Σήμα κινδύνου για το σχέδιο δημιουργίας 400 νέων θέσεων στα προαναχωρησιακά κέντρα κράτησης της Ελλάδας με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση εκπέμπουν τρεις οργανώσεις σε έκθεση που υπέβαλαν την περασμένη εβδομάδα προς την Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά των Βασανιστηρίων, τη γνωστή CPT, έναν από τους διεθνείς φορείς με το μεγαλύτερο κύρος.
Οι οργανώσεις επισημαίνουν ότι έναν χρόνο μετά την τελευταία επίσκεψη της CPT στα ελληνικά κέντρα κράτησης, τον Νοέμβριο του 2023, η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει κάνει τίποτα για να βελτιώσει την κατάσταση στα κέντρα, ακολουθώντας τις αυστηρές και συγκεκριμένες συστάσεις της Επιτροπής. Αντιθέτως, παρέχει ελλιπείς, ασαφείς ή και αναληθείς διαβεβαιώσεις προς την Επιτροπή, προσπαθώντας να κρύψει και να διαιωνίσει τις σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που συντελούνται στα κέντρα κράτησης.
H κοινή έκθεση της οργάνωσης Mobile Info Team, του πανευρωπαϊκού δικτύου The Border Violence Monitoring Network και του δικτύου Border Criminologies με έδρα το Κέντρο Εγκληματολογίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης βασίζεται σε συνεντεύξεις με άτομα που ήταν κρατούμενα στα ελληνικά κέντρα κράτησης μετά τον Νοέμβριο του 2023.
«Οι καταγεγραμμένες παραβιάσεις όχι μόνο έρχονται σε αντίθεση με τα καθιερωμένα πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και θέτουν τους κρατούμενους σε συνεχή κίνδυνο, απειλώντας τη σωματική και ψυχική τους υγεία. Ωστόσο, παρά τον αριθμό των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την επίμονη φύση τους, οι ελληνικές αρχές συνεχίζουν να αρνούνται την πραγματικότητα. […] Δεδομένης της σοβαρότητας και της επιμονής αυτών των παραβιάσεων [..,], η παρέμβαση της Επιτροπής είναι απαραίτητη», σημειώνει η έκθεση.
400 νέες θέσεις
«Δεν είναι κράτηση, είναι συστημική απανθρωποποίηση. Είναι αναγκαία μια άμεση παρέμβαση για να προστατευτούν η αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα των κρατουμένων», σημειώνει σχολιάζοντας τα ευρήματα η καθηγήτρια Εγκληματολογίας Μαίρη Μπόσγουορθ, συνδιευθύντρια των Border Criminologies.
Οι οργανώσεις επισημαίνουν ότι το σχέδιο δημιουργίας 400 νέων θέσεων στα κέντρα κράτησης θα χρηματοδοτηθεί από κονδύλι περίπου 30,6 εκατομμυρίων ευρώ του ευρωπαϊκού Ταμείου Ασύλου, Μετανάστευσης και Ενταξης, χωρίς να έχουν βελτιωθεί οι άθλιες συνθήκες στα υπάρχοντα κέντρα κράτησης και χωρίς να έχει διασφαλιστεί η συμμόρφωση της Ελλάδας με το διεθνές δίκαιο. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή και διεθνή νομοθεσία, η κράτηση αποτελεί μόνο το έσχατο μέσο και πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, επαρκώς αιτιολογημένα και κατ’ εξαίρεση.
Αντιθέτως, όπως επισημαίνει η έκθεση, η κράτηση στην Ελλάδα επιβάλλεται συστηματικά παρά αποτελεί την εξαίρεση, όπως δείχνει το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό κράτησης μεταξύ των ατόμων εναντίον των οποίων έχει βγει εντολή απέλασης, 99,2%. «Η βαριά εξάρτηση από τη διοικητική κράτηση παραβιάζει τα ευρωπαϊκά και τα διεθνή πρότυπα και υπογραμμίζει με τη σειρά της την επείγουσα ανάγκη για εποπτεία και αλλαγή», σημειώνει η έκθεση.
Ωστόσο, από τις 6.185 αποφάσεις κράτησης με σκοπό την απέλαση το πρώτο μισό του 2024 (οι αποφάσεις κράτησης κατά τη διάρκεια της εξέτασης του αιτήματος ασύλου ή για άλλους λόγους ανέρχονταν σε 12.772 το πρώτο μισό του 2024), μόνο ένα μικρό ποσοστό, ένας στους δέκα, οδηγήθηκε πράγματι σε απέλαση. Οι υπόλοιποι συνεχίζουν να κρατούνται για μήνες, αρκετοί μάλιστα για περισσότερο από ένα έτος, χωρίς να περιλαμβάνεται η περίοδος της κράτησης σε κρατητήρια αστυνομικών τμημάτων, που συχνά προηγείται της κράτησης σε προαναχωρησιακά κέντρα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι από τον Ιανουάριο του 2022 μέχρι τον Ιούνιο του 2024 βγήκαν 630 αποφάσεις απέλασης Μαροκινών πολιτών, αλλά κανείς τους δεν απελάθηκε στο Μαρόκο μέσα σε αυτό το διάστημα. Από τους 3.225 Αιγύπτιους για τους οποίους έχουν βγει αποφάσεις απέλασης, η πιθανότητα απέλασης είναι μόνο 0,8%.
Καμία βελτίωση
Ως προς τις συνθήκες κράτησης, η έκθεση καταγράφει τη συνέχιση μιας απαράδεκτης κατάστασης, που δεν έχει βελτιωθεί στο ελάχιστο έναν χρόνο μετά τις αυστηρές προειδοποιήσεις της CPT:
● Αστυνομική βία, κακομεταχείριση, ρατσιστικές προσβολές σε κρατούμενους, κυρίως στην Κόρινθο και στο Παρανέστι, ιδίως όταν ζητούν κάτι ή όταν διαμαρτύρονται για κάτι. Στο Παρανέστι καταγράφονται αναφορές για μεταφορά κρατουμένων σε μυστικά δωμάτια, από τα οποία επιστρέφουν με μώλωπες και πληγές, ενώ στην Κόρινθο καταγράφεται η καταγγελία ότι οι Αρχές είτε αγνοούν το αίτημα κάποιου κρατούμενου για γιατρό είτε, αν επιμείνει, τον αντιμετωπίζουν με ξύλο. Λόγω της έλλειψης λειτουργικών μηχανισμών καταγγελίας, οι κρατούμενοι καταφεύγουν συχνά σε απεργία πείνας για να διαμαρτυρηθούν για τις συνθήκες.
● Παρά τον ισχυρισμό των ελληνικών αρχών ότι έχουν ληφθεί μέτρα συμμόρφωσης με τις συστάσεις της CPT για τακτικό καθαρισμό, συντήρηση των υποδομών, απολύμανση, επαρκές και κατάλληλο φαγητό, κλιματισμό, ζεστό νερό, η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι διαβεβαιώσεις αυτές δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και δεν έχει γίνει τίποτα συγκεκριμένο για να βελτιωθούν οι συνθήκες.
● Συνεχίζονται οι σοβαρές ελλείψεις ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που έχει επισημάνει η CPT το 2016, το 2018 και το 2020, με πολυήμερη αναμονή και μεγάλες ουρές και ανεπαρκή αγωγή. Στο τέλος Ιουνίου του 2024, στην Αμυγδαλέζα υπήρχαν 2 νοσηλευτές, 2 επισκέπτες υγείας, 1 ψυχολόγος και κανένας γιατρός για 647 κρατούμενους, στην Κόρινθο 1 γιατρός, 2 νοσηλευτές, 2 επισκέπτες υγείας και 1 ψυχολόγος για 493 κρατούμενους, στο Παρανέστι 3 νοσηλευτές, 1 ψυχολόγος και κανένας γιατρός για 303 κρατούμενους και στην Ξάνθη 1 γιατρός και 2 νοσηλευτές για 216 κρατούμενους.
● Σοβαρή έλλειψη πρόσβασης σε σαφή και διαθέσιμη ενημέρωση και νομική βοήθεια για το νομικό καθεστώς των κρατούμενων και τα δικαιώματά τους.
● Μεγάλη έλλειψη υπηρεσιών διερμηνείας, με μόνο 2 διερμηνείς στην Αμυγδαλέζα στα τέλη Ιουνίου, από έναν στην Κόρινθο και την Ξάνθη και κανέναν στο Παρανέστι. Αν και οι ελληνικές αρχές απάντησαν στη CPT ότι έχει προβλεφθεί διερμηνεία μέσω ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για την περίοδο 2021-2027, την ίδια στιγμή η ελληνική κυβέρνηση ενημέρωνε το Συμβούλιο της Ευρώπης ότι ο σχεδιασμός για τη διερμηνεία αρχίζει το 2025.
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ
«Επαχθής η διοικητική κράτηση»
Τον επαχθή χαρακτήρα της διοικητικής κράτησης επισημαίνει στην ετήσια ειδική έκθεσή του για τις «Επιστροφές Αλλοδαπών» το 2023 ο Συνήγορος του Πολίτη, με ενημερωτικό σημείωμα που στάλθηκε στο τέλος του 2024, ένα χρόνο μετά. Στην έκθεση, ο Συνήγορος επισημαίνει ότι τον Νοέμβριο του 2023 καταγράφηκαν 2.865 κρατούμενοι πολίτες τρίτων χωρών με σκοπό την απέλαση, από τους οποίους οι 354, περίπου τρεις στους είκοσι, σε κρατητήρια αστυνομικών τμημάτων «τα οποία είναι χώροι παντελώς ακατάλληλοι ως προς τις συνθήκες και ως προς την αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεων, για το διοικητικό μέτρο της κράτησης εν όψει επιστροφής».
Προσθέτει: «Επισημαίνεται εκ νέου ο επαχθής χαρακτήρας της διοικητικής κράτησης που επιβάλλεται όταν είναι αναγκαίο να διασφαλίσει την πραγματοποίηση της αναγκαστικής επιστροφής (άρ. 15 Οδηγίας Επιστροφών) και όταν έχουν εξετασθεί εναλλακτικά μέτρα – το ελληνικό δίκαιο ήδη αποκλίνει από την Οδηγία Επιστροφών στο σημείο αυτό».
Επισημαίνει ότι ο αριθμός των αναγκαστικών απελάσεων το 2023 κινήθηκε περίπου στο ίδιο επίπεδο με το 2022, σημειώνοντας αύξηση «μόλις 4,6%», όπως γράφει ο Συνήγορος του Πολίτη Ανδρέας Ποττάκης στην εισαγωγή, ενώ παρατηρήθηκε μείωση στις επιδοτούμενες απελάσεις, δηλαδή «στις εθελούσιες και οικειοθελείς επιστροφές», όπως τις ονομάζει ο Συνήγορος.
