Σε συναινετικό μεν κλίμα, αλλά με αγεφύρωτο το χάσμα μεταξύ του «πονήματος» της κυβέρνησης και των κομμάτων της αντιπολίτευσης, ολοκληρώνονται οι συνεδριάσεις της αρμόδιας επιτροπής της Βουλής για το νέο Σωφρονιστικό Κώδικα (Σ.Κ.).
Εντύπωση προκάλεσε η πλήρης απουσία φορέων που επέλεξαν να μην προσέλθουν, ενώ οφείλουν να έχουν λόγο σε παρόμοια νομοθετήματα, όπως η Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων και η Υπηρεσία Επιμελητών Κοινωνικής Αρωγής.
Η επικείμενη δεύτερη -μετά το 2011- εξευτελιστική διαδικασία δημόσιας δήλωσης της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT) κατά της Ελλάδας για τα καταστήματα κράτησης της χώρας, ήταν προφανέστατα ο κινητήριος μοχλός για την επίσπευση κατάθεσης του Νομοσχεδίου.
Ομως το περιεχόμενό του σε πολλές διατάξεις μάλλον θα οδηγήσει στην επαίσχυντη για τη χώρα δημόσια δήλωση παρά θα καθησυχάσει τους φόβους των μελών της Επιτροπής για τις συνθήκες κράτησης και του υπερπληθυσμού.
Η CPT έκρινε στην έκθεσή της ότι ο κατασυκοφαντημένος αποσυμφορητικός νόμος Παρασκευόπουλου ήταν ο μόνος νόμος από το 2011 που αντιμετώπιζε τον υπερπληθυσμό και τις παθογένειες του σωφρονιστικού συστήματος και ήταν ο βασικός λόγος αποφυγής νέας δημόσιας δήλωσης το 2016. «Εάν υιοθετούσατε κλασικούς θεσμούς, που εφαρμόζονται ακόμα και στα τελευταία κράτη, όπως η Βουλγαρία και η Κροατία εδώ και 40 χρόνια: ημιελεύθερη διαβίωση, βραχιολάκι, παροχή κοινωφελούς εργασίας η οποία είναι ακόμα σε αναστολή δεν θα φτάναμε σε τέτοιο αδιέξοδο. Οσα Καταστήματα Κράτησης και αν κάνει αυτή η χώρα, εάν δεν αλλάξει προσανατολισμό δεν πρόκειται ποτέ να επιλυθεί το θέμα. Δυστυχώς», σχολίασε ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Σπύρος Λάππας.
Τα πιο προβληματικά σημεία του Νομοσχεδίου πριν από την τελική του μορφή τα καταγράψαμε σε προηγούμενα δημοσιεύματα και έχουν να κάνουν με την αυστηροποίηση και τη διπλή τιμωρία των κρατουμένων με βάση όχι τη συμπεριφορά τους εντός φυλακών αλλά το αρχικό τους αδίκημα.
Το περιεχόμενο πολλών διατάξεων μάλλον θα οδηγήσει στην εξευτελιστική δημόσια δήλωση της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά της Ελλάδας
Οι φυλακές υψίστης ασφαλείας, οι περιορισμοί στις άδειες, ακόμα και στις εκπαιδευτικές, οι μεταγωγές στις αγροτικές φυλακές, η κατάργηση της κοινωφελούς εργασίας, οι περιορισμοί στο ένδικο βοήθημα που θεσπίζεται, τα αιτήματα μεταγωγής που πετάγονται στο καλάθι των αχρήστων κ.λπ. είναι τα προτάγματα του Σ.Κ.
Οι εντυπωσιακά συγκλίνουσες παρεμβάσεις των εισηγητών των κομμάτων της αντιπολίτευσης (πλην του ακροδεξιού κόμματος Βελόπουλου) στις συνεδριάσεις ξετίναξαν ένα προς ένα τα προβληματικά και χωρίς καμιά αιτιολόγηση άρθρα, τα ευχολόγια και τις κενές περιεχομένου ρυθμίσεις.
«Το νομοσχέδιο αποδεικνύει την έντονη προσπάθεια επικοινωνιακής νομοθέτησης. Οι μόνες [νέες] διατάξεις που εισάγονται κινούνται προς μία αυταρχικότερη, τιμωρητική και κατασταλτική κατεύθυνση» παρατήρησε εύστοχα η Φωτεινή Μπακαδήμα (ΜέΡΑ25).
Είναι γεγονός βέβαια ότι τόσο ο εισηγητής της Ν.Δ. Κώστας Καραγκούνης όσο και ο νέος γ.γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής κ. Παπαθανασίου προσπάθησαν και ίσως κατάφεραν κάποιες μικρές βελτιώσεις στο πόνημα της Σοφίας Νικολάου (πρόεδρος της Νομοπαρασκευαστικής), ενώ δεσμεύτηκαν ότι θα γίνουν δεκτές ορισμένες από τις πολλές προτάσεις των εισηγητών της αντιπολίτευσης.
Η συνέχεια θα δοθεί την Τρίτη στην Ολομέλεια της Βουλής.
Παραθέτουμε εδώ χαρακτηριστικά αποσπάσματα των τοποθετήσεων στην τρίτη συνεδρίαση της Επιτροπής για τα προβληματικότερα άρθρα του νομοσχεδίου.
Σημειώνεται ότι τέθηκαν και πολλά άλλα ζητήματα όπως: τα θέματα υγείας και νοσηλείας των κρατουμένων, το κεντρικό Επιστημονικό Συμβούλιο των Φυλακών που αυξομειώνεται χωρίς καμία εξήγηση, η ανύπαρκτη δυνατότητα εργασίας για την πλειονότητα των κρατουμένων, η πλήρης αδιαφάνεια στη λειτουργία της Κεντρικής Επιτροπής Μεταγωγών, η μακρά παραμονή νέων κρατούμενων στα κρατητήρια, η κατάργηση της κοινωφελούς εργασίας, τις σχεδόν ανύπαρκτες κοινωνικές υπηρεσίες φροντίδας για την επανένταξη. Με δύο λόγια ο νέος Σ.Κ., παρά τα λιγοστά θετικά, στην ουσία αποδεικνύεται αντίθετος με τη βασική διεθνή αρχή πως «σκοπός της μεταχείρισης των κρατουμένων είναι η βελτίωση και η κοινωνική επανένταξή τους».
1. ΕΝΔΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ: Μετά τις αυστηρότατες παρατηρήσεις της CPT και τις καταδίκες της χώρας περιέχεται στο νομοσχέδιο το ευεργετικό δικαίωμα της δυνατότητας να προσφύγουν (μόνο) εγγράφως οι κρατούμενοι (δηλαδή εξαιρούνται οι αναλφάβητοι και οι αλλοδαποί) για τις συνθήκες κράτησής τους. Δικαίωμα που, όπως περιγράφεται, παραμένει κενό γράμμα, υποστήριξε η αντιπολίτευση που ζήτησε να κοινοποιούνται όχι μόνο οι αποφάσεις αλλά και οι προσφυγές στον Συνήγορο του Πολίτη, μια και το δικαστικό συμβούλιο ασφαλώς δεν γνωρίζει τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε κατάστημα.
«Εχει τόσους περιορισμούς ώστε κατά πάσα πιθανότητα θα κριθεί ανεπαρκές και αναποτελεσματικό από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το βάρος της απόδειξης πέφτει κυρίως στον κρατούμενο που οφείλει να αποδείξει ότι κινδυνεύει η υγεία του, να υποστεί βλάβη ή ότι έχει υποστεί. Παρόμοια διάταξη δεν υπάρχει σε καμία άλλη έννομη τάξη του Συμβουλίου της Ευρώπης» Γιώργος Καμίνης (ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ.)
«Η προσφυγή του κρατούμενου κρίνεται από δικαστικό όργανο που λειτουργεί σε “συμβούλιο”, δηλαδή χωρίς δημοσιότητα, ενώ δεν κατοχυρώνεται το δικαίωμα του κρατουμένου να παρουσιαστεί αυτοπροσώπως ή να εκπροσωπηθεί από συνήγορο και να υποστηρίξει την προσφυγή του. Δεν υπάρχει προθεσμία για την εκτέλεση της απόφασης (αν είναι υπέρ του κρατούμενου) ενώ με βάση τις συνθήκες που επικρατούν στις φυλακές η μόνη λύση που θα μπορεί να επιλεγεί είναι η μεταγωγή του και μάλιστα με απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής Μεταγωγών άσχετα με το αν παραβιάζεται η δική του θέληση. Η Ελλάδα θα είναι η πρώτη χώρα του σκληρού πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ενωσης που κινδυνεύει με δεύτερη δημόσια δήλωση. Αυτό νομικά σημαίνει ότι αν δικαστεί έστω και μία από τις 2.200 υποθέσεις που εκκρεμούν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τις συνθήκες κράτησης και το ένδικο βοήθημα, μετά τη δημόσια δήλωση δεν θα χρειάζεται ο κρατούμενος να αποδείξει τίποτα» Σπύρος Λάππας (ΣΥΡΙΖΑ)
2. ΦΥΛΑΚΕΣ ΥΨΙΣΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ: Πλήρης επανίδρυση των Φυλακών Τύπου Γ΄ με βασικό κριτήριο τα αδικήματα.
«Λείπει μια σειρά ασφαλιστικών δικλίδων για τη λειτουργία τέτοιων φυλακών, όπως ελάχιστη χρήση του ειδικού καθεστώτος υψίστης ασφαλείας, το γεγονός ότι η τοποθέτηση κρατουμένων σε τέτοιους χώρους θα πρέπει να υπόκειται σε μια κάποια συχνή επανεξέταση, ενώ θα πρέπει να προβλέπονται και τα κατάλληλα ένδικα μέσα, αλλά και ειδικός εξωτερικός έλεγχος από ανεξάρτητη αρχή. Το αφηρημένο κριτήριο του αδικήματος, αυτό καθαυτό, δεν συνάδει με το κράτος δικαίου, το οποίο φυλακή υψίστης ασφαλείας εννοεί μία φυλακή πειθαρχικού χαρακτήρα και βέβαια δεν έρχεται ως δεύτερο τιμωρητικό μέτρο» Γ. Καμίνης (ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ.)
«Μιλάμε για φυλακές στις οποίες δεν υπάρχει κανένας περιορισμός, μέχρι που δεν θα μπορούν να ικανοποιούνται τα δικαιώματα του κρατουμένου και τι συνθήκες θα επικρατούν. Είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό ότι δίνεται και η πρόβλεψη σε αυτά να μετάγονται ακόμη και νεαροί κρατούμενοι» Μαρία Κομνηνάκα (ΚΚΕ)
«Η συγκεκριμένη διάταξη αποσκοπεί μονάχα στο να χαϊδέψει και να τέρψει αυτιά ακροατηρίου, που αρέσκεται σε ενός τέτοιου τύπου σωφρονισμό – θα θέσω εντός πολλών εισαγωγικών τη λέξη. Η ύπαρξη αυτού του τύπου φυλακών διεθνώς δεν έχει οδηγήσει σε καμία περίπτωση ούτε στη μείωση των παραπτωμάτων που οδηγούν σε αυτές, ούτε στον σωφρονισμό, αλλά ούτε και στη μείωση της εγκληματικότητας» Φωτεινή Μπακαδήμα (ΜέΡΑ25)
3. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΔΕΙΩΝ: Οι τακτικές άδειες ακόμα και οι εκπαιδευτικές (!) και παρά την πλήρη αντίθεση των σωφρονιστικών υπαλλήλων συρρικνώνονται ξανά με επέκταση των ορίων έκτισης ποινής μέχρι και απόλυτης στέρησης με βάση συγκεκριμένες εκδικητικές ορέξεις της κυβέρνησης, χωρίς καμία μελέτη και χωρίς καμία καταγραφή στοιχείων για το αν και πώς αυτές παραβιάζονται και σε τι ποσοστά.
«Η διάταξη, η οποία για μένα είναι η καρδιά του νομοσχεδίου και ο πυρήνας των μεγάλων αντιρρήσεών μας, είναι οι άδειες. Οι άδειες είναι το κλειδί για δύο μεγάλα δικαιώματα των κρατουμένων, καθοριστικής σημασίας για τη στάση των ευρωπαϊκών θεσμών και δικαστηρίων απέναντι στη χώρα μας. Το ένα είναι η μεταγωγή σε αγροτικές φυλακές και το δεύτερο είναι η υφ’ όρον απόλυση. Ο δικαστής που θα κάνει την υφ’ όρον απόλυση ένα πράγμα ρωτάει “Πήρατε άδεια, επιστρέψατε κανονικά;”. Ερχεστε και αυστηροποιείτε τους κανόνες παροχής αδείας, ενώ δεν στέγνωσε η μελάνη του [δικού σας] ν.4760. Αντί να διευκολύνετε την παροχή άδειας, για να δείτε αν ο κρατούμενος συμπεριφέρεται καλά στην άδεια, αν έχει εγκληματικό αποτύπωμα στην πρώτη, τη δεύτερη, την τρίτη άδεια, ώστε να σκεφτεί και ο δικαστής όταν κάνει την υφ’ όρον απόλυση, για το αν είναι έτοιμος να επανενταχθεί στην κοινωνία. Εσείς τι κάνετε; Δεν του δίνετε άδεια, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο πληθυσμός συνεχώς και διαρκώς και επανειλημμένως. Μόνο; Ή να έχουμε και σκηνές βίας; Διότι, όσο συμπιέζεται ο κρατούμενος -10, 12, 13, 15 χρόνια- πώς θα συμπεριφερθεί; Ως τέρας. Και τέρας βάζουμε στη φυλακή, τέρας παραδίδουμε στην κοινωνία. Και οι ευθύνες είναι κολοσσιαίες» Σπ. Λάππας (ΣΥΡΙΖΑ)
«Υπάρχει κάποια μελέτη, υπάρχουν κάποια σοβαρά στοιχεία τα οποία να μας λένε ότι γίνεται κατάχρηση του θεσμού των αδειών; Οτι υπάρχουν επανειλημμένες παραβιάσεις, ούτως ώστε να φτάνουμε στο σημείο να λέμε “όχι τόσα χρόνια, αλλά τόσα. Δέκα; Δώδεκα ή δεκατρία; Είκοσι δύο”. Υπάρχουν τέτοια στοιχεία ή απλώς παίζουμε την κολοκυθιά για να ικανοποιούμε μία κοινή γνώμη η οποία αρέσκεται απλώς στο να βλέπει να αυστηροποιούνται ποινές ή σωφρονιστικά μέτρα και θεωρεί ότι έχει λυθεί το πρόβλημα της εγκληματικότητας στη χώρα;» Γ. Καμίνης (ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ.)
4. ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ: Με τις αγροτικές φυλακές εντυπωσιακά άδειες μετά την απόφαση της κυβέρνησης με μόνη αφορμή τη θέλησή της να μεταχθεί από εκεί ο Δ. Κουφοντίνας και με τις υπόλοιπες φυλακές να ασφυκτιούν, ο Σ.Κ. επιμένει στους αυθαίρετους και αντίθετους με την ιστορική παράδοση περιορισμούς.
«Με αυτούς τους αριθμούς που μας ανέφεραν οι φορείς, 700 και πλέον κρατούμενοι σε κάθε κατάστημα, πώς θα φτάσουμε στον ανώτατο αριθμό των 300, όταν μάλιστα η συνολική λογική του Σ.Κ. είναι περιορισμός των αδειών, περιορισμός των μεταγωγών στα αγροτικά καταστήματα, ουσιαστική υπονόμευση, αν όχι κατάργηση των περισσότερων μορφών εναλλακτικής μορφής έκτισης της ποινής; Αρα, με ποιον τρόπο όλα αυτά που διατυπώνονται ως ευχολόγια θα εφαρμοστούν στις πραγματικές σημερινές συνθήκες. Είναι ακατανόητοι αυτοί οι αυστηρότεροι όροι για τη μεταγωγή στα αγροτικά καταστήματα και περισσότερο αυστηροί όσοι οδηγούν στην απομάκρυνση από εκεί. Οι εξαρχής απαγορεύσεις με βάση πάντα το έγκλημα που έχει τελεστεί είναι ένα εσφαλμένο κριτήριο» Μαρία Κομνηνάκα (ΚΚΕ)
5. ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΓΩΓΩΝ: Στο αρχείο με το έτσι θέλω θέτει το νομοσχέδιο όλα τα αιτήματα μεταγωγών που υποβλήθηκαν και εκκρεμούν με ευθύνη της διοίκησης.
«Σε ένα κράτος δικαίου -στοιχειωδώς κράτος δικαίου- όταν υποβάλλεται ένα αίτημα σε μια κρατική υπηρεσία το κράτος έχει υποχρέωση να δώσει μια απάντηση. Και δεν μπορεί να έρχεστε και να λέτε “μπαίνει στο αρχείο”. Γιατί μπαίνει στο αρχείο; Και οι αιτήσεις των κρατουμένων είναι βάσιμες και επείγουσες. Δεν θα λάβει ποτέ απάντηση αυτός ο κρατούμενος, ο οποίος συμπεριφέρεται ως πολίτης;» Σπ. Λάππας (ΣΥΡΙΖΑ)
