Σε συνθήκες πλήρους αδιαφάνειας το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου θεσπίζει με αμφισβητούμενης ισχύος εγκυκλίους αυθαίρετες εξαιρέσεις από την αμφιλεγόμενη διάταξη που πέρασε με τροπολογία στη Βουλή τον Ιούλιο, η οποία αναστέλλει την καταγραφή των αιτημάτων ασύλου για πρόσφυγες που φτάνουν στην Ελλάδα με πλωτά μέσα από τη βόρεια Αφρική.
Η «Εφ.Συν.» αποκαλύπτει σήμερα την ύπαρξη δύο εγκυκλίων που εξαιρούν με αυθαίρετα κριτήρια κάποιες κατηγορίες προσφύγων από την αναστολή ασύλου, ενώ εξακολουθούν να στερούνται άλλοι πρόσφυγες το θεμελιώδες κατά το διεθνές δίκαιο δικαίωμα της καταγραφής και της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου, και μάλιστα ανάμεσά τους άνθρωποι που προέρχονται από εμπόλεμες ζώνες, όπως η Υεμένη, με ποσοστό αναγνώρισης προσφύγων που φτάνει το 99%, σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Ασύλου.
Η πιο πρόσφατη εγκύκλιος εκδόθηκε μόλις την περασμένη εβδομάδα, στις 15 Σεπτεμβρίου, δύο μήνες μετά την ψήφιση της αμφιλεγόμενης τροπολογίας, και προβλέπει εξαίρεση των Σουδανών και των Ερυθραίων από την αναστολή της καταγραφής των αιτημάτων τους. Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες της «Εφ.Συν.», πρόκειται για την εγκύκλιο ΕΜΠ 11331/15-9-2025 η οποία, σύμφωνα με υπηρεσιακό έγγραφο, προβλέπει ότι «οι πολίτες τρίτων χωρών με διαπιστωμένη υπηκοότητα Σουδάν και Ερυθραίας […] θα μεταφέρονται από τις αστυνομικές αρχές, το συντομότερο δυνατό, σε Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης και θα υπάγονται σε διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης, τελώντας σε καθεστώς περιορισμού της ελευθερίας τους», όπως προβλέπεται δηλαδή στη συνήθη διαδικασία υποδοχής.
Ποιος ακριβώς θα εξακριβώνει τη «διαπιστωμένη υπηκοότητα» και με ποια διαδικασία δεν διευκρινίζεται στο υπηρεσιακό έγγραφο και παραμένει ερώτημα. Πέρα όμως από τα διαδικαστικά ζητήματα, η ίδια η εγκύκλιος θεωρείται από νομικές πηγές ότι βρίσκεται εκτός νόμιμης ισχύος, καθώς ανατρέπει νόμο που ψήφισε η Βουλή, εισάγοντας μη προβλεπόμενες στον νόμο εξαιρέσεις. Θυμίζουμε πως η τροπολογία του Ιουλίου ορίζει, χωρίς να προβλέπει την παραμικρή εξαίρεση, ότι αναστέλλεται η υποβολή αιτήματος ασύλου για οποιοδήποτε άτομο εισέρχεται παράνομα στη χώρα με οποιοδήποτε πλωτό μέσο από τη βόρεια Αφρική και ότι το άτομο απελαύνεται χωρίς καταγραφή στη χώρα προέλευσης ή καταγωγής.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν έχει γίνει καμία απέλαση στη χώρα καταγωγής ή προέλευσης δυνάμει της τροπολογίας, γεγονός που πιστοποιεί πόσο ανεφάρμοστες είναι οι βαρύγδουπες ξενοφοβικές εξαγγελίες της κυβέρνησης, που το μόνο που πετυχαίνουν είναι να καταστρατηγούν τη νομιμότητα και το κράτος δικαίου, να κάνουν τον βίο αβίωτο σε πρόσφυγες και να τρέφουν τις ξενοφοβικές φαντασιώσεις του ακροδεξιού ακροατηρίου. Πέρα όμως από το ανέφικτο των απελάσεων, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου αντιστρέφει με αυθαίρετο και αμφισβητούμενο τρόπο τον νόμο που ψήφισε λίγες εβδομάδες νωρίτερα.
Συντονισμένη επίθεση
Ο τραγέλαφος γίνεται ακόμα ευκρινέστερος αν ληφθεί υπόψη ότι η κυβέρνηση εξαπέλυσε συντονισμένη ακραία επίθεση εναντίον οργανώσεων που εκπροσωπούσαν πρόσφυγες από το Σουδάν και την Ερυθραία, που προσέφυγαν εναντίον της τροπολογίας στην ελληνική Δικαιοσύνη και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, όπου δικαιώθηκαν προσωρινά.
Η παλιότερη εγκύκλιος με αριθμό ΕΜΠ 9120/18-7-2025 εκδόθηκε από τη Διεύθυνση Νομικής Υποστήριξης Ασύλου του υπουργείου στις 18 Ιουλίου, περίπου μία εβδομάδα μετά την ψήφιση της τροπολογίας. Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες της «Εφ.Συν.», σε υπηρεσιακό έγγραφο αναφέρεται η πρόβλεψη της εγκυκλίου ότι εξαιρούνται «οι ακόλουθες κατηγορίες διαπιστωμένων κατά τη διαλογή ευάλωτων προσώπων, τα οποία παραπέμπονται σε κανονικές διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης»: άτομα άνω των 70 ετών («των οποίων η ηλικία προκύπτει από ταυτοποιητικά έγγραφα ή είναι εμφανώς διαπιστούμενη»), μόνες γυναίκες, μονογονεϊκές οικογένειες με ανήλικα παιδιά, άτομα με εμφανείς ή βεβαιωμένες εγγράφως ασθένειες και ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Και αυτά τα κριτήρια είναι αυθαίρετα, όχι μόνο διότι δεν προβλέπονται στον νόμο, αλλά και διότι δεν περιλαμβάνουν το σύνολο των ευάλωτων περιπτώσεων όπως αυτές ορίζονται στον νόμο για τη διαδικασία υποδοχής. Σύμφωνα με την αλλοπρόσαλλη πολιτική του υπουργείου, είναι δυνατή η καταγραφή αιτήματος ασύλου κάποιου ευάλωτου από όπου κι αν προέρχεται, όχι όμως κάποιου μη ευάλωτου που προέρχεται από εμπόλεμες περιοχές, για παράδειγμα την Υεμένη ή το νότιο Σουδάν ή, μέχρι πρότινος, το Σουδάν και την Ερυθραία. Σε κάθε περίπτωση, θεωρείται ακρογωνιαίος λίθος του διεθνούς προσφυγικού δικαίου η δυνατότητα κάποιου να υποβάλει αίτημα ασύλου το οποίο θα εξεταστεί με την προβλεπόμενη διαδικασία.
Και ενώ η κυβέρνηση εισάγει με αμφισβητούμενες εγκυκλίους αυθαίρετες εξαιρέσεις σε μια αμφιλεγόμενη τροπολογία που έχει καταγγελθεί από το σύνολο των διεθνών οργανισμών και των εθνικών και διεθνών φορέων δικαιωμάτων, την ίδια στιγμή ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, και η υφυπουργός Σέβη Βολουδάκη δηλώνουν στις τελευταίες συνεντεύξεις τους ότι η κυβέρνηση θα εξετάσει στις αρχές Οκτωβρίου τυχόν παράταση της ισχύος της τρίμηνης αναστολής ασύλου, συνεχίζοντας έτσι μια εξωφρενική πολιτική εξαιρέσεων, παραβιάσεων και αυθαιρεσιών στο προσφυγικό.
