Η ανάσα της ηπειρώτικης μουσικής

hpeirotikh_moysikh.jpg

O Christopher C. King με τον συλλέκτη Ηλία Μπαρούνη O Christopher C. King με τον συλλέκτη Ηλία Μπαρούνη | KAFKA

Γράφτηκαν πολλά και όσο περνάει ο καιρός θα γραφτούν περισσότερα για τον Αμερικάνο που βρήκε τη φλέβα του να κυλάει ανάμεσα στα βουνά της Ηπείρου.

H περίπτωση του συγγραφέα, εθνομουσικολόγου και βραβευμένου με Grammy παραγωγού Christopher C. King είναι αρκετά γνωστή στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.

Αν κάτι αγνοούσα είναι πως μια μέρα θα διάβαζα ένα βιβλίο για το μοιρολόι της Ηπείρου στην πιο εξομολογητικά ζωντανή και άμεση γλώσσα που θα μπορούσε κάποιος ξένος να εκφραστεί για την παραδοσιακή μουσική της χώρας μου.

Ισως γιατί το νανούρισμα είναι το πιο αρχέτυπο οικουμενικό μοιρολόι στην ιστορία της ανθρώπινης μουσικής γλώσσας. Το βιβλίο είναι το «Ηπειρώτικο μοιρολόι» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΔΩΜΑ.

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η μουσική μιμείται χαρακτήρες και συμπεριφορές. Εάν η μουσική μιας εποχής χαρακτηρίζει την εποχή της, ποιες και πόσες οι πιθανότητες να επιβιώσει η μουσική μιας περιοχής σε καιρούς παγκόσμιας ομοιομορφίας;

Σηκώνει αρκετές ερμηνείες η φράση του Αριστοτέλη. Υπάρχει ο ακροατής ως αντανάκλαση του χαρακτήρα της μουσικής. Υπάρχει ο καλλιτέχνης που κουβαλάει την εικόνα του δικού του χαρακτήρα μέσα στο μουσικό έργο και τέλος υπάρχει το ίδιο το κομμάτι, ανεξάρτητα από τον μουσικό και το ακροατήριο, που προκαλεί κατά κάποιον τρόπο την ηθική υποχρέωση απέναντι στη μουσική ενός τόπου, στον συνθέτη και την κοινότητα που το γέννησε.

Νομίζω στην τρίτη περίπτωση ζει και αναπνέει η ηπειρώτικη μουσική. Οσον αφορά την επιβίωσή της, όσο πιο μικρή η περιοχή, ιστορικά ριζωμένη και γεωγραφικά δύσβατη, τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες να επιβιώσει υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, η κάθε κοινότητα θα πρέπει να διαθέτει τεράστια εμπιστοσύνη στην κουλτούρα, στην αισθητική της.

Οι άνθρωποι θα πρέπει να λειτουργούν με χρονοκαθυστέρηση απέναντι σε νεωτερισμούς και «μεταποιήσεις». Φαντάσου μια μεγάλη φαμίλια με κοινές ιστορίες και κληρονομημένους κώδικες που δύσκολα θ’ αφομοιωθεί από την παγκόσμια μονοκαλλιέργεια ιδεών, πρακτικών και αντιλήψεων.

Στο «Ηπειρώτικο Μοιρολόι» μιλάτε για τη φωνή και την καρδιά μιας περιοχής που δεν έχει αλλάξει, που έχει αποφύγει ν’ ανοίξει και ν’ ανοιχτεί πέρα κι έξω από τα όριά της. Δεν θα ρωτήσω αν σας φοβίζει η διαφήμιση μιας τέτοιας ιστορίας, λίγο δύσκολο να ισοπεδώσεις τα βουνά. Πώς τα προστατεύεις;

Δεν μπορείς να ισιώσεις την ηπειρώτικη μουσική γιατί δεν γίνεται να την κεντράρεις, δεν μπορείς να την ψηλαφίσεις. Για να παραφράσω τον Cormac McCarthy «δεν μπορείς ν’ ακουμπήσεις τον κόσμο, δεν μπορείς να τον κρατήσεις στο χέρι σου γιατί είναι φτιαγμένος από μία μόνο ανάσα».

Σε αντίθεση με την αμερικάνικη φολκ, η ηπειρώτικη μουσική δημιουργήθηκε από ανθρώπους που συνεχίζουν να τη βλέπουν σαν παιδί τους στα πρώτα του βήματα. Είναι λίγο δύσκολο να περιορίσεις με αναίσθητους, μαζικούς όρους αγοράς κάτι τόσο δικό σου. Και ο μόνος τρόπος να εμποδίσεις τη λάθος διάδοση της παράδοσής σου είναι ν’ αγκαλιάσεις τη βαθιά κοινωνική της λειτουργία μέσα στον τόπο που τη γέννησε.

Είστε ένας από τους σημαντικότερους συλλέκτες δίσκων 78 στροφών. Εχετε πει πως είστε περισσότερο συλλέκτης ερμηνειών παρά δίσκων. Παρ’ όλα αυτά, μιλάμε για την ιστορία της ηχογραφημένης μουσικής εδώ και 160 χρόνια. Υπάρχει διαφορά μεταξύ της on demand ακρόασης μουσικής από τον φωνογράφο στο δωμάτιο του σπιτιού μας με την αντίστοιχη μέσω Spotify στο κινητό τηλέφωνο;

Η αλήθεια είναι πως η συλλογή μου έχει αξία επειδή δεν σταματώ να την ακούω, να διαδίδω μέσω αυτής τη μουσική που αγαπώ. Η βασική διαφορά στον τρόπο ακρόασης του χθες και του σήμερα έχει να κάνει με την ευκολία της απόκτησης.

Πρόκειται για μια αλυσιδωτή αντίδραση με τελικό αποδέκτη τον ίδιο τον μουσικό, καθώς η συγκεκριμένη ευκολία τον έχει καταστήσει άνεργο. Σε αντίθεση με τη ζωντανή μουσική, που συνεχίζει να δίνει και να απολαμβάνει όχι μόνο σε πρακτικό επίπεδο αλλά κυρίως σε διαδραστικό χώρο και χρόνο.

Είναι τελείως διαφορετικό να πατάς ένα κουμπί στο κινητό σου και άλλο να παράγεις ήχο σ’ ένα πανηγύρι.

Κατά τη διάρκεια αμέτρητων επισκέψεών τόσα χρόνια στην Ηπειρο, είχατε 5 συγκεκριμένες ερωτήσεις για τους κατοίκους και μουσικούς της περιοχής. Μια από αυτές ήταν πώς μπορεί κάποιος να δώσει συναίσθημα σ' ένα όργανο ώστε να προκαλέσει την αντίδραση του ακροατή. Αναρωτιέμαι αν ψάχνατε για αρθρωμένη απάντηση ή για σπαραγμό.

Νομίζω έχει να κάνει με την πρόθεση των όσων ακούω, όπως ακούω, πίσω, πέρα και κάτω από τους δίσκους. Είτε πρόκειται για το ηπειρώτικο μοιρολόι (Ζούμπας) είτε για τον Σκάρο του Χαρισιάδη, υπάρχει κάτι το αρχέγονο πολύ πριν την ανακάλυψη της ηχογράφησης και της γραφής. Κάτι που δεν χωράει σε λέξεις και το ψάχνω από μικρό παιδί.

Επομένως τώρα που ξέρετε πώς είναι να «παίζουν μέσα σου» μουσικοί κι έχετε τον ήχο και τον τόνο ενός πανηγυριού επάνω στο πρόσωπό σας, συνεχίζει να υπάρχει κάτι στο περιεχόμενο των δίσκων σας που να έχει μεγαλύτερη συγκινησιακή αμεσότητα;

Ναι. Γιατί οι συγκεκριμένοι δίσκοι γεννήθηκαν μπροστά σ’ ένα μικρόφωνο ενός απομονωμένου δωματίου. Ηχογραφήσεις 3-4 λεπτών, χωρίς κοινό, μακριά από το χώρο, το χωριό και το αρχικό περιεχόμενό τους. Και ναι, υπάρχει αξία στο χρόνο και την απόσταση αλλά είναι ακόμα μεγαλύτερη η συναισθηματική εγγύτητα.

Μπορεί ν’ ακούς τον απόηχο μιας άλλης εποχής, αλλά το ύφος και ο ήχος της παραμένουν ένα ισχυρό γιατρικό. Αυτό που ακούω και βλέπω είναι τρεις γενιές ανθρώπων να φροντίζουν την κληρονομιά τους.

Μια μουσική που ηχογραφήθηκε σε δίσκους πριν από εκατό χρόνια και σήμερα παίζεται με τον ίδιο τρόπο στα πανηγύρια. Με άλλα λόγια, η κοινότητα ως επιβεβαίωση της ζωής, ως αίσθηση αυτοσυντήρησης.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας