Στη μετάφραση ευρισκόμενα…

rodia

ΜΙΣΕΛ ΦΑΪΣ

Α Υ Τ Α   Π Ο Υ   Ξ Ε Χ Ω Ρ Ι Σ Α Ν  Τ Ο   2 0 1 6

Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου, μετά τις ενότητες Φιλοσοφία, Ελληνική Πεζογραφία και Νεοελληνικό Δοκίμιο-Μελέτη, συνεχίζουμε με Ποίηση (ξένη, από τον ποιητή Γιάννη Δούκα, και ελληνική, από τον ποιητή και δοκιμιογράφο Πέτρο Γκολίτση) καθώς και Ξένη Λογοτεχνία (από τον πεζογράφο και βιβλιοκριτικό Χρίστο Κυθρεώτη και τον πεζογράφο και ιστορικό Ιάκωβο Ανυφαντάκη).

Βιβλία που απασχόλησαν κριτικούς και αναγνώστες, βιβλία που αξίζει να βρίσκονται στη βιβλιοθήκη σας ή να χαρίσετε, μέρες που είναι, σε αγαπημένα σας πρόσωπα.

Στο επόμενο «Ανοιχτό Βιβλίο» (θα κυκλοφορήσει εκτάκτως Παρασκευή, 23 Δεκεμβρίου) ολοκληρώνεται το τρίπτυχο αφιέρωμα στα Βιβλία 2016 με τις ενότητες Ιστορία, Ιδέες, Παιδικό Βιβλίο, αλλά και με μία αναγνωστική έκπληξη.

Σήμερα, φωτογραφίες της Καλλιόπης Ασαργιωτάκη και του Χάρη Παπαδημητρακόπουλου κοσμούν τις σελίδες μας.

Μ. Φάις

Ξ Ε Ν Η  Π Ο Ι Η Σ Η

► Του Γιάννη Δούκα

Στα συμφραζόμενα του αναζωπυρωμένου εθνοκεντρισμού και της αμυντικής εσωστρέφειας, όπως προκύπτουν και μέσα από τις αντιφάσεις και τα αδιέξοδα της παγκοσμιοποίησης, ο διασυνοριακός διάλογος που επιτελείται με τη μεταφραστική διαδικασία αποκτά προτεραιότητα κατεπείγοντος.

Και φέτος, είχαμε εντονότατη δραστηριότητα, εκδοτών και μεταφραστών, ανάδειξη άγνωστων ή υποφωτισμένων πλευρών της παγκόσμιας γραμματείας και επιστροφή, με νέες προσεγγίσεις, σε εμβληματικά κείμενα και δημιουργούς.

Σε μία εξ ανάγκης ενδεικτική δειγματοληψία, σημειώνουμε «Το χειμωνιάτικο ταξίδι» (Αγρα) του Βίλχελμ Μίλερ, πασίγνωστο από τη μελοποίηση του Σούμπερτ, σε μετάφραση Δ. Καψάλη, και, από τις ίδιες εκδόσεις, τους δραματικούς μονολόγους του Ρόμπερτ Μπράουνινγκ με γενικό τίτλο «Η τελευταία μου δούκισσα» (σε απόδοση Α. Μπερλή).

Δύο νεαρές ποιήτριες, που ξεχώρισαν με τις φετινές τους καταθέσεις, η Ελενα Κοσμά και η Λένια Ζαφειροπούλου, συνεισέφεραν και με τις μεταφράσεις τους. «Οι στάχτες του Γκράμσι» (Οροπέδιο), εμβληματικό έργο του Π.Π. Παζολίνι, αποδόθηκαν από την Κοσμά με σπάνιο αισθητήριο και μετρική χάρη.

Η Ζαφειροπούλου, τη χρονιά της επετείου για τα τετρακόσια χρόνια από τον θάνατο του Σέξπιρ, έφερε σε πέρας, με τόλμη, βάθος και ποιητική ισχύ, το έργο της απόδοσης «Τα σονέτα» (Gutenberg).

Ανά εθνική λογοτεχνία, με την κάθε φωνή ν’ αποκαλύπτει περιοχές του ποιητικού τοπίου, καταγράφουμε από τις ΗΠΑ, τις «Γραφές της αιωνιότητας» του Τζακ Κέρουακ, ανθολογημένες από τον Γ. Λειβαδά (Απόπειρα), την «Ηλιοθεραπεία στο σούρουπο» του Τζέιμς Ράιτ (μτφρ. Μ. Κατσοπούλου, Βακχικόν), τα «Ποιήματα» της Ελίζαμπεθ Μπίσοπ (μτφρ. Γ. Παναγιωτίδη, Poema), καθώς και του μυθιστοριογράφου Τζον Απντάικ («Η κορφή ενός δέντρου», μτφρ. Α. Τροχόπουλου, Οδός Πανός).

Αντίστοιχο πλήθος και ποικιλία στους γερμανόφωνους τίτλους: την «Αδιήγητη ιστορία» του Μαξ Ζέμπαλντ (μτφρ. Β. Παπαγεωργίου, Σαιξπηρικόν), «Το βιβλίο των κρεμαστών κήπων» του Στέφαν Γκεόργκε (μτφρ. Ν. Βουτυρόπουλου, s@mizdat), δυο σύγχρονες φωνές της βερολινέζικης αντικουλτούρας, τους Κάι Πολ («Σφηνάκια πανικού, λεκέδες από πίσσα») και Γιάννης Ποπτραντόφ («Η Ευρώπη μυρίζει τελειότητα»), μεταφρασμένες από τον Γ. Χαλίντ (Τεφλόν), και τον εμβληματικό και αειθαλή Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ, ανθολογημένο από τον Γ. Πρεβεδουράκη («Η ιστορία των νεφών», Πανοπτικόν).

Ο χαλκέντερος Δ. Β. Τριανταφυλλίδης έδωσε φέτος τρεις ποιητικούς κύκλους της Αννα Αχμάτοβα («Ελεγείες του Βορρά», «Ανθίζει η αγριοτριανταφυλλιά», «Τα ποιήματα του μεσονυχτίου», s@mizdat), καθώς και μία επιλογή από το έργο του Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι («Της Επανάστασης και του Ερωτα», Φίλντισι).

Από την ίδια γλώσσα, και η σπουδαία δουλειά του Α. Πάρνη, η ανθολογία Ρωσικός Παρνασσός (Καστανιώτη)∙ μία επιλογή, επίσης, από τα «Ερωτικά ποιήματα» της Μαρίνα Τσβετάγιεβα και μια ανθολόγηση του έργου του Σεργκέι Γεσένιν με υπότιτλο «Ο καταραμένος ποιητής της επανάστασης» (τα δυο τελευταία σε μτφρ. Γ. Σουλιώτη, Οδός Πανός).

Τέλος, για τις εκδόσεις Πατάκη, η στιχουργός Αγαθή Δημητρούκα ανθολόγησε «Χίλιες ερωτικές στιγμές» στο έργο του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα και η Τιτίνα Σπερελάκη επιλεγμένα δοκίμια και ποιήματα του Λιου Σιαομπό (Νόμπελ Ειρήνης 2010) με τίτλο «Χωρίς εχθρούς, χωρίς μίσος».

Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η  Π Ο Ι Η Σ Η

Διαδρομές και στάσεις

► Του Πέτρου Γκολίτση

Συγκεντρωτικές εκδόσεις και μια μεταγραφή

ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Εν αρχή η στιβαρή και ανεξίθρησκη μεταγραφή της «Οδύσσειας» (Μεταίχμιο) από τον Μιχάλη Γκανά. Ο ποιητής, πατώντας στην ποιητική και στιχουργική παράδοση (από τον Καβάφη ώς τον Σαββόπουλο) μας χάρισε το αρχετυπικό επικό ποίημα σε σύγχρονη, ελκυστική γλώσσα εναλλάσσοντας αφηγηματικά με έμμετρα μέρη.

Ο Πρόδρομος Μάρκογλου συγκεντρώνει σχεδόν το σύνολο του ποιητικού του έργου στο «Εσχατη Υπόσχεση, Ποιήματα 1958-2010» σε μια καλαίσθητη έκδοση (Ενεκεν). Με λόγο περιεκτικό, πυκνό, που δεν αφηγείται αλλά σημαίνει, μας παραδίδει μια ποίηση που συχνά αναβλύζει εκ βαθέων και προσθέτει μια διακριτή ψηφίδα στο ποιητικό μας σώμα.

Πέντε χρόνια μετά τον χαμό του Αργύρη Χιόνη (1943-2011) το Ιδρυμα Τάκης Σινόπουλος, σε συνεργασία με τις εκδόσεις Γαβριηλίδης, εκδίδει το βιβλίο «Το περιέχον περιεχόμενον - Ο ποιητής Αργύρης Χιόνης», με εισαγωγή και ανθολόγηση του Γιάννη Πατίλη. Το τρίτο μιας σημαντικής σειράς («Δύο αιώνες ελληνικής ποίησης») που οφείλουμε να παρακολουθούμε.

Ο Πάνος Κυπαρίσσης εκδίδει τα «Ποιήματα 1977-2013» (Γαβριηλίδης). Ποίηση που συναιρεί τη φορά της δημοτικής μας παράδοσης με την κίνηση του πρώτου μοντερνισμού και μεταγράφει την αλλοίωση τόσο στην επιφάνεια όσο και στη ρίζα του πολιτισμού μας.

Η Αθηνά Παπαδάκη μάς παραδίδει τα «Ποιήματα 1974-2014» (Γαβριηλίδης). Πρόκειται για μια ποίηση σοβαρή και προσεγμένη στις λεπτομέρειες και στο σύνολο, με δικό της ρυθμό και με ιδιαίτερη και αναγνωρίσιμη εικονοποιία.

Ο ποιητής-στοχαστής Δημήτρης Λαμπρέλλης συγκεντρώνει τα «Ποιήματά» του (1982-2016) στις δραστήριες εκδόσεις Ρώμη. Μια ποίηση που πλαγιοκοπεί το άλεκτο «μετα-εξπρεσιονιστικά» μετατοπίζοντας την αίσθησή μας για το φευγαλέο και το παράλογο της υπάρξεώς μας.

Ατομικές καταθέσεις

Η Κική Δημουλά με την «Ανω Τελεία» της (Ικαρος) κλείνει την ποιητική αυτή χρονιά με ακόμη μια μεστή συλλογή. Δίνοντας φωνή και σάρκα σε μια μύχια περιπλάνηση, η σπουδαία ποιήτρια με μεταφυσική ειρωνεία σηματοδοτεί και διευρύνει λέξεις-οδόσημα, όπως: «θέλω», «ίσως», «υπάρχω». Η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ στο «Της μοναξιάς διπρόσωποι μονόλογοι» (Καστανιώτης) σμίγει τον πόνο με την απουσία της νιότης συνομιλώντας με τον εαυτό ως έχει και ως άλλον.

Ενας «άλλος» που παίρνει τη μορφή του πόνου, του ποιήματος, του χρόνου και της υποκρισίας, σε μια εξομολόγηση που καταγοητεύει. Ο Νάσος Βαγενάς, μετά τον συγκεντρωτικό του τόμο (Ποιήματα 1974-2014, Κέδρος, 2015), επανέρχεται με την «Πανωραία» (Κέδρος). Σε μια νηνεμία ύστερα από ακόμη μια τρικυμία, συναντά τη θεία του την Πανωραία, που χωρίς να έχει ιδέα από τα ποιητικά μιλά με γλώσσα ποιητική.

Αλλοτε ειρωνικός, σαρκαστικός και μελαγχολικός και άλλοτε παιγνιώδης και φυγόκεντρος, ο ποιητής αναβιώνει και πλέκει τη δική του σχέση με το παίγνιο του κόσμου. Ο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου στο βιβλίο του «Εγώ το μαύρο θα κρατάω έως θανάτου» (Κέδρος) εμμένει, με την προσήλωση του ανθρώπου που γράφει ένα ποίημα σε όλη του τη ζωή, στα θέματά του, δηλαδή στον διανυμένο χρόνο που δεν επιστρέφει, στο πένθος και στην αγάπη του για το μαύρο που τον τρέφει.

Ο ποιητής ως κάποιος που προσπαθεί να δει και να μετέχει στη λίγη πραγματικότητα που του αναλογεί. Ο Θανάσης Χατζόπουλος στη νέα του ποιητική συλλογή «Φιλί της ζωής» (Κίχλη) μέσα από τα 29 ελλειπτικά, αφοριστικά και αναπάντεχα ποιήματα αποτυπώνει ημιτόνια από τον λυρισμό της απουσίας.

Ο ποιητής και δοκιμιογράφος Ηλίας Κεφάλας στις «Λεζάντες για τ’ αόρατα» (Γαβριηλίδης), μετεωριζόμενος ανάμεσα στην ποιητική της υπαίρθρου και σ’ έναν χαμηλόφωνο λυρισμό πραγματώνει ποιήματα συγκινητικής απλότητας και παραμυθίας.

Ο Γιώργος Βέλτσος με τις «Γυναίκες» (Διάττων) αναμετριέται με την κατάρα του φύλου, προεξοφλώντας την ήττα του αρσενικού ως φαλλοφόρου ύπαρξης. Ο ποιητής αναζητά τον σπινθηρισμό που παράγει και αναπαράγει το ποίημα ως συμβάν και τη ζωή ως μη θάνατο.

Ο διακριτικός και καίριος Θεσσαλονικιός ποιητής Τάσος Φάλκος-Αρβανιτάκης (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών) κυκλοφορεί τα «Πρότυπα και Ομοιώματα» (Αρμός) τα οποία προσθέτουν στο ποιητικό του corpus και πρέπει να μελετηθούν.

Η Αγγελική Σιδηρά στο «Silver Alert» (Κέδρος) παραμένει ανθρώπινη και σωματικά παρούσα στο ποίημα, πάσχοντας και μεταποιώντας τις απώλειές της σε ποιήματα. Οι «Λεύγες» (Poema) του Βασίλη Ρούβαλη είναι μια ποιητική σύνθεση, επιμερισμένη σε εννέα μέρη, με αντανακλάσεις στην «Οδύσσεια» και στη «Θεία Κωμωδία» αλλά και σπινθήρες και αφορμές για στοχαστικές εικόνες και υπαρξιακές περιπλανήσεις.

Τέλος, ο Παναγιώτης Ιωαννίδης στην «Πολωνία» (Καστανιώτης) μας παραδίδει μια ποίηση περιπλάνησης και ιστορικής αίσθησης που εφάπτεται μιας ερεθιστικής μυθο-ποιητικής.

Νεότερες φωνές

Η Λένια Ζαφειροπούλου στη σύνθεση «Σκληρό να σκοντάφτεις σε πέτρες» (Πατάκης) συγχωνεύει τους γεωγραφικούς χώρους με τους ιστορικούς χρόνους και τείνει προς τον σχηματισμό μιας μυστικής ένωσης, προωθώντας το όραμά της για ένα σύνθετο καλλιτεχνικό δημιούργημα...

Ο Δημήτρης Αθηνάκης στο «Λίγος χώρος για τον ξένο» (Κουκουνάρι) λειτουργεί ως ένα υποκείμενο-αφηγητής όπου τα αυτοβιογραφικά στοιχεία συναντούν μέσω μιας φωτογραφικής μηχανής το σύγχρονο και ζωντανό αστικό τοπίο και τους περιοίκους του.

Ο Δημήτρης Πέτρου στα «Χωματουργικά» (Μικρή Αρκτος) κινείται σε μετα-σαχτουρικά πεδία και πατά στις προεκτάσεις του Β. Στεριάδη στερεώνοντας μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες ποιητικές μας φωνές. Η Λένα Καλλέργη, «Περισσεύει ένα πλοίο» (Γαβριηλίδης), με τη λεπτοδουλεμένη ποίηση μιας σπάνιας ποιητικής ευαισθησίας καταθέτει μία από τις πιο μεστές και διακριτές νέες ποιητικές μας φωνές.

Ο Χρήστος-Αρμάντο Γκέζος στο «Ανεκπλήρωτοι φόβοι» (Μελάνι) εμφανίζεται ως ένας ποιητής όπου ενώ όλα θρυμματίζονται, τόσο γύρω του όσο και μέσα του, επιμένει να μας ξαφνιάζει με τις ποιητικές αντοχές του.

Η Αλεξάνδρα Σωτηράκογλου με το «Μοναχοπαίδι» (Βακχικόν) παρουσιάζεται τρυφερή και σκληρή συνάμα, εναλλάσσοντας βλέμματα και διαθέσεις στο πέρασμα του χρόνου, ενώ η Καλλιόπη Πασιά στο «Πού πάει το λευκό χιόνι όταν λιώνει» (Libron) αυτοβιογραφείται με γλώσσα προφορική, κι ωστόσο ονειρικής πνοής, αλλά κι έναν αυθόρμητο λυρισμό, όπου η λεκτική επαναδιαπραγμάτευση του κόσμου δεν την αφήνει αδιάφορη.

Επισημάνσεις

Αξίζει επίσης να αναφερθούμε στην έντονη και χαρακτηριστική ευαισθησία της Χλόης Κουτσουμπέλη («Οι ομοτράπεζοι της άλλης γης», Γαβριηλίδης), στη θεατρικότητα και την καθαρή δύναμη της συνειδητοποιημένης και ιστορικά και διακειμενικά τοποθετημένης Φοίβης Γιαννίση («Ραψωδία», Gutenberg), στην αρχοντιά, στη λεπτότητα και στις σπάνιας ευαισθησίας αντένες της Σοφίας Γιοβάνογλου («Φυτολόγιον Nυκτερινόν ή Flora Nocturna», Γαβριηλίδης), στον παιγνιώδη και ρυθμικότατο Γιώργο Κεντρωτή («Ορίτζιναλ Μαϊμούδες», Τυπωθήτω) και στον σοφολογιότατο και ηχοποίητο Κώστα Κουτσουρέλη («Λάμπρου Λαρέλη Vita Poetica», Gutenberg).

Τέλος, αξίζει επιγραμματικά να σημειωθούν τα βιβλία «Χαρτάκια» του Γ. Πρεβεδουράκη (Πανοπτικόν), τα «Χρήσιμα παιδικά παιχνίδια» της Δ. Σιώζιου (Αντίποδες), «Η σιωπή της Σίβας» του Ζ. Αϊναλή (Βακχικόν), το «She’s in parties» της Ε. Βακαλοπούλου (Γαβριηλίδης), «Τα υπόλοιπα είναι σιωπή» του Ε. Κλεόπα (Image), «Με τη ματιά του Κούρου» της Μ. Τόκα-Καραχάλιου (εκδ. των Φίλων), το «Χωρίς Λεξικό» του Κ. Παπαθανασίου (Θράκα), το «Πληγείσες περιοχές» του Γ. Χριστοδουλίδη (Μελάνι), το Cabaret Voltaire του A. Κατσαρού (Μίνθη), «Η Θεόδωρος Κολοκοτρώνης» της Γ. Μπασδέκη (Bibliotheque), το «Τίγρεις σε ενυδρείο» του Δ. Λεοντζάκου (Σαιξπηρικόν), ο «Παιχνιδότοπος» του Γ. Αλισάνογλου (Κίχλη) και «Ο απερίσκεπτος πλοηγός» του Γ. Ανδρέου (Μικρή Αρκτος).