Αντιδράσεις και φόβους για απόπειρα φίμωσης των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος και ασφυκτικού περιορισμού της ελευθερίας της έκφρασης και της πληροφόρησης, και μάλιστα με αντισυνταγματική εργαλειοποίηση της ίδιας της ιδιότητας του πολίτη, προκαλεί το άρθρο 298 που προστέθηκε αιφνιδιαστικά στο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Αμυνας.
Για «εργαλειοποίηση της ιθαγένειας ως μέσο εκφοβισμού και φίμωσης» κάνει λόγο σε ανακοίνωσή της η Ελληνική Ενωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), σωματείο δικαιωμάτων από τα παλαιότερα και με το μεγαλύτερο κύρος στη χώρα, και σημειώνει ότι το συγκεκριμένο άρθρο «απαξιώνει την ελληνική ιθαγένεια, παραβιάζει το Σύνταγμα και θέτει σε κίνδυνο θεμελιώδη δικαιώματα».
Το άρθρο, που δεν υπήρχε στο κείμενο του νομοσχεδίου που τέθηκε στη διαβούλευση, δίνει τη δυνατότητα αφαίρεσης της ελληνικής ιθαγένειας από όποιον καταδικάζεται αμετάκλητα για παραβίαση μυστικών της πολιτείας (άρθρο 146 Π.Κ.) ή για μετάδοση στρατιωτικών μυστικών (άρθρο 144 του Στρατιωτικού Π.Κ.), αδικήματα που μέχρι τώρα τιμωρούνται μόνο ποινικά (η παραβίαση μυστικών της πολιτείας με φυλάκιση μέχρι δέκα χρόνια ή, σε καιρό πολέμου, από δέκα χρόνια μέχρι ισόβια, και η μετάδοση στρατιωτικών μυστικών με κάθειρξη, αν γίνεται με πρόθεση, ή με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών για μυστικά μικρής σημασίας).
Επικίνδυνη αοριστία
Η ακραία αναβάθμιση της τιμωρίας στο έσχατο μέτρο της απώλειας της ιδιότητας του Ελληνα πολίτη, με κίνδυνο να καταστεί κάποιος ανιθαγενής, προξενεί ακόμη πιο αλγεινή εντύπωση, δεδομένου του εξαιρετικά αόριστου και γενικευμένου χαρακτήρα της παραβίασης μυστικών, όπως ορίζεται στον ποινικό κώδικα. Η διάταξη του Π.Κ. τιμωρεί όποιον «με πρόθεσή του και παράνομα παραδίδει ή αφήνει να περιέλθουν στην κατοχή ή τη γνώση άλλου έγγραφα, σχέδια ή άλλα πράγματα ή ειδήσεις που τα συμφέροντα της πολιτείας ή των συμμάχων της επιβάλλουν να τηρηθούν απόρρητα απέναντι σε ξένη κυβέρνηση».
Οπως επισημαίνει η ΕλΕΔΑ, η διάταξη περιλαμβάνει και την «περίπτωση που κάποιος δημόσια με οποιονδήποτε τρόπο ή μέσω διαδικτύου ανακοινώνει ή διαδίδει κρατικό απόρρητο». Το σωματείο υπογραμμίζει ότι «δεν υπάρχει ειδική πρόβλεψη για τη δημοσιογραφική έρευνα, την προστασία των πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος (whistleblowers) και την αποκάλυψη υποθέσεων διαφθοράς, σοβαρών παρανομιών ή παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που εμπίπτουν στη σφαίρα της ελευθερίας της έκφρασης, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 14 παρ. 1 του Συντάγματος […]». Και καταλήγει ότι «η διάταξη χωρίς καν να απαιτείται η εγκαθίδρυση τυπικού δεσμού με ξένο κράτος, δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο ποινικοποίησης της ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης και λειτουργεί αποτρεπτικά για τον δημοκρατικό έλεγχο της εξουσίας».
Μέχρι σήμερα, δυνατότητα αφαίρεσης της ελληνικής ιθαγένειας προβλέπεται για κάποιον που επιμένει να διατηρεί δημόσια υπηρεσία σε ξένο κράτος παρά την έκκληση του υπουργού Εσωτερικών να την εγκαταλείψει ή για κάποιον που, διαμένοντας σε ξένη χώρα, έδρασε προς όφελος της ξένης χώρας και προέβη σε πράξεις αντίθετες προς τα συμφέροντα της Ελλάδας. Αλλωστε, το Σύνταγμα (άρθρο 4, παρ. 3) επιτρέπει την αφαίρεση της ιθαγένειας «μόνο σε περίπτωση που κάποιος απέκτησε εκούσια άλλη ιθαγένεια ή που ανέλαβε σε ξένη χώρα υπηρεσία αντίθετη προς τα εθνικά συμφέροντα». Είναι προφανές ότι το νομοσχέδιο του ΥΠΕΘΑ υπερβαίνει μέχρι και το γράμμα του Συντάγματος.
Ζήτημα συνταγματικότητας έθεσε και ο εισηγητής του ΠΑΣΟΚ, Δημήτρης Μάντζος, στην πρώτη ανάγνωση του νομοσχεδίου στην κοινοβουλευτική επιτροπή Εξωτερικών και Αμυνας, την Τετάρτη. Το άρθρο εμφανίστηκε στο κείμενο του νομοσχεδίου, το οποίο κατατέθηκε στη Βουλή μόλις δύο μέρες νωρίτερα, τη Δευτέρα, δίνοντας ελάχιστο χρόνο σε βουλευτές και φορείς να μελετήσουν τα περισσότερα από 300 άρθρα του.
Η απάντηση
Απαντώντας, ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Νίκος Δένδιας, επισήμανε συνοπτικά –περιπλέκοντας τα πράγματα– ότι το άρθρο «αφορά Ελληνες πιλότους οι οποίοι παρέχουν τεχνογνωσία σε ξένες δυνάμεις», προσθέτοντας ότι θα δώσει εξηγήσεις στη συζήτηση του νομοσχεδίου κατ’ άρθρο που είχε προγραμματιστεί για την Παρασκευή. Ωστόσο, την Παρασκευή ο κ. Δένδιας, όπως έγινε γνωστό, ταξίδεψε στη Σερβία και δεν παραβρέθηκε στη συνεδρίαση της επιτροπής, προκαλώντας την έντονη αντίδραση όχι μόνο των βουλευτών της αντιπολίτευσης, αλλά και του προέδρου της επιτροπής, Δημήτρη Καιρίδη.
Σύμφωνα με πληροφορίες, στο παρασκήνιο η πολιτική ηγεσία του υπουργείου κάνει λόγο για πιλότους που εργάζονται στην Κίνα. Ωστόσο, άνθρωποι με καλή γνώση του πεδίου δηλώνουν πλήρη άγνοια για οποιαδήποτε προβληματική συμπεριφορά και υπογραμμίζουν ότι κάθε τέτοιο ζήτημα θα αντιμετωπιζόταν αποτελεσματικά με βάση το Σύνταγμα και τον Ποινικό Κώδικα. Προσθέτουν ότι οι αναφορές του υπουργού είναι εξοργιστικές και προσβάλλουν τους πολλούς απόστρατους στρατιωτικούς που εργάζονται στο εξωτερικό, παρέχοντας εκπαίδευση και τεχνογνωσία. Αφήνουν, τέλος, ανοιχτό το ενδεχόμενο να προσπαθούν ο κ. Δένδιας και η κυβέρνηση να ικανοποιήσουν με τρόπο άτσαλο και αψηφώντας το ίδιο το Σύνταγμα, τις επιθυμίες ισχυρών συμμάχων που δεν καλοβλέπουν το γεγονός πως εργάζονται Ελληνες στην Κίνα.
Σε κάθε περίπτωση, η διάταξη θεωρείται πως γυρίζει την Ελλάδα σε σκοτεινές περιόδους του μετεμφυλιακού κράτους, ενισχύοντας τη γενικότερη οπισθοδρομική κατεύθυνση του νομοσχεδίου, που όχι μόνο δεν αντιμετωπίζει τις παραβιάσεις δικαιωμάτων των αντιρρησιών συνείδησης που έχουν διαπιστωθεί από διεθνή δικαιοδοτικά όργανα, αλλά και στέλνει ασφυκτικό μήνυμα στρατιωτικοποίησης της κοινωνίας, με επαχθείς διατάξεις για ανυπότακτους, ψυχικά πάσχοντες, φοιτητές, επιστήμονες και άλλους εργαζόμενους που ζουν στο εξωτερικό.
