Ως διευθυντής της διοργάνωσης για το Euro 2024, συναντάω πολλούς ανθρώπους από το τεράστιων διαστάσεων ποδόσφαιρο βάσης της Γερμανίας. Είναι παιδιά με φανέλες που βγάζουν selfies μαζί μου, προπονητές νεανικών τμημάτων που διδάσκουν κανόνες στους παίκτες τους, είτε πρόεδροι μικρών συλλόγων που προσφέρουν εθελοντισμό επί δεκαετίες. Ολοι αγαπούν την ελαφρότητα του ποδοσφαίρου, γνωρίζουν την εκπαιδευτική δύναμή του και εκτιμούν τη σημασία του για την κοινότητά μας.
Ωστόσο, όταν η συζήτηση στρέφεται γύρω από το Κατάρ, ο τόνος τους γίνεται σοβαρός. Πολλοί σκέφτονται να μην παρακολουθήσουν αυτό το Παγκόσμιο Κύπελλο οικειοθελώς, για πρώτη φορά στη ζωή τους. Στο παρελθόν, το Μουντιάλ ήταν ένα λαϊκό φεστιβάλ – για τα παιδιά ειδικότερα ήταν ένα είδος ποδοσφαιρικής μύησης για μια ζωή. Σήμερα, κάποιοι ερασιτεχνικοί σύλλογοι σκέφτονται να αφήσουν στην αποθήκη τα τραπέζια της μπίρας και την οθόνη.
Αυτό με κάνει να συνειδητοποιώ για άλλη μία φορά ότι η ανάθεση του Παγκοσμίου Κυπέλλου στο Κατάρ ήταν λάθος. Η διοργάνωση δεν ανήκει εκεί.
Ακόμα και η διαδικασία της FIFA αποδείχθηκε προβληματική. Ηταν ασυνήθιστο να ανατίθενται δύο τουρνουά ταυτοχρόνως. Το Κατάρ και η Ρωσία επικράτησαν, μολονότι υπήρχε έντονος ανταγωνισμός.
Το πρόγραμμα των αγώνων έπρεπε να μεταφερθεί από το καλοκαίρι στον χειμώνα. Αρχικά δεν ελήφθη υπ’ όψιν η ζέστη της ερήμου από τους συνέδρους της FIFA, μολονότι υπήρχε εσωτερική αναφορά της παγκόσμιας ομοσπονδίας που προειδοποιούσε σχετικά, ενώ παράλληλα εντόπιζε και άλλες ελλείψεις της υποψηφιότητας του Κατάρ.
Τιμωρίες / διώξεις
Υπήρχαν άλλοι λόγοι για την απόφαση του Δεκεμβρίου του 2010. Σχεδόν και τα 24 μέλη της FIFA που ψήφισαν αργότερα αποκλείστηκαν, τιμωρήθηκαν ή διώχθηκαν νομικά – δύο τιμωρήθηκαν πριν ακόμα ξεκινήσει η ψηφοφορία. Επιλέγοντας το Κατάρ, η FIFA ζημίωσε το ποδόσφαιρο, αλλά και τη δική της αξιοπιστία ως δυτικός οργανισμός και διεθνής θεσμός.
Αλλο ένα μάθημα από το Κατάρ: στο μέλλον, τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να γίνουν απαραίτητο κριτήριο για την ανάθεση μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων. Το Κατάρ έχει πράγματι κάνει κάποια πρόοδο, ανταποκρινόμενο στην κριτική από φιλάθλους και την έρευνα των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Επικύρωσε μερικές συμφωνίες που διέπονται από διεθνείς κανόνες, ενώ εισήγαγε και τον κατώτατο μισθό. Ομως οι ομοφυλόφιλοι διώκονται ποινικά, οι γυναίκες δεν έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άνδρες, ενώ η ελευθερία της έκφρασης και η ελευθερία του Τύπου είναι περιορισμένες.
Αθλιες συνθήκες
Οσο για τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των μεταναστών, χάρη στη δουλειά των οποίων έγινε εφικτό το Παγκόσμιο Κύπελλο, είναι άθλιες. Υπήρξαν θάνατοι που καταμετρήθηκαν αλλά δεν ερευνήθηκαν, ενώ οι οικογένειές τους δεν αποζημιώθηκαν επαρκώς. Αυτά υποστηρίζουν οι ειδικοί περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιδρυμα Φρίντριχ Νάουμαν. Το ίδιο το Κατάρ έχει παραδεχθεί παραβάσεις.
Σύμφωνα με το περιοδικό Forbes, το Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ θα στοιχίσει τουλάχιστον 150 δισ. δολάρια, ήτοι ποσό δεκαπλάσιο από το Μουντιάλ της Ρωσίας, που μέχρι πρότινος ήταν το πιο ακριβό της Ιστορίας. Τώρα, σε μια χώρα με έκταση παρόμοια με αυτήν του Κοσσυφοπεδίου και με λιγότερους κατοίκους απ’ όσους έχει το Βερολίνο, υπάρχουν οκτώ υπερσύγχρονα, κλιματιζόμενα στάδια.
Δεν υπάρχει κουλτούρα φιλάθλων που μπορούν να επωφεληθούν από τέτοιες εγκαταστάσεις. Τις περισσότερες φορές, στα ματς του επαγγελματικού πρωταθλήματος του Κατάρ προσέρχονται λιγότεροι από χίλιοι θεατές. Το ποδόσφαιρο δεν είναι από τα δημοφιλή αθλήματα στο Κατάρ και δεν δίνεται καμία ευκαιρία στις γυναίκες να κλοτσήσουν την μπάλα. Και με το πέρας της διοργάνωσης, αυτά τα δύο στοιχεία δεν θα έχουν αλλάξει.
Ποδοσφαιρική κουλτούρα
Πάντως, η προσέγγιση της διεξαγωγής του Παγκοσμίου Κυπέλλου σε μια νέα περιοχή είναι η ενδεδειγμένη. Το 2010, είχε διεξαχθεί για πρώτη φορά στην Αφρική. Πριν από το τουρνουά, είχα ταξιδέψει στη Νότια Αφρική -παίκτης ακόμα- για να γνωρίσω την οικοδέσποινα χώρα και τις συνθήκες στις οποίες θα αγωνιζόμουν. Το Μουντιάλ θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο στην ποδοσφαιρική κουλτούρα στη Μέση Ανατολή, καθώς υπάρχουν χώρες με ποδοσφαιρική παράδοση εκεί.
Ή μπορούμε να μιλήσουμε για όλο τον αραβικό κόσμο και να συμπεριλάβουμε το Μαρόκο και την Αλγερία. Η Γερμανία αγωνίστηκε εναντίον του Μαρόκου στο Μουντιάλ του 1970 και έχασε από την Αλγερία σε εκείνο του 1982. Προτού κατακτήσουμε τον παγκόσμιο τίτλο το 2014, αναγκαστήκαμε να παίξουμε παράταση για να αποκλείσουμε την Αλγερία στη φάση των «16». Μάλιστα το ματς στο Πόρτο Αλέγρε έμοιαζε με εκτός έδρας – τόσοι ήταν οι Αλγερινοί που είχαν ταξιδέψει εκεί. Το Κατάρ αντίθετα δεν έχει ποτέ προκριθεί σε τελική φάση Παγκοσμίου Κυπέλλου.
Ομως η μικρή αυτή χώρα πήρε το χρίσμα της διοργάνωσης στην πρώτη της προσπάθεια. Τώρα, πολλοί φίλαθλοι απ’ όλο τον κόσμο θα πρέπει να σταματήσουν σε γειτονικές χώρες και να πηγαινοέρχονται για τα παιχνίδια. Στα γήπεδα θα υπάρχουν πληρωμένοι influencers, με στόχο να… καλλιεργήσουν ατμόσφαιρα μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Τέτοιου είδους ατμόσφαιρα δεν με ενδιαφέρει ως ποδοσφαιρόφιλο. Θα ταξίδευα στο Κατάρ μόνο αν το απαιτούσε η εργασία μου ως διευθυντή του Euro 2024. Αυτό όμως δεν συμβαίνει και έτσι θα μείνω σπίτι μου.
Απόφαση προ 12ετίας…
Σε μερικές χώρες, ζητήθηκε από τις εθνικές ομάδες να μποϊκοτάρουν το τουρνουά. Αυτή είναι απόφαση που παίρνει κάποιος για τον εαυτό του. Κατά την άποψή μου, σωστά μετέχει η Γερμανία και θα χαιρόμουν ιδιαίτερα αν κατακτούσαμε τον παγκόσμιο τίτλο. Το Κατάρ είναι οικονομικός σύμμαχος και προμηθευτής ενέργειας στη Δύση και η Γερμανία έχει διπλωματικές σχέσεις με το Κατάρ. Η απόφαση περί μποϊκοτάζ ή μη διοργάνωσης του Μουντιάλ από τη χώρα αυτή θα έπρεπε να είχε ληφθεί πριν από 12 χρόνια.
Καθένας πρέπει να αποφασίσει για τον εαυτό του, αν θα παρακολουθήσει τους αγώνες τηλεοπτικά ή όχι. Εγώ θα τους παρακολουθήσω, σημασία έχει η εθνική ομάδα. Η επιτυχία του Euro 2024 εξαρτάται από τις επιδόσεις της. Για να είναι επιτυχημένη, θα πρέπει να αποδώσει πολύ καλύτερα στο Κατάρ απ’ ό,τι στις δύο προηγούμενες διοργανώσεις (Μουντιάλ 2018, Euro 2020).
Θα καθίσω μπροστά στην τηλεόραση και για τον τελικό της Ντόχα. Το Παγκόσμιο Κύπελλο είναι ένα μεγάλο γεγονός – αποτελεί αξίωμα. Με αθλητικούς όρους, ένα τουρνουά εθνικών ομάδων είναι πιο απρόβλεπτο, με περισσότερους υποψηφίους για τον τίτλο σε σχέση με το Τσάμπιονς Λιγκ και τις εθνικές λίγκες, όπου ο ανταγωνισμός είναι σχεδόν στάσιμος. Ειδικά οι συνθήκες στο Κατάρ μπορούν να ευνοήσουν εκπλήξεις. Ο ρυθμός είναι διαφορετικός και το Παγκόσμιο Κύπελλο λαμβάνει χώρα στα μέσα της σεζόν, με τις ομάδες να μην έχουν κάνει προετοιμασία.
Το κύκνειο άσμα
Είναι πολύ πιθανό το comeback της Νότιας Αμερικής. Ισως μια αφρικανική ομάδα νικήσει μια μεγάλη ποδοσφαιρική δύναμη ή μια μικρή ευρωπαϊκή χώρα βρεθεί στον τελικό, όπως έκανε η Κροατία το 2018. Θα είναι το κύκνειο άσμα για τους Λιονέλ Μέσι και Κριστιάνο Ρονάλντο σε εθνικό επίπεδο. Ισως δούμε κάποιο νέο αστέρα να ανατέλλει.
Δεν είναι απαραίτητα αντιφατικό το να αμφισβητεί κάποιος το πολιτικό παρασκήνιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου αλλά παράλληλα να απολαμβάνει το ποδοσφαιρικό θέαμα. Δεν προδίδουμε τις αξίες μας όταν συναντάμε τους φίλους μας για να δούμε τους αγώνες, να πιούμε μια μπίρα και να μιλήσουμε έντονα για μπάλα. Δεν θα είναι όμως μεγάλη διοργάνωση. Είναι χειμώνας εδώ και τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι αδιαπραγμάτευτα στη διοργανώτρια χώρα.
Ομως είναι ανθρώπινη ανάγκη να συγκεντρωνόμαστε τον καιρό του Μουντιάλ, που αποτελεί κοινωνική εμπειρία για ομοϊδεάτες. Στις ειδικές συνθήκες στις οποίες βρίσκεται πλέον η Ευρώπη, ίσως ενισχύσει την αλληλεγγύη και την αντοχή μας.
*Ο Φίλιπ Λαμ, Γερμανός πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής, αρχηγός της πρωταθλήτριας κόσμου 2014, είναι ο διευθυντής της Οργανωτικής Επιτροπής του EURO 2024 που θα φιλοξενήσει η χώρα του
Τα κείμενα του Φίλιπ Λαμ εμφανίζονται τακτικά στην «Εφημερίδα των Συντακτών». Είναι μια παραγωγή σε συνεργασία με τον Oliver Fritsch του γερμανικού περιοδικού «Zeit Online» και δημοσιεύεται σε πολλές εφημερίδες και περιοδικά της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων: Gazeta Wyborcza (Πολωνία), Denník N (Σλοβακία), Guardian (Αγγλία), Sport (Τσεχία), La Repubblica (Ιταλία), Telesport (Κροατία), Politiken (Δανία), Voetbalmagazine (Βέλγιο), L’Équipe (Γαλλία), Delo (Σλοβενία), Tribuna (Ουκρανία & Λευκορωσία), Haaretz (Ισραήλ), Sports Daily (Ρωσία), El País (Ισπανία), Expresso (Πορτογαλία), Aftonbladet (Σουηδία), Makfudbal (Βόρεια Μακεδονία), Postimees (Εσθονία), Verdens Gang (Νορβηγία), 444 (Ουγγαρία), Irish Times (Ιρλανδία), Lead (Ρουμανία), Morgunblaðið (Ισλανδία), Sankt-Petersburgskie vedomosti (Ρωσία), Gazeta Sheshi (Κόσοβο), Times of Malta (Μάλτα), Ilta-Sanomat (Φινλανδία)
