Η «Εφημερίδα των Συντακτών» αφιέρωσε πολλές σελίδες της και επί πολλές ημέρες στο θέμα των σχέσεων Εκκλησίας και Κράτους. Οπως συμβαίνει σε πολλά άλλα θέματα, η εφημερίδα έδωσε την ευκαιρία να διατυπώσουν τις απόψεις τους τόσο σε όσους εκφράζονται ακόμα και με επιθετικό τρόπο ενάντια στην Εκκλησία όσο και σε εκείνους που την υπηρετούν και την υπερασπίζονται. Στην εφημερίδα δημοσιεύτηκαν και τα αποτελέσματα μιας σχετικής δημοσκόπησης, στην οποία η άποψη για τον χωρισμό Κράτους και Εκκλησίας ήταν η επικρατέστερη.
Σε ό,τι αφορά τις δημοσκοπήσεις θα ήθελα να σημειώσω ότι το θέμα των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας δεν προσφέρεται για δημοσκοπήσεις με τηλεφωνικές συνεντεύξεις στα γρήγορα, το δείγμα 1.000-1.200 ερωτωμένων είναι ανεπαρκές και –το πιο σημαντικό– δεν διευκρινίζεται σε τι θα συνίσταται αυτός ο χωρισμός. Κατά συνέπεια τα αποτελέσματά τους δεν αποτυπώνουν την πραγματική θέληση της μεγάλης πλειοψηφίας του λαού στο θέμα αυτό.
Στις περισσότερες από τις απόψεις που εκφράστηκαν στην «Εφημερίδα των Συντακτών» δεν δόθηκε, κατά τη γνώμη μου, η βαρύτητα που έχει ο δεσμός Εκκλησίας και έθνους. Στο άρθρο αυτό θα αναφερθώ στον διαχρονικό αυτό δεσμό. Στη συνέχεια όταν αναφέρομαι στην Εκκλησία και στο έργο το οποίο επιτελεί θα εννοώ αυτό που είναι η Εκκλησία, δηλαδή κλήρος και λαός μαζί.
Το πόσο στενός είναι ο δεσμός Εκκλησίας με το έθνος το μαρτυρεί η μακραίωνη ιστορία μας. Αλλοι, αρμοδιότεροι από εμένα, έχουν αναφερθεί στον δεσμό αυτό. Τόσο στα 400 χρόνια της Τουρκοκρατίας όσο και στη διάρκεια της Επανάστασης του ’21 και αργότερα η Εκκλησία έπαιξε βασικό ρόλο στη διατήρηση των ιερών και οσίων του έθνους, της γλώσσας και των παραδόσεών μας και πήρε ενεργό μέρος στους αγώνες για την απελευθέρωση.
Υπήρξαν φυσικά και λάθη και ανάρμοστες συμπεριφορές ορισμένων μελών της Εκκλησίας. Ο θετικός όμως ρόλος της στην πορεία του έθνους δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.
Και μετά όμως από την ολοκλήρωση του νεότερου ελληνικού κράτους –δηλαδή μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, στην οποία μεγάλος αριθμός πιστών και κληρικών σφαγιάστηκε από τους Νεότουρκους, με κορυφαίο μάρτυρα τον μητροπολίτη Σμύρνης, και άγιο σήμερα, Χρυσόστομο– η Εκκλησία έχει στηρίξει το έθνος. Και στην αντίσταση στη διάρκεια της γερμανο-ιταλικής Κατοχής ενεργός ήταν ο ρόλος της Εκκλησίας. Και στην περίοδο αυτή χιλιάδες πιστοί λαϊκοί και πολλοί κληρικοί πρόσφεραν τη ζωή τους στον αγώνα κατά των κατακτητών.
Και μετά την Κατοχή και μέχρι σήμερα η παρουσία και η προσφορά της Εκκλησίας στο έθνος είναι πολύπλευρη, χωρίς πάλι να λείψουν τα λάθη. Το πνευματικό κυρίως αλλά και το φιλανθρωπικό έργο της Εκκλησίας γίνεται αθόρυβα συνεχώς και αναδείχτηκε έντονα μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης και των τεράστιων οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων που προκάλεσε η εφαρμογή των μέτρων των μνημονίων. Η Εκκλησία αγκαλιάζει όλους όσοι έχουν ανάγκη χωρίς διάκριση, φύλου, ηλικίας, χρώματος κ.λπ.
Αλλά και στον εκτός συνόρων Ελληνισμό η προσφορά της Εκκλησίας είναι πολύπλευρη και σημαντικότερη από την ισχνή έως ανύπαρκτη παρουσία του ελληνικού κράτους. Οι μητροπόλεις και το πλήθος των ενοριών στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στην Αυστραλία, στην Ευρώπη και σε άλλες ηπείρους συντηρούν τις παραδόσεις του έθνους καθώς και την ελληνική γλώσσα. Πολύτιμη είναι επίσης και η συμβολή τους στη στήριξη των εθνικών μας θεμάτων στις χώρες αυτές.
Από τα όσα προαναφέρθηκαν είναι σαφές ότι η συζήτηση για τον χωρισμό Κράτους-Εκκλησίας πρέπει να περιοριστεί στον χωρισμό Εκκλησίας ως διοίκησης από το Κράτος και σε καμιά περίπτωση από το έθνος. Για τον χωρισμό αυτό ορισμένοι από όσους διατύπωσαν τις απόψεις τους στην «Εφημερίδα των Συντακτών» επισήμαναν ότι οι διακριτοί ρόλοι Εκκλησίας και Κράτους έχουν ήδη ρυθμιστεί σε πολλά θέματα.
Τα όσα εκκρεμή παραμένουν, περιλαμβανομένου και του μαθήματος των Θρησκευτικών, μπορούν να ρυθμιστούν μετά από συμφωνία των δύο μερών.
Οσοι τοποθετούνται επιθετικά στο θέμα χωρισμού Κράτους και Εκκλησίας ισχυρίζονται ότι τη μισθοδοσία του κλήρου πρέπει να αναλάβει η Εκκλησία και όχι το Κράτος. Πώς όμως έχει το θέμα αυτό;
Οι κληρικοί όλων των βαθμών είναι συνάνθρωποί μας που είχαν την κλήση και την κλίση να ενταχθούν στον κλήρο και να υπηρετήσουν τον λαό. Στη συντριπτική πλειονότητά τους είναι έγγαμοι, έχουν οικογένειες και πολλοί είναι πολύτεκνοι. Προκειμένου να ζήσουν θα πρέπει να έχουν ένα μισθό, και τον μισθό το κράτος έχει τη νομικά κατοχυρωμένη υποχρέωση να τον καταβάλλει δεδομένου ότι η Εκκλησία έχει παραχωρήσει σε αυτό, όπως τόνισε ο Αρχιεπίσκοπος, το 95% της περιουσίας της.
Η υποχρέωση όμως αυτή πηγάζει και από το γεγονός ότι όλοι οι κληρικοί καλύπτουν ζωτικές (πνευματικές και υλικές) ανάγκες πλήθους εκκλησιαζομένων και μη. Με βάση ότι το κράτος καταβάλλει τους μισθούς πολλών που καλύπτουν άλλες ανάγκες του λαού, είναι αναγκαίο να καλύπτει και τους μισθούς του κλήρου δεδομένου μάλιστα ότι οι ολιγάριθμοι κληρικοί και τα εκατομμύρια των πιστών είναι φορολογούμενοι και από τους φόρους που εισπράττει από αυτούς το κράτος καλύπτει και ανάγκες όχι μόνο ή κυρίως του κλήρου.
Κλείνοντας το άρθρο αυτό θα ήθελα να τονίσω ότι στους χαλεπούς καιρούς που βιώνουμε είναι απόλυτη ανάγκη να παραμείνει αλώβητος ο διά μέσου των αιώνων άρρηκτος και αναντικατάστατος δεσμός Εκκλησίας και έθνους για το καλό όλων, ανεξάρτητα αν είναι μέλη της ή όχι.
* πρώην αντιπροέδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ
