Tην απουσία ολοκληρωμένων πολιτικών πρόληψης που μπορούν να σώσουν ζωές ευάλωτων γυναικών, όπως και την ανάγκη αναγνώρισης των γυναικοκτονιών ως διακριτού εγκλήματος ανέδειξε η εκδήλωση «Γυναικοκτονίες: 8+1 Ιστορίες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο», που διοργάνωσε την Τετάρτη στις Βρυξέλλες ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Κώστας Αρβανίτης, σε συνεργασία με τον Μη Κερδοσκοπικό Οργανισμό «Γίνε Ανθρωπος».
Προσκεκλημένοι ήταν γονείς και συγγενείς θυμάτων γυναικοκτονιών, όπως της Ελένης Τοπαλούδη, της Κυριακής Γρίβα, της Γαρυφαλλιάς Ψαράκου, της Ντόρας Ζαχαριά κ.ά., που τοποθετήθηκαν μέσα σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο συναισθηματικά κλίμα, αναδεικνύοντας το ανθρώπινο δράμα και τη δευτερογενή θυματοποίηση των οικογενειών που δυσκολεύονται να δικαιωθούν στις δικαστικές αίθουσες, ενώ βλέπουν το δράμα και τη μακάβρια ιστορία να επαναλαμβάνονται με θύματα διαφορετικές οικογένειες.
Ράγισαν καρδιές
Ο Κ. Αρβανίτης, με την ιδιότητα του εισηγητή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την επόμενη έκθεση σχετικά με το κράτος δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ανέφερε ότι σκοπός της εκδήλωσης είναι να αναγνωριστεί ο όρος «γυναικοκτονία» σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να συμπεριληφθεί στην έκθεση του τρέχοντος έτους. Πέρα από τα αυτονόητα αιτήματα ενίσχυσης του προστατευτικού πλαισίου και της νομικής-θεσμικής αναγνώρισης του όρου, η εκδήλωση κατάφερε να δώσει φωνή και πρόσωπο στις τραγικές ιστορίες πίσω από την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας.
Πρώτη πήρε τον λόγο η Αλεξάνδρα Μάκου, μητέρα της Γαρυφαλλιάς Ψαράκου, 26 ετών, που δολοφονήθηκε το 2021 στη Φολέγανδρο από τον σύντροφό της. «Η Γαρυφαλλιά δεν μπορεί να μιλήσει πια και κάθε φορά που μιλώ το κάνω γιατί η φωνή της κόπηκε βίαια. Στην περίπτωση της Γαρυφαλλιάς δεν υπήρχαν σημάδια, δεν υπήρχε βίαιο παρελθόν, απλά εμπιστεύτηκε και διάλεξαν να πάνε διακοπές. Η βία δεν είναι πάντα ορατή.
»Οταν περιμένουμε από τις γυναίκες να φτάσουν στο σημείο της καταγγελίας για να τις πιστέψουν, πολλές δεν προλαβαίνουν. Η Γαρυφαλλιά δεν πρόλαβε. Μετά τη δολοφονία της βρεθήκαμε και αντιμέτωποι με τη μάχη για τη λέξη γυναικοκτονία. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ένα έγκλημα, όπως π.χ. τη ρατσιστική βία, για να το προλάβουμε», τόνισε μεταξύ άλλων η κ. Μάκου.
Για την Ελένη Κρεμαστιώτη, μητέρα της Ερατούς Μανωλακέλλη που δολοφονήθηκε το 2019 από τον εν διαστάσει σύζυγό της, απαιτούνται ευρωπαϊκές πολιτικές που να αφαιρούν το δικαίωμα κατοχής όπλων όταν σημειώνονται ρήξη και απειλή, όπως και κοινωνικές πολιτικές που να προστατεύουν τα παιδιά των δολοφονημένων γυναικών.
«Δεν είναι ταξί»
«Το κράτος θεωρεί ότι όταν μια γυναίκα χωρίσει, τέλειωσε και ο κίνδυνος. Η πιο επικίνδυνη στιγμή για μια γυναίκα είναι όταν προσπαθεί να φύγει. Η κόρη μου δολοφονήθηκε στο σπίτι της, στον χώρο που υποτίθεται ότι είναι καταφύγιο. Για πολλές γυναίκες δεν είναι ασφαλές. Είναι ο πιο επικίνδυνος χώρος», σημείωσε με τρεμάμενη φωνή η κ. Κρεμαστιώτη.
Το 2020 η Πολυξένη Μπέρδου δολοφονήθηκε από τον πρώην σύζυγό της, αστυνομικό στο επάγγελμα, αφήνοντας πίσω τα δύο ανήλικα παιδιά της. Η μητέρα της, Αγγελική Μπέρδου, ανέδειξε όλα τα προβλήματα που υφίστανται εντός των δομών και του πλαισίου της ΕΛ.ΑΣ., οδηγώντας στη δολοφονία από έναν αστυνομικό, χρόνια πριν αναδειχθεί το πρόβλημα με την τραγική δολοφονία της Κυριακής Γρίβα έξω από το Α.Τ. Αγίων Αναργύρων.
Από την εκδήλωση δεν θα μπορούσε να λείπει η Δέσποινα Καλλέα, μητέρα της Κυριακής, θυμίζοντας την εγκληματική αντιμετώπιση που είχε η δολοφονημένη την Πρωταπριλιά του ’24 κόρη της και συνοψίζεται στη φράση «το περιπολικό δεν είναι ταξί». Αναφερόμενη στην έμφυλη βία που δεν αντιμετωπίζεται από τις αρχές ως άμεση απειλή ζωής πολλών γυναικών, τόνισε ότι «εάν η Ευρώπη θέλει να μιλά για ανθρώπινα δικαιώματα, ας ξεκινήσει από το πιο βασικό: καμία γυναίκα που ζητά προστασία δεν πρέπει να φεύγει μόνη».
Ισως η υπόθεση που εισήγαγε τον όρο «γυναικοκτονία» στην ελληνική δημόσια σφαίρα να ήταν η δολοφονία της Ελένης Τοπαλούδη το 2018 στη Ρόδο. Στη διαχρονική αποτυχία του κράτους πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη δολοφονία αναφέρθηκαν ο Γιάννης Τοπαλούδης και η Κούλα Αρμουτίδου, γονείς της Ελένης.
Οπως τόνισαν, η κρατική ανεπάρκεια ξεκινά πριν από το έγκλημα, στο επίπεδο της πρόληψης και της ανταπόκρισης στις προειδοποιήσεις, συνεχίζεται τη στιγμή της εγκληματικής πράξης και κορυφώνεται μετά, με την απουσία ουσιαστικής στήριξης προς τις οικογένειες των θυμάτων.
Τριπλή αδράνεια
Η Κούλα Αρμουτίδου υπογράμμισε ότι η γυναικοκτονία δεν αρχίζει τη στιγμή του θανάτου αλλά πολύ νωρίτερα, μέσα από τη σιωπή και την ανοχή στη βία, κάνοντας λόγο για την «αθέατη τραγωδία» που βίωσε η οικογένεια μετά τη δολοφονία της Ελένης. Μίλησε επίσης για μια μορφή «οικογενειοκτονίας», επισημαίνοντας ότι όταν μια γυναίκα δολοφονείται, η απώλεια δεν αφορά μόνο την ίδια, αλλά διαλύει σταδιακά και την οικογένειά της.
Παράλληλα, ανέδειξε την τριπλή κρατική αδράνεια: πριν, επειδή η βία δεν αντιμετωπίστηκε ως προειδοποίηση, κατά τη διάρκεια, επειδή δεν υπήρξε ξεκάθαρη στάση απέναντι στο έγκλημα, και μετά, λόγω της εγκατάλειψης των οικογενειών των θυμάτων.
Εξίσου καθηλωτικές ήταν οι μαρτυρίες συγγενών όπως η Κατερίνα Κώτη, μητέρα της Ντόρας Ζαχαριά που επίσης δολοφονήθηκε στη Ρόδο από τον πρώην σύντροφό της λίγες μέρες μετά τον χωρισμό, η Τζέσικα (Στεφανία) Ντανάι, κόρη της 40χρονης Ενκελέιντα που δολοφονήθηκε από πρώην σύντροφό της, η οποία μίλησε για τα παιδιά των δολοφονημένων γυναικών που είναι θύματα ως «παράπλευρες απώλειες, και ο Εμμανουήλ Αθανασίου, ξάδερφος της Εφης Τσιχλάκη που δολοφονήθηκε το 2016 στα Χανιά από τον σύζυγό της, με το δικαστικό θρίλερ για την υπόθεση να συνεχίζεται.
Οπως είπε με δακρυσμένα μάτια η Στεφανία, κόρη της Ενκελέιντα Λιμάι, την παραμονή της δολοφονίας της μητέρας της εκδικαζόταν στο αυτόφωρο η σχετική υπόθεση, χωρίς ωστόσο η ίδια να έχει καμία ενημέρωση. «Δεν γνώριζε ότι υπήρχε ενεργή δικαστική διαδικασία, ούτε τι είχε αποφασιστεί ή αν ο δράστης κυκλοφορούσε ελεύθερος», τόνισε, συμπληρώνοντας πως η μητέρα της πήγε για ύπνο αγνοώντας ότι διέτρεχε άμεσο κίνδυνο και χωρίς να γνωρίζει ότι επρόκειτο για την τελευταία ημέρα της ζωής της.
Ολες οι συγκλονιστικές μαρτυρίες ανέδειξαν ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, με χαρακτηριστικά την ατιμωρησία, τις χρονοβόρες διαδικασίες, τα θεσμικά ελλείμματα και την κοινωνική ανοχή που συχνά περιβάλλει τις υποθέσεις έμφυλης βίας.
Στην εκδήλωση παρενέβησαν επίσης θεσμικοί φορείς, νομικοί και επιστήμονες, οι οποίοι ανέλυσαν τη συστημική φύση του φαινομένου, με προσκεκλημένες τις Ξένη Δημητρίου, εισαγγελέα του Αρείου Πάγου επί τιμή, Ελενα Κουντουρά, ευρωβουλεύτρια του ΣΥΡΙΖΑ-μέλος της Επιτροπής FEMM, Κέλλυ Ιωάννου, καθηγήτρια Εγκληματολογίας και πρόεδρο της ΜΚΟ «Γίνε Ανθρωπος», και Μαρία Ρεπούση, ιστορικό και διευθύντρια του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς.
Το «παρών» έδωσαν αρκετοί ακόμη ευρωβουλευτές, όπως η Ελεονώρα Μελέτη (Ν.Δ.), επίσης μέλος της επιτροπής FEMM, που προχώρησε μάλιστα στην εξομολόγηση μιας προσωπικής ιστορίας κακοποίησης.
«Η ανάγκη νομικής αναγνώρισης και κοινού ορισμού της γυναικοκτονίας στην Ε.Ε. δεν είναι ιδεολογικό ζήτημα»
Η Ελενα Κουντουρά, ευρωβουλεύτρια του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. και μέλος της Επιτροπής FEMM, μιλάει στην «Εφ.Συν.»
Εχω αγωνιστεί για τα δικαιώματα των γυναικών και τις διεκδικήσεις του φεμινιστικού κινήματος όλη μου τη ζωή αλλά και ως μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το 2019. Είναι απαράδεκτο ότι η ισότητα δεν είναι δεδομένη. Οι γυναίκες αδικούμαστε. Δίνουμε ακόμη αγώνα για το αυτονόητο: να τηρούνται στο ακέραιο τα ανθρώπινα δικαιώματα. Καταδικάζουμε τις έμφυλες ανισότητες, διακρίσεις, βία κάθε μορφής, επικίνδυνα στερεότυπα και προκαταλήψεις της πατριαρχίας, που ακόμη οι γυναίκες αντιμετωπίζουμε καθημερινά.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διεκδίκησα από την προηγούμενη θητεία ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο πρόληψης και αντιμετώπισης όλων των μορφών έμφυλης βίας και πιέζω ευρωπαϊκά για τη νομική αναγνώριση της γυναικοκτονίας. Με δύο πρόσφατες ερωτήσεις μου στην Κομισιόν και στο Συμβούλιο, ζήτησα να θεσπιστεί κοινός ευρωπαϊκός ορισμός της γυναικοκτονίας. Οπως και να εξασφαλιστεί ότι τα κράτη-μέλη τηρούν ενιαία πρότυπα συλλογής δεδομένων για τις γυναικοκτονίες και θα συνεργάζονται συστηματικά με τον EIGE, εφαρμόζοντας στην πράξη την ευρωπαϊκή οδηγία 1385 του 2024.
Η ανάγκη νομικής αναγνώρισης και κοινού ορισμού της γυναικοκτονίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση δεν είναι ιδεολογικό ζήτημα. Είναι αναγκαία προϋπόθεση, ώστε να κινητοποιούνται έγκαιρα οι μηχανισμοί προστασίας, με εξειδίκευση των αρχών, και να καταρτιστούν πολιτικές στη βάση πραγματικών δεδομένων για τα εγκλήματα σε βάρος των γυναικών.
Διότι όταν δεν ορίζεις τη γυναικοκτονία δεν τη βλέπεις, και άρα δεν τη σταματάς.
Ως εισηγήτρια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην έκθεση για τον «αντίκτυπο της ενδοσυντροφικής βίας και των δικαιωμάτων επιμέλειας στις γυναίκες και τα παιδιά» και εισηγήτρια της LEFT στην έκθεση για την «έμφυλη βία στο διαδίκτυο», πετύχαμε ιστορικές νίκες: να κυρωθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και να θεσπιστεί η πρώτη οδηγία 1385 ως η βάση για ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο πρόληψης και αντιμετώπισης της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας.
Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να εφαρμόσει άμεσα όλα τα μέτρα προστασίας των θυμάτων και πρόληψης της οδηγίας 1385, που επέλεξε να τα παραλείψει στην ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία. Η καθυστέρηση αυτή έχει αντίκτυπο στην προστασία της ζωής. Η αντιμετώπιση της έμφυλης βίας στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένης της νομικής αναγνώρισης της γυναικοκτονίας, πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα.
.jpg)
