Στοιχεία-σοκ για επαναπροωθήσεις

Πολύ ανησυχητικά στοιχεία για τις επιχειρήσεις βίαιης επαναπροώθησης στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας καταγράφει η ετήσια έκθεση του Μηχανισμού Καταγραφής Ατυπων Αναγκαστικών Επιστροφών για το 2022, του πλέον αυστηρού μηχανισμού που ιδρύθηκε στο πλαίσιο της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, ανεξάρτητου συμβουλευτικού οργάνου της Πολιτείας, ακριβώς για να συγκεντρώνει με τον πιο αξιόπιστο τρόπο καταγγελίες για επαναπροωθήσεις στα ελληνικά σύνορα.

Η ετήσια έκθεση που δημοσιοποιήθηκε χθες –σε συνέχεια της ενδιάμεσης έκθεσης που είχε παρουσιαστεί τον Ιανουάριο- περιλαμβάνει μαρτυρίες 43 θυμάτων που δόθηκαν το 2022 και αναφέρονται σε 50 περιστατικά που συνέβησαν από τον Απρίλιο του 2020 έως τον Οκτώβριο του 2022. Πρόκειται μόνο για την «κορυφή του παγόβουνου», όπως εκτιμά ο Μηχανισμός, καθώς ο κατάλογος περιλαμβάνει μόνο «τις μαρτυρίες που μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτητικές προδιαγραφές της φόρμας καταγραφής, προκειμένου να αναδειχτούν μοτίβα και επαναλαμβανόμενες πρακτικές», όπως αναφέρει.

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Αλλά και μ’ αυτή την πολύ αυστηρή επιλογή υποθέσεων, τα στοιχεία δεν μπορεί παρά να προβληματίζουν ιδιαίτερα. «Βάσει των στοιχείων που έχει καταγράψει ο Μηχανισμός Καταγραφής φαίνεται ότι οι αναγκαστικές άτυπες επιστροφές δεν αποτελούν περιστασιακό και άτακτο φαινόμενο, αλλά έχουν λάβει συστηματικό και οργανωμένο χαρακτήρα. Προκειμένου να πραγματοποιηθούν, φαίνεται να επιστρατεύεται ανθρώπινο δυναμικό, κτιριακές εγκαταστάσεις, βαριά οχήματα, πλωτά σκάφη και άλλα υλικοτεχνικά μέσα», συμπεραίνει με χαρακτηριστικό τρόπο η έκθεση.

Τα 50 καταγραμμένα περιστατικά αφορούν τουλάχιστον 2.157 θύματα, μεταξύ των οποίων 214 γυναίκες, 205 παιδιά και 103 άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες. Οι περισσότερες μαρτυρίες δίνονται από άτομα που έρχονται από χώρες καταγωγής με υψηλό προσφυγικό προφίλ, χώρες δηλαδή από τις οποίες προέρχεται υψηλό ποσοστό ανθρώπων που αναγνωρίζονται εντέλει πρόσφυγες: Συρία (17 μαρτυρίες), Παλαιστίνιοι ανιθαγενείς (7), Αφγανιστάν (4), Ιράκ (2) και Ιράν, Λαϊκή Δημοκρατία Κονγκό, Σομαλία, Καμερούν, Μάλι (1). Καταγράφονται επίσης οι μαρτυρίες 7 ατόμων τουρκικής καταγωγής, τα 6 από τα οποία επαναπαπροωθήθηκαν στην Τουρκία, τη χώρα από την οποία προσπαθούσαν να ξεφύγουν λόγω σοβαρού κινδύνου για τη ζωή και την ελευθερία τους.

Πέντε από τις μαρτυρίες προέρχονται από ανθρώπους που είχαν αναγνωριστεί πρόσφυγες στην Ελλάδα, παρ’ όλα αυτά επαναπροωθήθηκαν, άλλες πέντε από ανθρώπους που είχαν ζητήσει άσυλο στις ελληνικές αρχές και το αίτημά τους βρισκόταν σε διαδικασία εξέτασης. Πάντως, η πλειονότητα κατάφερε κατά τη διάρκεια της επιχείρησης επαναπροώθησης να εκφράσει τη βούληση να καταθέσει αίτημα ασύλου, ωστόσο δεν υπήρξε καμία διαδικασία καταγραφής του αιτήματος και ταυτοποίησης των ιδίων.

Οι μαρτυρίες εμπλέκουν στους δράστες των επιχειρήσεων τόσο ένστολους όσο και ανθρώπους με πολιτικά, ιδίως στις χερσαίες επιχειρήσεις του Εβρου, η δράση των οποίων φαίνεται να έχει χαρακτηριστικά συντονισμένης δράσης με τις αρχές. Καταγράφεται επίσης η συμμετοχή πολιτών τρίτων χωρών που μιλούσαν τη γλώσσα των θυμάτων. Οι 24 μαρτυρίες αναφέρονται σε χερσαίες επαναπροωθήσεις από τον Εβρο, όχι μόνο σε περιστατικά δίπλα στο ποτάμι ή πάνω σε νησίδα, αλλά και σε υπαίθρια ή δασική περιοχή κοντά σε οικισμούς (9 περιστατικά) ή μέσα σε πόλεις και χωριά (10 περιστατικά), συμπεριλαμβανομένης της Θεσσαλονίκης (3 περιστατικά) και του αεροδρομίου της Αλεξανδρούπολης. Οι 19 μαρτυρίες αναφέρονται σε θαλάσσιες επαναπροωθήσεις, οι 13 σε επαναπροώθηση από θαλάσσια περιοχή κοντά σε νησί και οι 6 σε επαναπροώθηση από το έδαφος νησιού.

Παραβίαση δικαιωμάτων

Και μόνο η απαρίθμηση των ποινικών αδικημάτων και των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που ενέχονται στις επιχειρήσεις επαναπροώθησης κάνει φανερή την έκταση και το βάθος της συστημικής βίας στην οποία εμπλέκονται οι Αρχές. Αναφέρει χαρακτηριστικά η έκθεση: «Οι επιχειρήσεις αναγκαστικών άτυπων επιστροφών προκαλούν σωρεία παραβιάσεων θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολλές από τις οποίες αφορούν παιδιά, γυναίκες, υπερηλίκους και άλλες κατηγορίες ευάλωτων προσώπων. Στα περιστατικά αναγκαστικών άτυπων επιστροφών που έχει καταγράψει ο Μηχανισμός τα φερόμενα θύματα περιγράφουν πράξεις που συνδέονται με εξαιρετικά σοβαρές παραβιάσεις της απαγόρευσης της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης (3 ΕΣΔΑ), καθώς και του δικαιώματος στην προσωπική ελευθερία (5 ΕΣΔΑ) και δύνανται να αποτελούν πράξεις που, κατά το ελληνικό Δίκαιο, είναι ποινικά κολάσιμες, όπως απειλή (333 ΠΚ), παράνομη βία (330 ΠΚ), προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (137Α §4 ΠΚ), αρπαγή (322 §1 ΠΚ), αναγκαστική εξαφάνιση (322 §2 ΠΚ), έκθεση σε κίνδυνο (306 ΠΚ), παράλειψη προσφοράς βοήθειας (307 ΠΚ), πρόκληση ναυαγίου (277 ΠΚ), σωματικές βλάβες (308 ΠΚ έως 312 ΠΚ, και 314 ΠΚ), ανθρωποκτονία (302 ή 299 ΠΚ)».