Στα επικίνδυνα μονοπάτια του Ολύμπου: Οκτώ συμβάντα με δύο νεκρούς σε μόλις τέσσερις μήνες

Το βουνό που ενέπνευσε τη μυθολογία και αποτελεί το απόλυτο σύμβολο του ελληνικού φυσικού πλούτου μετατρέπεται όλο και συχνότερα σε τόπο τραγωδίας, ακόμη και το καλοκαίρι, με τα ατυχήματα και τις διασώσεις να διαδέχονται το ένα το άλλο. Η ανησυχητική πραγματικότητα φέρνει στο φως τις ελλείψεις του κρατικού μηχανισμού και την υποτίμηση των κινδύνων από την πλευρά των επισκεπτών.

Η μαύρη λίστα των τελευταίων μηνών είναι ενδεικτική και προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία. «Μέσα σε τέσσερις μήνες είχαμε οκτώ συμβάντα, εκ των οποίων τα δύο θανατηφόρα», αναφέρει ο Γιάννης Ιωαννίδης, μέλος του Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Υπαλλήλων Πυροσβεστικού Σώματος. Πίσω από τα ψυχρά στατιστικά στοιχεία κρύβονται ανθρώπινες ιστορίες που συγκλονίζουν. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του άτυχου Ισπανού ορειβάτη, ο οποίος έχασε τη ζωή του στις «χιονούρες» του βουνού. Παρά τις προειδοποιήσεις από το καταφύγιο να μην επιχειρήσει ανάβαση μόνος, αγνόησε τις συστάσεις, ενώ δεν είχε κατάλληλο εξοπλισμό και υποδήματα. Σε παρόμοιο πεδίο τραυματίστηκε Βρετανίδα ορειβάτισσα, ωστόσο αποφεύχθηκε το μοιραίο, καθώς εντοπίστηκε και διασώθηκε εγκαίρως.

Τον Ιούλιο, ακόμη δύο περιστατικά προστέθηκαν στη λίστα. Η κατάρρευση ενός 64χρονου ορειβάτη και η επιχείρηση διάσωσης μιας 66χρονης γυναίκας που τραυματίστηκε ανέδειξαν ξανά τα όρια της αντοχής των σωστικών συνεργείων και την κρισιμότητα της κατάστασης. Οι άνθρωποι αυτοί, όπως και πολλοί άλλοι, υποτίμησαν τις δύσκολες συνθήκες που επικρατούν ακόμη και σε περιόδους που στους πρόποδες του βουνού η θερμοκρασία θυμίζει καλοκαίρι.

Πίσω από τα περιστατικά κρύβεται μια νέα πραγματικότητα. Ο Όλυμπος προσελκύει πλέον χιλιάδες επισκέπτες, Έλληνες και ξένους, που καθοδηγούνται από την εύκολη πληροφορία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η δημοτικότητα της πεζοπορίας έχει μετατρέψει το βουνό σε πόλο έλξης, αλλά πολλοί από τους επισκέπτες φαίνεται πως υποτιμούν τις δυσκολίες ενός αλπικού πεδίου, ειδικά όταν οι συνθήκες μεταβάλλονται απότομα.

Ο Ζαφείρης Τρόμπακας, διευθυντής εκπαίδευσης της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης, μας εξηγεί ότι η φετινή χρονιά παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα. Οι καθυστερημένες χιονοπτώσεις, ακόμη και μέσα στον Απρίλιο, διατήρησαν παγωμένα περάσματα σε μεγάλα υψόμετρα. «Από τη στιγμή που κάποιος πατήσει σε χιόνι με αθλητικό παπούτσι, οι πιθανότητες να γλιστρήσει είναι πολύ μεγάλες», επισημαίνει. Το λάθος ξεκινά από την παραπλανητική εικόνα ασφάλειας. Οι ξένοι επισκέπτες βλέπουν καλοκαιρινές συνθήκες στο Λιτόχωρο και υποθέτουν λανθασμένα ότι το ίδιο ισχύει στα 2.500 μέτρα. Όταν βρεθούν μπροστά σε «χιονούρες», συχνά δεν διαθέτουν ούτε τον εξοπλισμό ούτε την εμπειρία για να κινηθούν με ασφάλεια.

Τραγική ειρωνεία

Την ώρα που οι πυροσβέστες και οι εθελοντές διασώστες δίνουν άνισες μάχες με τον χρόνο, το αίτημα για τη δημιουργία βάσης ελικοπτέρου στο Λιτόχωρο παραμένει χωρίς παραλήπτη.

Πρόκειται για τραγική ειρωνεία. Ο νόμος 4989/2022 είχε προβλέψει τη δημιουργία του Εθνικού Μηχανισμού Εναέριας Έρευνας και Διάσωσης «Θεοφάνης Ερμής Θεοχαρόπουλος», μετά τον άδικο χαμό του 21χρονου αθλητή στα Τζουμέρκα. Ο σχεδιασμός προέβλεπε έξι βάσεις ετοιμότητας σε όλη τη χώρα, με τη βάση στο στρατόπεδο της Ταξιαρχίας στο Λιτόχωρο να αποτελεί κεντρικό πυλώνα. «Τώρα, αν χρειαστεί ελικόπτερο, έρχεται από Αθήνα ή από Βόλο και κάνει απλώς την παραλαβή φορείου, αφού εμείς έχουμε ανέβει πεζή στο βουνό. Αυτό σημαίνει χάσιμο χρόνου… Αν υπήρχε ελικόπτερο στο Λιτόχωρο, θα ανέβαζε επάνω τους διασώστες για να επιχειρήσουν άμεσα και προφανώς θα είχαν σωθεί ανθρώπινες ζωές», εξηγεί ο κ. Ιωαννίδης. Παρά τις κυβερνητικές δεσμεύσεις, η ενεργοποίηση του μηχανισμού έχει κολλήσει σε γραφειοκρατικά γρανάζια. Οι απαραίτητες ΚΥΑ δεν έχουν εκδοθεί, αφήνοντας το σχέδιο στα χαρτιά και τους διασώστες εκτεθειμένους.

Απέναντι σε αυτό το κύμα ατυχημάτων, οι ειδικοί δεν πιστεύουν σε οριζόντιες απαγορεύσεις, καθώς η επιβολή τους κρίνεται πρακτικά αδύνατη. Η απάντηση για τον κ. Τρόμπακα βρίσκεται στην ορειβατική παιδεία. Η Ελληνική Ομάδα Διάσωσης υπενθυμίζει τη Διακήρυξη του Τιρόλου, τονίζοντας πως η προσωπική ευθύνη είναι η βασική αρχή της ορειβασίας.

Οι διασώστες συστήνουν τα αυτονόητα, που όμως συχνά παραμελούνται: ενημέρωση για τον καιρό, γνωστοποίηση της διαδρομής σε συγγενείς, μελέτη του βαθμού δυσκολίας και βασικός εξοπλισμός (φακός, φαρμακείο, ισοθερμικά ρούχα), ακόμη και το καλοκαίρι.

Όσο ο Όλυμπος προσεγγίζεται χωρίς την απαραίτητη προετοιμασία, το βουνό των θεών θα συνεχίσει να γίνεται το θέατρο δραματικών γεγονότων. Και όσο η κυβέρνηση δεν υλοποιεί τις υποδομές που η ίδια έχει νομοθετήσει, οι σφυρίχτρες των διασωστών θα ηχούν όλο και συχνότερα στις πλαγιές, σαν μια υπενθύμιση ότι, στη φύση, η άγνοια και η αμέλεια τιμωρούνται αυστηρά.