Στοιχεία που επιβεβαιώνουν το εύστοχο σχόλιο που ακουγόταν συχνά κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας, όταν αφθονούσαν οι καταγγελίες για περιστατικά αστυνομικής αυθαιρεσίας, κακομεταχείρισης και βίας, ότι στην περίπτωση της πειθαρχικής διερεύνησης των σωμάτων ασφαλείας ΕΔΕ σημαίνει περισσότερο Εγώ Δεν Είδα παρά Ενορκη Διοικητική Εξέταση, προσφέρει άφθονα η ειδική έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη με τα συμπεράσματα του Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας για τον πρώτο ενάμιση χρόνο λειτουργίας του, από τον Ιούνιο του 2017 μέχρι το τέλος του 2018.
Η έκθεση, που κυκλοφόρησε τον Ιούνιο, παρουσιάστηκε την Παρασκευή σε ειδική εκδήλωση, παρουσία του υπουργού Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη και του προέδρου του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου Λίνου Αλέξανδρου Σισιλιάνου. Είναι χαρακτηριστικό πώς εξελίχθηκε η Προκαταρκτική Διοικητική Εξέταση (ΠΔΕ) της ΕΛ.ΑΣ. για το περιστατικό διαπληκτισμού αστυνομικού της ομάδας ΔΙΑΣ με πολίτη και τον αμοιβαίο τραυματισμό τους, κατά τη διάρκεια αστυνομικού ελέγχου οχημάτων στη Δυτική Αττική.
Οπως διαπίστωσε ο Συνήγορος του Πολίτη, η ΠΔΕ δεν αξιολόγησε τις αντιφάσεις σε σημεία των καταθέσεων των αστυνομικών, αλλά μόνο των πολιτών. Επιπλέον, δεν διερεύνησε πώς τραυματίστηκε ο πολίτης, παρ’ όλο που υπήρχαν φωτογραφίες και ιατρική βεβαίωση, αλλά μόνο πώς τραυματίστηκε ο αστυνομικός, ούτε και εξέτασε αν ο τραυματισμός του πολίτη προήλθε από τη συμπεριφορά των αστυνομικών.
Το παρήγορο είναι ότι οι αρμοδιότητες του Συνηγόρου κατά τη διερεύνηση του πειθαρχικού ελέγχου των περιστατικών αυθαιρεσίας δεν είναι απλώς διαπιστωτικές. Μετά το πόρισμα του Συνηγόρου, διατάχθηκε συμπληρωματική έρευνα, που περιέλαβε καταθέσεις από άλλα πρόσωπα και προχώρησε στη διερεύνηση του τραυματισμού του πολίτη, καταλήγοντας ότι τραυματίστηκε στην προσπάθεια των παρευρισκόμενων αστυνομικών να τον χωρίσουν από τον αστυνομικό.
Με 321 υποθέσεις ασχολήθηκε κατά το διάστημα αυτό ο Συνήγορος στο πλαίσιο του Μηχανισμού. Οι περισσότερες, 262, υποβλήθηκαν από την ίδια την ΕΛ.ΑΣ., στο πλαίσιο εντολής του Αρχηγείου να συνεργαστεί το σώμα με τον Μηχανισμό. Δυστυχώς δεν συνέβη το ίδιο με το Λιμενικό Σώμα, που υπέβαλε μόλις 5 υποθέσεις, με την έκθεση να παρατηρεί ότι το Λιμενικό ανταποκρίνεται μέχρι σήμερα «σταδιακά με μικρό αριθμό υποθέσεων».
Αλλες 48 υποθέσεις προήλθαν από καταγγελίες ιδιωτών ή ενώσεων. Από το σύνολο των υποθέσεων, κρίθηκε ότι οι 25 δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Μηχανισμού. Από τις υπόλοιπες 296, οι 269 δεν είχαν ολοκληρωθεί κατά τη διάρκεια που καλύπτει η έκθεση, οι 18 τέθηκαν στο αρχείο, καθώς δεν διαπιστώθηκε λόγος περαιτέρω διερεύνησης, και σε 26 ζητήθηκε συμπληρωματικός πειθαρχικός έλεγχος. Πράγματι, η ΕΛ.ΑΣ. υπέβαλε συμπληρωματικό πόρισμα σε έντεκα υποθέσεις, ενώ οι υπόλοιπες εκκρεμούν.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στη διερεύνηση του πειθαρχικού ελέγχου στην περίπτωση της κακοποίησης αλλοδαπών κρατούμενων στις 31 Μαΐου 2017 στο κέντρο κράτησης της Διεύθυνσης Αλλοδαπών στην Πέτρου Ράλλη, η ΕΛ.ΑΣ. έστειλε στον Συνήγορο τα πρώτα στοιχεία με καθυστέρηση δύο μηνών από τη στιγμή που ζητήθηκαν – κι αυτό τη στιγμή που η εξέταση μιας υπόθεσης από τον Μηχανισμό πρέπει να ολοκληρώνεται σε τρεις μήνες. Στην περίπτωση αυτή, ο Συνήγορος παρέτεινε άλλους δύο μήνες την έρευνά του, η οποία είχε αποτέλεσμα να διαταχθεί συμπληρωματική πειθαρχική εξέταση, η οποία όμως δεν έχει ολοκληρωθεί.
«Η κυριότερη αιτία αναπομπής αφορούσε την ανεπαρκή ή/και αντιφατική αιτιολόγηση των πορισμάτων λόγω είτε της μη αξιοποίησης αποδεικτικών στοιχείων είτε της εσφαλμένης αξιολόγησης και εκτίμησης των διαθέσιμων αποδεικτικών μέσων. Σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώθηκε η ανάθεση της διενέργειας των ερευνών σε πρόσωπα που δεν προσφέρουν τα απαραίτητα εχέγγυα αμεροληψίας λόγω της μη επαρκούς απόστασής τους από τους ελεγχόμενους αστυνομικούς.
Επίσης, σε κάποιες περιπτώσεις επισημάνθηκε η μη ύπαρξη ιατροδικαστικής έκθεσης ή η μη λήψη κατάθεσης από ιατροδικαστές που είχαν προβεί στην εξέταση τραυματισθέντων πολιτών.
Τέλος, ιδιαίτερη σημασία δόθηκε σε περιπτώσεις στις οποίες δεν διερευνήθηκε, παρά την ύπαρξη επαρκών ενδείξεων, η πιθανότητα συνδρομής ρατσιστικών κινήτρων στην καταγγελλόμενη εκδήλωση παραβατικής συμπεριφοράς αστυνομικών», σημειώνει η έκθεση.
Μια ξεχωριστή ομάδα υποθέσεων που χειρίζεται ο Μηχανισμός αφορά καταδικαστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, στις οποίες διαπιστώνεται από το Δικαστήριο πλημμελής πειθαρχικός έλεγχος από τις ελληνικές αρχές. Στις υποθέσεις αυτές, ο Μηχανισμός έχει την αρμοδιότητα να ζητά νέο πειθαρχικό έλεγχο.
Ετσι έκανε για την περιβόητη υπόθεση Ζοντούλ κατά Ελλάδας, που αφορά βασανιστήρια, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού που έκανε άνδρας του Λιμενικού το 2001 σε κρατούμενο Τούρκο ο οποίος είχε ζητήσει άσυλο στη χώρα μας.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καταδίκασε την Ελλάδα στις 17 Ιανουαρίου 2012 επειδή το νομικό της πλαίσιο δεν επέτρεψε επαρκή προστασία κατά των βασανιστηρίων (στον δράστη είχε επιβληθεί ποινή μόνο έξι μηνών, που μετατράπηκε σε χρηματική ποινή περίπου 790 ευρώ), ενώ διατύπωσε αμφιβολίες και για την πειθαρχική έρευνα σε βάρος των λιμενικών, η οποία είχε καταλήξει σε μικρές ποινές για ήσσονα παραπτώματα. Στο πόρισμα της ΕΔΕ το 2001 ο βιασμός με κλομπ χαρακτηρίστηκε «ράπισμα» και «άσκηση ψυχολογικής βίας».
Τολμηρή πρόταση
Στις προτάσεις του για ενίσχυση του Μηχανισμού με δυνατότητες μεγαλύτερης παρέμβασης και με επαρκές προσωπικό, ώστε να γίνεται πλήρης και σε βάθος διερεύνηση του πειθαρχικού ελέγχου των σωμάτων ασφαλείας και να αλλάξει η εικόνα ατιμωρησίας που κυριαρχεί τόσο στους πολίτες όσο και στις αρχές, ο Συνήγορος προχωρά στην τολμηρή πρόταση να υπάρχουν οικονομικές και πειθαρχικές επιπτώσεις στους δράστες των σωμάτων ασφαλείας για υποθέσεις στις οποίες καταδικάζεται η Ελλάδα με πρόστιμο.
Τέτοιες οικονομικές επιπτώσεις θα μπορούσε να είναι η παρακράτηση εφάπαξ ποσού ή ποσοστού της σύνταξης ή η αξίωση αστικής ευθύνης σε βάρος τους από το ελληνικό Δημόσιο.
