 19.104 στα τέλη του 2022, με τον αριθμό να φτάνει στις 20 Νοεμβρίου 2025 σε 32.656 φιλοξενούμενους, οι 8.986 ανήλικοι. Η μεγάλη πλειονότητα μένει σε 267 κέντρα έκτακτης διαμονής, 24.510 άτομα, εκ των οποίων 6.874 ανήλικοι, ενώ σε 49 κέντρα της IPAS μένουν 6.535 άτομα, εκ των οποίων 2.043 ανήλικοι.

Επιπλέον, 406 άγαμοι άνδρες διέμεναν τον Νοέμβριο σε σκηνές σε τρία κέντρα, περίπου ο μισός αριθμός σε σχέση με το 2024. Αν κάποιος που ζητά άσυλο δεν μπορεί να βρει κατάλυμα, δικαιούται εβδομαδιαία οικονομική ενίσχυση σχεδόν 114 ευρώ, αυξημένη κατά 75 ευρώ σε σχέση με την εβδομαδιαία ενίσχυση που δίνεται στους υπόλοιπους.

Ελλάδα: στα δίχτυα του ξενοφοβικού υπουργού

Οσο μεγάλη πίεση δέχεται το σύστημα υποδοχής στο Βέλγιο και στην Ιρλανδία, τίποτα δεν φαίνεται να συγκρίνεται με την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα. Η μόνη στέγαση που παρέχει εδώ και χρόνια το ελληνικό κράτος σε όσους ζητούν άσυλο είναι σε προσφυγικές δομές μακριά από τον αστικό ιστό, συχνά με περιορισμένη σύνδεση με τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου από τον Οκτώβριο 2025, 22.427 άνθρωποι που έχουν υποβάλει αίτημα ασύλου ζούσαν σε δομές που διαχειρίζεται η Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης σε όλη τη χώρα, συνολικής χωρητικότητας 33.423 θέσεων, στα μέσα του 2025.

Την κατάσταση στις δομές αποτυπώνει με μελανά χρώματα η τελευταία έκθεση της οργάνωσης Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (Refugee Support Aegean – RSA) στις 10 Δεκεμβρίου 2025, Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: «Το σημερινό μοντέλο υποδοχής δεν καλύπτει τις ελάχιστες προδιαγραφές που θέτει η νομοθεσία και δεν ανταποκρίνεται, τελικά, στον σκοπό του: την προστασία και την αξιοπρεπή διαβίωση των ανθρώπων που φτάνουν στην Ελλάδα για να ζητήσουν άσυλο».

Δεν έχει εξηγηθεί πειστικά γιατί έκλεισε η κυβέρνηση το ESTIA, το επιτυχημένο πρόγραμμα φιλοξενίας σε διαμερίσματα, με προτεραιότητα στους ευάλωτους πρόσφυγες. Το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου ισχυριζόταν μεταξύ άλλων ότι δεν θα υπήρχαν στο εξής διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια, κάτι που διέψευδε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία επισήμαινε ρητά ότι υποστηρίζει τα οφέλη των εναλλακτικών μορφών στέγασης, αντί για τη διαμονή σε καμπ.

Προκειμένου να διασκεδάσει τις εντυπώσεις ότι αφήνει χωρίς υποστήριξη ευάλωτες περιπτώσεις προσφύγων, το υπουργείο ανακοίνωσε το 2022 ότι θα ξεκινήσει το πρόγραμμα Stirixis για τη στέγαση εξαιρετικά ευάλωτων περιπτώσεων σε 500 θέσεις διαμονής σε διαμερίσματα εντός του αστικού ιστού. Ωστόσο, περισσότερο από τρία χρόνια μετά, το πρόγραμμα δεν έχει ξεκινήσει, ούτε έχει εκδοθεί πρόσκληση υποβολής προτάσεων.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του υπουργείου, σχεδόν 9.000 ευάλωτα άτομα που ζητούν άσυλο καταγράφηκαν τους πρώτους εννέα μήνες του 2025, κυρίως επιζώντες βασανιστηρίων και βίας, ασυνόδευτα παιδιά και μονογονεϊκές οικογένειες. Η RSA επισημαίνει πως, παρ’ όλο που το υπουργείο ισχυρίζεται ότι παρέχει ειδικές κατάλληλες συνθήκες σε ευάλωτες περιπτώσεις μέσα στις προσφυγικές δομές, «η μεταχείριση αυτών των ατόμων, π.χ. των επιζώντων βασανιστηρίων ή βίας, δεν μπορεί να διαφέρει ουσιαστικά από τις γενικές συνθήκες που επικρατούν στα καμπ».

Σύμφωνα με έκθεση της οργάνωσης The Home Project που δημοσιεύτηκε στα μέσα Ιουνίου 2025, περίπου 12.500 ασυνόδευτοι ανήλικοι ή ανήλικοι χωρισμένοι από τις οικογένειές τους έφτασαν στην Ελλάδα το 2024, χρονιά κατά την οποία σημειώθηκε σημαντική μείωση του αριθμού των θέσεων σε ξενώνες για ασυνόδευτους ανηλίκους από 2.500 σε 1.500 λόγω περικοπών της κυβέρνησης.

Πρόκειται για ξενώνες που φιλοξενούν από 15 έως 40 παιδιά, σε ξεχωριστά κτίρια για αγόρια και κορίτσια, εκτός εάν είναι κάτω των 12 ετών. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι άνω των 16 ετών διαμένουν σε εποπτευόμενα διαμερίσματα με άλλους τρεις ανηλίκους έως ότου φτάσουν στην ενηλικίωση. Το αποτέλεσμα της μείωσης των θέσεων ήταν να εκτίθενται εκατοντάδες παιδιά σε κίνδυνο καθώς μεταφέρονται από δομή σε δομή και αναγκάζονται να παραμένουν για μεγάλες περιόδους σε προσωρινές και ακατάλληλες εγκαταστάσεις, στις λεγόμενες «ασφαλείς ζώνες» εντός των καμπ.

Καταφύγια για ευάλωτα άτομα, π.χ. για γυναίκες που έχουν πέσει θύματα κακοποίησης και βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης και βίας, χρειάστηκε να κλείσουν μέσα στο 2025 λόγω των σοβαρών περικοπών στη χρηματοδότηση της Υπατης Αρμοστείας από την αναστολή της χρηματοδότησης της USAID ή των προγραμμάτων που χρηματοδοτούνταν από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας Guardian τον Σεπτέμβριο ‘25, στα τέλη Μαΐου 2025 το κλείσιμο ξενώνα για παιδιά με μητέρες πρόσφυγες θύματα σεξουαλικής κακοποίησης προκάλεσε «σοκ στις 30 γυναίκες και στα παιδιά τους που εξαρτώνταν από αυτό».

Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου δεν έχει σταματήσει να αναμασά την καραμέλα ότι θα καταργήσει τα επιδόματα των προσφύγων. Ωστόσο, το μόνο επίδομα που προβλεπόταν για όσους ζητούν άσυλο ήταν η μηνιαία οικονομική ενίσχυση περίπου 75 ευρώ, που όμως έχει σταματήσει να δίνεται από πέρσι την άνοιξη. Δεν προβλέπεται κανένα ειδικό επίδομα για αναγνωρισμένους πρόσφυγες.

Ο κ. Πλεύρης έχει εξαγγείλει επίσης ότι θα διακόψει την επιδότηση ενοικίου που προβλέπεται για τους πρόσφυγες που συμμετέχουν στο ενταξιακό πρόγραμμα HELIOS+ που υλοποιεί ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης σε συνεργασία με τις περιφέρειες της χώρας, με τελικούς δικαιούχους περίπου 5.000 πρόσφυγες σε όλη την Ελλάδα, αριθμός που σήμερα απέχει πολύ από τη συμπλήρωσή του. Ο κ. Πλεύρης δεν δίστασε να ισχυριστεί ότι «τα διαμερίσματα που μισθώνονται στο κέντρο της Αθήνας και επιδοτούνται […] θα ξαναγίνουν διαθέσιμα για τους κατοίκους της Αθήνας» και ότι «θα απελευθερωθούν σπίτια που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο κέντρο της Αθήνας», ενώ πρόσφατα ισχυρίστηκε ότι «το να επιδοτείς το ενοίκιο ενός Σουδανού αγρότη να μένει στην Κυψέλη ή στον Αγιο Παντελεήμονα ή στα Πατήσια είναι τελείως ανούσιο και αυτός τελικά το πιο πιθανό είναι ή να μην κάνει τίποτα ή να τον εντάξουν κάποιοι σε εγκληματικές δραστηριότητες».

Αλλά η επιδότηση ενοικίου στην Aττική μέσω του HELIOS+ ανερχόταν σε μόλις 209 διαμερίσματα τον Νοέμβριο ‘25, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, και ασφαλώς πολύ λιγότερα στο κέντρο της Αθήνας. Σε κάθε περίπτωση, ανάγκες εργασίας για πρόσφυγες και μετανάστες υπάρχουν και στο κέντρο της Αθήνας, όπως υπάρχουν στο κέντρο των Βρυξελλών, όπου έχουν βρει στέγη σε διαμερίσματα και προσφυγικές οικογένειες, που μπόρεσαν να αφοσιωθούν στην ενταξιακή προετοιμασία τους και στην αναζήτηση εργασίας. Αλλωστε, η κατάργηση της επιδότησης ενοικίου που εξαγγέλλει ο κ. Πλεύρης αφορά όλες τις περιφέρειες της χώρας και όχι μόνο την Αθήνα.

Η προσπάθεια του κ. Πλεύρη να συνδέσει τους πρόσφυγες με την εγκληματικότητα και να καταργήσει το μόνο στεγαστικό πρόγραμμα που έχει απομείνει στην Ελλάδα για πρόσφυγες έρχεται σε αντίθεση με την πραγματικότητα που υπάρχει αλλού στην Ευρώπη, αναδεικνύοντας την ιδεολογική προσκόλληση του υπουργού στην ξενοφοβική Ακροδεξιά.

● Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν: Voxeurop – Bέλγιο (Adrian Burtin), The Journal Investigates – Ιρλανδία (Noel Baker)