Ως οι «Βραζιλιάνοι της Ευρώπης» γνωρίζουν να θρηνούν με έμπνευση. Πολύ περισσότερο ως απόγονοι μεγάλων θαλασσοπόρων, οι Πορτογάλοι, ορμώμενοι από την ιδιαίτερη σχέση με τη θάλασσα, έχουν την τάση να αποδίδουν μεταφυσικές ερμηνείες στις χαρές και τις λύπες τους.
Οταν επικοινωνήσαμε μαζί τους στα μέσα της εβδομάδας, η δική μας πίκρα για τον πύρινο όλεθρο που έσπειρε τον θάνατο δεκάδων ανθρώπων στο δυτικό άκρο της ηπείρου μας συνυπήρχε με τις σκέψεις μας, όσες ζητούσαν να ακούσουν και την… αλληγορία του πόνου τους.
Αλλά όχι! Εγκαταλείψαμε τις ίδιες προθέσεις όταν επικοινωνήσαμε με το Μπράνκου και το Τρεσπόντος, χωριό και κωμόπολη αντίστοιχα στην ευρύτερη περιοχή της πύρινης λαίλαπας.
Από την ποδοσφαιρική ομοσπονδία της χώρας, όταν ζητήσαμε στοιχεία επικοινωνίας «αν είναι δυνατόν με μέλη τοπικών αθλητικών συλλόγων», ακούσαμε πως «όλοι τους βρίσκονται σε θέση άμυνας επειδή απειλούνται ζωές, περιουσίες, οικογένειες».
Η… άλλη ερμηνεία λοιπόν του κακού, ακόμη κι αν προέκυψε, ήταν αποτέλεσμα δικής τους τάσης και όχι δικής μας επιμονής. Η δημοσιογραφική αναζήτηση ενώπιον παρόμοιου ολέθρου οφείλει να έχει τα όριά της.
Περισσότερο, λοιπόν, με φιλική διάθεση ανοίξαμε συζήτηση από το Μπράνκου με τον 28χρονο Τερένθιο Ζοζέρου, ποδοσφαιριστή του τοπικού ερασιτεχνικού συλλόγου.
Η πύρινη λαίλαπα, από την έδρα της, το Πέδρο-γάου Γκράντε, είχε επεκταθεί και εκεί όπως και στις κοντινές με το Μπράνκου περιοχές Καστέλου και Κοΐμπρα.
Δεν ρωτήσαμε το παραμικρό, μόνο εκφράσαμε την ελπίδα να είναι καλά ο ίδιος και η οικογένειά του. Η διατύπωσή μας, βέβαια, δεν περιόρισε την αγωνία που υπέγραψε την απάντησή του:
«Εμοιαζε και ήταν στην αρχή άνιση η μάχη με τις φλόγες, αλλά το κακό περιορίζεται και ελπίζουμε πως θα υπάρξει, επιτέλους, ένα τέλος στο κακό που άλλαξε τη ζωή μας. Ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σας. Κι αφού, όπως μου είπατε, είστε από την Ελλάδα, μπορείτε να μας καταλάβετε επειδή οι χώρες μας έχουν πολλά κοινά προβλήματα. Οι φλόγες, χθες Τρίτη, άγγιξαν και το χωριό μας, η αγωνία μεγάλωσε για τους αγαπημένους μας και τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά και για το περιβάλλον, είναι κι αυτό σπίτι μας».
• «Ξηρή βροχή», κύμα ξηρασίας η σπάνια αιτία.
«Ε ναι, σοκ! Ανεξήγητο. Κοιτούσαμε αποσβολωμένοι και τρομαγμένοι όσο πλησίαζε στον τόπο μας. Ο πατέρας μου είπε πως “αποδείχθηκε και πάλι πόσο ανίσχυρος είναι στ’ αλήθεια ο άνθρωπος, μαθήματα που δεν πρέπει να ξεχάσουμε όταν τελειώσει το κακό”».
Φωτιά σαν μανιασμένη θάλασσα, 170 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πρωτεύουσας Λισαβόνας. Τρίτη βράδυ απειλούσαν ακόμη τέσσερα ενεργά μέτωπα, 62 ώς τότε οι καταγεγραμμένοι νεκροί.
Η 20χρονη Κλαρίς, άλτρια του μήκους και μέλος της ίδιας συντροφιάς, μας είπε: «Είναι τραγικό, τόσος ανυποψίαστος κόσμος να χαθεί. Η εφημερίδα “Pυblico” έγραψε στην πρώτη σελίδα της μια λέξη, ένα τεράστιο “Γιατί;”. Κανείς μας δεν ξέρει να απαντήσει. Προσευχόμαστε να υπάρξει τέλος».
Μάθαμε πως άλλη εφημερίδα, η «Jornal de Noticias», είχε μονόστηλη αναφορά, χωρίς σχόλιο, στην «αντίδραση της 85χρονης Πολίξενα, γιαγιάς από το χωριό Πέδρο-γάου Γκράντε», δηλαδή από τον τόπο-πυρήνα του κακού: «Η γη, ακόμη κι αν αργεί, μας απαντάει με τον δικό της τρόπο» είπε…
Εμείς όταν μάθαμε τ’ όνομά της, σκεφθήκαμε τον συμβολισμό της παρατήρησης: Η Πολυξένη που δάνεισε τ’ όνομά της στη γιαγιά από την Πορτογαλία ήταν, βλέπετε, μυθική πριγκίπισσα της Τροίας. Της πολιορκούμενης, όπως και η χώρα της τις τελευταίες μέρες από τη φωτιά, Τροίας!
«Απουσία παράδοξων» και «υπεράσπιση»
Ο πανικός δεν είχε εκτονωθεί στη γη που τους γέννησε, ευχηθήκαμε στους δυο νέους που έχουν ορμητήριό τους και τον αθλητισμό «γρήγορη επάνοδο σε ειρηνικούς ρυθμούς ζωής» και πήγαμε ώς τη βιβλιοθήκη. Υπάρχει κάτι από το έργο του Φερνάντο Πεσόα που χρησιμεύει σαν ερμηνεία, καλύτερα σαν πρόταση για τη στάση απέναντι -και- σε παρόμοιες τραυματικές εμπειρίες;
Καλά θυμηθήκαμε: Ο Πορτογάλος λογοτέχνης, όπως είχε αναφερθεί και σε εκδήλωση όπου είχαμε δει την Αλίκη Καγιαλόγλου πριν από λίγα χρόνια να διαβάζει ποιητικό έργο του, με άλλη αφορμή είχε γράψει, αρχή του 20ού αιώνα στο περιοδικό «Ορφέας», έντυπο που θεωρείται πως αναδόμησε τη σκέψη στη χώρα, πως «Αυτό θα μπορούσε να μοιάζει παράδοξο σε όποιον πιστεύει ακόμη, αφελώς, ότι υπάρχουν παράδοξα σε τούτον τον κόσμο». Αλλη ήταν τότε η αφετηρία αλλά ηχεί και ως ουσιαστικό σχόλιο του κακού των τελευταίων ημερών στην πατρίδα του.
Ανασύραμε από το αρχείο και άλλες λέξεις Πορτογάλου λόγιου, του -επονομαζόμενου από Ελληνες λογοτέχνες «Ο Καζαντζάκης της Πορτογαλίας», Ζοζέ Σαραμάγκου.
Ο συγγραφέας (πέθανε το 2010) του γνωστού αντιδογματικού μυθιστορήματος «Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιον» αναφέρει στο ίδιο βιβλίο (θαρρείς και στους συμπατριώτες του ενώπιον του τωρινού ολέθρου): «Σε κάθε περίπτωση, να υπερασπίζεσαι τη ζωή… Διαφορετικά δεν έχεις μάθει τίποτα!».
Ολα τούτα, βέβαια, ίσως προτείνουν στάση απέναντι στο κακό. Χωρίς, βέβαια, να μπορούν να απαλύνουν «τα δάκρυα όλων μας που πνίγουν τη χώρα μας για την απουσία δεκάδων συμπολιτών σε λίγες στιγμές», όπως καθόρισε ο Λουίς Φίγκο το εθνικό πένθος των Πορτογάλων…
