«Εχουμε όλοι μας τις τελευταίες δεκαετίες ενδώσει στην αγραμματοσύνη μας»

Ο Θωμάς Κοροβίνης την ξέρει την Πόλη. Την ξέρει γιατί την έζησε σχεδόν δέκα χρόνια, ως φιλόλογος στο Ζάππειο και το Κεντρικό Παρθεναγωγείο της Κωνσταντινούπολης.

Οπως ξέρει και τον Καβάφη, αλλά και τον Βιζυηνό, τον Παπαδιαμάντη.

Οι μελέτες του πάνω στους μεγάλους μας λογοτέχνες συγχρωτίζονται με τις έρευνές του πάνω στη γλώσσα, στη λαϊκή κληρονομιά, στο τραγούδι...

Eν τέλει, στη ζώσα με πάθος ζωή. Με το αυτό πάθος συγγράφει και ο ίδιος, τραγουδά, γράφει θεατρικά, καταγράφει ουσίες (και οινοπνεύματα, ενίοτε).

Στο τελευταίο βιβλίο, «Σκίρτημα ερωτικόν - Ο Κ.Π. Καβάφης εις την Πόλιν», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αγρα, ο Θωμάς Κοροβίνης ξαναγυρνά στην Πόλη.

Ξαναγυρνά, σαν Καβάφης πλέον, βάζοντας τον Αλεξανδρινό ποιητή να αποφασίζει σε ώριμη ηλικία να αφηγηθεί αναλυτικά τα πρώτα του ερωτικά σκιρτήματα, όταν 19 ετών διέμεινε στην Κωνσταντινούπολη.

Ο αυτοαναφορικός μονόλογος είναι γραμμένος σε μια υπέροχα ρέουσα καθαρεύουσα, που σε κερδίζει πριν καλά καλά προλάβεις να καταλάβεις ποιες λέξεις δεν έχεις καταλάβει.

Η γοητεία που ασκεί τόσο η χρήση της γλώσσας από τον Θεσσαλονικιό συγγραφέα όσο και η ίδια η διήγηση είναι τουλάχιστον ακαταμάχητη, αν όχι πλήρως ερωτική.

Ο Θωμάς Κοροβίνης χρησιμοποιεί άνευ όρων (και ορίων) όλα όσα θα μπορούσε πραγματικά να γράψει ο ίδιος ο Καβάφης, παρουσιάζοντας την αλήθεια ολόκληρη, τόσο του Καβάφη όσο (φανταζόμαστε) και του ίδιου.

Θωμάς Κοροβίνης- «Σκίρτημα ερωτικόν - Ο Κ.Π. Καβάφης εις την Πόλιν»

● Η αλήθεια είναι πως τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα δείγματα υιοθέτησης τοπικών γλωσσικών ιδιωμάτων (ντοπιολαλιές) στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία («Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου, «Μόνο το αρνί» της Βασιλικής Πέτσα κ.ά.). Σεις ο ίδιος, στα κείμενά σας για τον Παπαδιαμάντη και τον Βιζυηνό προσεγγίζετε τη δική τους γλωσσική μορφολογία. Πού εδράζεται η δική σας επιλογή να γράψετε το «Σκίρτημα ερωτικόν» στην καθαρεύουσα (της οποίας ο Καβάφης δηλώνει ότι δεν είναι φίλος); Σχετίζεται με την εποχή (1888), την Πόλη, τον Καβάφη... με τι;

Η χρήση της ντοπιολαλιάς στη νεοελληνική λογοτεχνία δεν σταμάτησε ποτέ.

Κατά διαστήματα περιορίστηκε ίσως γιατί κάποιοι δεν ήθελαν να τους πουν «χωριάτες».

Ο ψευτοαστισμός και οι επιταγές για μια comme il faut διαγωγή έκαναν πολλούς από μας να ντρέπονται, ανοήτως, για την καταγωγή τους.

Πολύ πριν από τις περιπτώσεις που αναφέρετε έχουμε ενδιαφέρουσα εκδοχή της ντοπιολαλιάς στον Χουλιαρά, τον Δημητρίου, τον Μακριδάκη.

Σάμπως εγώ δεν χρησιμοποιώ σπαράγματα της λαϊκής και περιθωριακής γλώσσας του αστικού χώρου -ας μου επιτραπεί- διασώζοντάς τες;

Η αμφίσημη δήλωση του Καβάφη, «δεν θα κρύψω ότι (δεν) είμαι φίλος της καθαρευούσης», δεν τον απέτρεψε από το να ασκηθεί επιτυχώς σ' αυτήν στα πεζά του, και δη τα σχετιζόμενα με την Πόλη.

Μπορεί η καθαρεύουσα για πολλούς να είναι μια γλώσσα απωθητική, απεχθής, γιατί υπήρξε εργαλείο καταπίεσης στα χέρια των γραφειοκρατών, των στρατόκαυλων, των αστοιχείωτων χωροφυλάκων και του παπαδαριού, και να έχει στιγματιστεί συμπορευόμενη με τους γλωσσαμύντορες και την πολιτική και κοινωνική συντήρηση, παράλληλα όμως είναι μια «οικονομική» γλώσσα που σε βοηθά στη συμπύκνωση και την ευστοχία.

Εξάλλου, οι κορυφαίοι μας διέπρεψαν ασκούμενοι σ' αυτήν: Βιζυηνός, Ροΐδης, Παπαδιαμάντης, Εμπειρίκος, πέρα από την επιλεκτική χρήση της σε πολλούς άλλους.

● Στο βιβλίο έχετε καταφέρει, παρ' όλο που είναι γραμμένο σε καθαρεύουσα, να υπάρχει τρομερή ροή. Πώς το κάνατε αυτό; Ειδικά όταν -κι εσείς ως δάσκαλος θα το ξέρετε καλύτερα- τα σημερινά παιδιά δεν διαβάζουν καλά καλά καν την ελληνική, πώς μπορούν να προσεγγίσουν ένα τέτοιο κείμενο; Στ' αλήθεια, για ποιο αναγνωστικό κοινό το γράψατε;

Είμαι ψημένος, την κατέχω καλά αυτή τη γλώσσα. Και τη νουβέλα αυτή, το «Σκίρτημα ερωτικόν», για όλους την έγραψα.

Αφού η πλειονότητα θρησκεύεται, θα καταλαβαίνει, ελπίζω, το Ευαγγέλιο. Αλλιώς πώς;

Είναι σχιζοφρένεια ένας λαός απ' τη μια να μην κατανοεί τα ιερά κείμενα κι απ' την άλλη, όμως, να αρνείται τον χωρισμό Εκκλησίας - Κράτους, που θα τον πάει εκατό βήματα μπροστά.

Ας προσπαθήσουν να το καταλάβουν το κείμενο. Εστω από σεβασμό στη μεγάλη κληρονομιά μας.

Εχουμε όλοι μας τις τελευταίες δεκαετίες ενδώσει για τη διευκόλυνση της αγραμματοσύνης μας.

● Κατά κάποιο τρόπο ολοκληρώνετε μια τριλογία (Παπαδιαμάντης, Βιζυηνός, Καβάφης). Βλέποντας τα τρία κείμενα, συνολικά, μπορούμε να πούμε ότι αποτελούν κάποιου είδους αντίδωρο προς αυτούς τους τρεις μεγάλους της νεοελληνικής λογοτεχνίας; Νιώθετε ότι κλείνει ένας κύκλος ή έπεται συνέχεια;

Πέσατε διάνα. Μα ακριβώς γι’ αυτό το έκανα. Δεν είναι μόνο λογοτεχνική οφειλή· αλλά χρέος ζωής.

Οι τρεις κολοσσοί με έχουν παιδιόθεν συνεπάρει και τους αναφέρω εσαεί ωσεί παρόντας.

Ο κύκλος των «πατέρων» έχει κλείσει. Εχοντας γράψει κι ένα δοκίμιο για τον Ιωάννου, απ' τους δασκάλους μου χρεωστώ πλέον στον «επιστήθιο» Χριστιανόπουλο και στη δασκάλα όλων μας, Διδώ Σωτηρίου, με την οποία είχα συνδεθεί στενά.

● Διαβάζοντας από το βιβλίο: «Εις την Πόλιν συνιστά ιεροτελεστίαν το χάζι…», μπορεί κάποιος να αντιδιαστείλει αυτήν την εικόνα με τον flâneur, τον πλάνητα του παρισινού αστικού τοπίου του 19ου αιώνα, μια έννοια που εισήγαγε ο Μποντλέρ και επεξεργάστηκε ο Μπένγιαμιν;

Κατά την ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων γίνονται φυσικές, ακόμη και αυθαίρετες αναγωγές σε πολλά: εποχές, ρεύματα, πρόσωπα, τομείς της τέχνης κ.ά.

Προσωπικά θα πήγαινα και σε περιηγητές σαν τον Σατομπριάν και στον Ρεμπό, ακόμη και στον Κέρουακ.

● Το διήγημα περιστρέφεται γύρω από την «πρώτη φορά». Την πρώτη φορά που ο Καβάφης ένιωσε ερωτικό σκίρτημα, την πρώτη φορά που προχώρησε σε ερωτικές περιπτύξεις. Την ίδια στιγμή είναι σαν να τον γνωρίζουμε κι εμείς «πρώτη φορά», εντελώς αληθινό, χωρίς ωστόσο να χάνει σε τίποτα από το μεγαλείο του ως ποιητής.

Το αφήγημα γράφτηκε έχοντας υπόψη μου τον ποιητή Καβάφη, τον οικείο σε μας από την αναγνωστική μας πείρα.

Ομως η σπουδαία Καβαφολογία των τελευταίων χρόνων τον έχει κάπως απονευρώσει, για να μην πω εξαϋλώσει.

Μα τι διάολο ερωτικός ποιητής είναι χωρίς να 'χει γευτεί τον έρωτα;

Το «Σκίρτημα ερωτικόν» τον κάνει λογοτεχνικό ήρωα της καθημερινότητας, με σάρκινη αλλά και πνευματική υπόσταση, βάζοντάς τον να παλεύει ανάμεσα στην ηδονή και την οδύνη.

● Πώς καταφέρατε σε λίγες σελίδες να παρουσιάσετε μια ολόκληρη εποχή, μία ολόκληρη πόλη και έναν ποιητή… εντελώς ολόκληρο, και τόσο ερωτικό;

Αυτό είναι ένα μέρος του στοιχήματος. Περιέχω την Πόλη, έχω μελετήσει την εποχή και λατρεύω τον δημιουργό.

Το ζήτημα είναι αν κατάφερα να αποδώσω λογοτεχνικά την ψυχογραφία του σ' ένα ενσταντανέ σημαδιακό για τον υπόλοιπο βίο αλλά και την ουσία της ποίησής του.

Μα και η γλώσσα που χρησιμοποίησα βοήθησε σ' αυτό. Αν και θα ομολογήσω πως παιδεύτηκα αρκετά.

Στη δημοτική θα ήταν, θαρρώ, παιχνιδάκι. Αλλά με την καθαρεύουσα μπορείς να «παίξεις» δημιουργώντας άλλου είδους συσχετισμούς των λεκτικών σχημάτων, με αποτέλεσμα μια ευρηματική εικονοποιία.

● Από τις γραμμές του κειμένου αναδύεται η πολυεθνική, πολυπολιτισμική και πολυγλωσσική Κωνσταντινούπολη. Τι απ’ όλα αυτά έχει μείνει σήμερα;

Πολλές μητροπόλεις με τις ιστορικές ανακατατάξεις του καιρού μας ξαναγίνονται αμαλγάματα αρμονικής -όπως η Σμύρνη κάποτε- ή δυσαρμονικής συνύπαρξης ετερόδοξων κοινοτήτων.

Στην αδιάλειπτα γητεύτρα Κωνσταντινούπολη απομένει πια ένα ισχυρό υπόβαθρο στο φαντασιακό, με την επίκληση του αυτοκρατορικού παρελθόντος από διάφορους, για ποικίλες χρήσεις: από τον εμμονικό εθνοκεντρισμό, Τούρκων αλλά και Ελλήνων, μέχρι την τουριστική υπερεκμετάλλευση.

Πάντως η δική μας μειονότητα, που άλλοτε έδινε τον τόνο σε όλα τα επίπεδα ζωής στην Πόλη, έχει, και με τη δική μας ευθύνη, συρρικνωθεί απελπιστικά.

Σήμερα, η πλειονότητα της ανατολίτικης πλέμπας της αναγκαστικής εσωτερικής μετανάστευσης δεν νομίζω ότι έχει συνείδηση της αξίας της Πόλης.

Συσσωρεύονται στους φτωχομαχαλάδες, γιατί εκεί θεωρείται ότι είναι το «μέλι και το γάλα».

● Υπάρχουν κάποια ιδιαίτερα σημεία της Πόλης όπου ο σημερινός κάτοικος ή επισκέπτης θα νιώσει ότι ταξιδεύει πίσω στον 19ο αιώνα;

Παρ' όλο που η επέλαση της οικοδομικής λαίλαπας είναι σαρωτική και έχει αλλοτριώσει την αυθεντικότητα του ιστορικού προσώπου της, ακόμη, ιδίως η παλιά Σταμπούλ, διατηρεί κάποιες γωνιές μυστηρίου που τυλίγει τον υποψιασμένο λάτρη της και τον κάνει να φαντασιωθεί την Κομνηνή και τον Μιμάρ Σινάν, αλλά και όλο το φάσμα του μεγαλείου και της απανθρωπίας αυτής της συναρπαστικής πλέον θηριούπολης.

● Τελικά, τι σήμαινε για σας η Πόλη όταν την πρωτοεπισκεφτήκατε και ζήσατε εκεί και τι σήμερα (πιο γνωστή είναι για τις ταραχές που γίνονται εκεί, παρά για το -έστω και παρελθοντικό- μεγαλείο της);

Είμαι αθεράπευτα παθιασμένος μαζί της. Η Πόλη είναι ένα φαρμάκι που κολυμπάει βαθιά στο αίμα χωρίς αντίδοτο.

Εζησα τα πιο ωραία χρόνια μου εκεί, σαν παραμύθι. Ωστόσο, την αποφεύγω τελευταία.

Δεν αντέχω να βιώσω τη φίμωση του πιο προοδευτικού κόσμου από τη σατραπική ψυχοπάθεια της τρέχουσας εξουσίας.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

Μέλος της
ΕΝΕΔ