Πίσω από τα θέματα που φτάνουν κάθε πρωί στα εξεταστικά κέντρα της χώρας, λειτουργεί ένας αθέατος μηχανισμός αυστηρής μυστικότητας, ελέγχου και πολλαπλών ασφαλιστικών δικλείδων, που θυμίζει περισσότερο πρωτόκολλο υψηλής ασφαλείας παρά μια συνηθισμένη εκπαιδευτική διαδικασία.
Η Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων, το νευραλγικό όργανο που έχει την ευθύνη της επιλογής των θεμάτων, συγκροτείται υπό απόλυτη μυστικότητα λίγα μόλις εικοσιτετράωρα πριν από την έναρξη των εξετάσεων. Τα πρόσωπα που συμμετέχουν αλλάζουν κάθε χρόνο, ενώ τα μέλη της Επιτροπής δεσμεύονται από αυστηρό καθεστώς εχεμύθειας, χωρίς να μπορούν να αποκαλύψουν ούτε στο στενό οικογενειακό τους περιβάλλον τον ρόλο που έχουν αναλάβει.
Το πλαίσιο προστασίας της διαδικασίας είναι εξαιρετικά αυστηρό. Από τη σύνθεση της Επιτροπής αποκλείονται πρόσωπα που έχουν συγγενική σχέση με φετινούς υποψηφίους, όσοι εμπλέκονται στην εξωσχολική προετοιμασία μαθητών ή δραστηριοποιούνται σε εκπαιδευτικές πλατφόρμες, αλλά και όσοι έχουν συγγράψει εξωσχολικά βοηθήματα. Στόχος είναι να αποκλειστεί κάθε πιθανότητα σύγκρουσης συμφερόντων ή υπόνοιας αθέμιτης επιρροής.
Η πιο εντυπωσιακή, ωστόσο, πτυχή της διαδικασίας βρίσκεται στο τελικό στάδιο επιλογής. Την παραμονή κάθε εξέτασης, τα μέλη της Επιτροπής απομονώνονται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο του Υπουργείου Παιδείας, όπου ισχύουν συνθήκες πλήρους ηλεκτρονικής απομόνωσης. Κανένα κινητό σήμα, καμία πρόσβαση σε δίκτυα επικοινωνίας, κανένα περιθώριο διαρροής.
Ακόμη όμως και τότε, τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο. Πριν τα θέματα πάρουν την τελική έγκριση, περνούν από τα χέρια μιας ειδικής ομάδας έμπειρων καθηγητών, των λεγόμενων «λυτών». Πρόκειται για τους ανθρώπους που καλούνται να λύσουν τα προτεινόμενα θέματα σε πραγματικές συνθήκες χρόνου, όπως ακριβώς θα το κάνουν λίγες ώρες αργότερα οι μαθητές.
Η αποστολή τους είναι κρίσιμη: να εντοπίσουν ασάφειες, επιστημονικά λάθη, υπερβολές στη δυσκολία ή χρονικές αστοχίες που θα μπορούσαν να αδικήσουν τους υποψηφίους. Αν κάτι δεν «βγαίνει», αλλάζει. Αν ένα ερώτημα δημιουργεί ασάφεια, διορθώνεται. Αν η ισορροπία χαθεί, η Επιτροπή επανέρχεται.
Μόνο όταν ολοκληρωθεί αυτός ο εξαντλητικός έλεγχος, τα θέματα κρυπτογραφούνται και αποστέλλονται ηλεκτρονικά στα εξεταστικά κέντρα όλης της χώρας.
Και ακόμη κι όταν οι μαθητές έχουν ήδη ανοίξει τα τετράδιά τους, η επιχείρηση δεν τελειώνει. Η Κεντρική Επιτροπή παραμένει σε πλήρη επιφυλακή, έτοιμη να απαντήσει σε τυχόν διευκρινιστικά ερωτήματα ή να διαχειριστεί έκτακτες καταστάσεις.
Για τους περισσότερους, οι Πανελλαδικές αρχίζουν όταν ανοίγει ο φάκελος με τα θέματα. Στην πραγματικότητα, όμως, έχουν ξεκινήσει πολλές ώρες νωρίτερα, πίσω από ερμητικά κλειστές πόρτες.
