Η γειτονιά στην οδό Αγίων Ασωμάτων ξεχειλίζει άνοιξη και ρομαντική Αθήνα.
«Υπεύθυνες» είναι οι πανέμορφες χαρουπιές με τα φούξια άνθη, που σε πολλά μέρη τις αποκαλούν «δέντρο του Ιούδα» καθώς ανθίζουν λίγο πριν από το Πάσχα, οι οποίες δίνουν μια χαρούμενη νότα στους δρόμους.
Η εικόνα συμπληρώνεται από τυπικά διώροφα αθηναϊκά σπίτια, τα περισσότερα κατασκευές του Μεσοπολέμου, που διατηρούνται παρά την -ευτυχώς περιορισμένη- επίθεση που δέχτηκε και αυτή η περιοχή από κακόγουστα πολυώροφα κτίρια της αντιπαροχής της μετακατοχικής εποχής.
Χαρακτηριστικό δείγμα είναι η οδός Μελιδώνη, όπου ο επισκέπτης έχει την αίσθηση ότι δραπετεύει στη δεκαετία του 1930.
Είναι το στίγμα του Κεραμεικού, της υποβαθμισμένης σήμερα γειτονιάς της πρωτεύουσας.
Οριοθετείται από το βυζαντινό εκκλησάκι των Αγίων Ασωμάτων δίπλα στον σταθμό του Θησείου και την οδό Πειραιώς.
Στα σπλάχνα της όμως κρύβει τον ωραιότερο αλλά παραγνωρισμένο αρχαιολογικό χώρο της Αθήνας. Τον 4ο π.Χ. αιώνα κατασκευάστηκε η σπουδαιότερη πύλη του Θεμιστόκλειου Τείχους, που συνέδεε την Αθήνα με την Ελευσίνα, την Πελοπόννησο και την υπόλοιπη Ελλάδα.
Πρόκειται για το Δίπυλο, που μνημονεύεται επίσης ως Θριάσιαι ή Κεραμεικού Πύλαι. Σε μικρή απόσταση υπήρχε η Ιερά Πύλη, η οποία άνοιγε μόνον για να περάσει η πομπή των Ελευσίνιων Μυστηρίων.
Τόπος κατοικίας
Ραχοκοκαλιά της περιοχής είναι ο Ηριδανός. Η κοίτη του διέθετε καλής ποιότητας άργιλο γι’ αυτό κατά την αρχαιότητα είχαν αναπτυχθεί πολλά κεραμοποιεία.
Υπήρχαν επίσης σπουδαία ταφικά μνημεία, που αποκαλύφθηκαν με τα έργα του μετρό. Διαθέτει μοναδική θέα προς την Ακρόπολη και ήταν η δεύτερη επιλογή για τη χωροθέτηση των Ανακτόρων.
Η πρόταση δεν βρήκε όμως ανταπόκριση και γι’ αυτό δεν έσπευσαν οι επώνυμοι της εποχής να κατασκευάσουν τα αρχοντικά τους.
Από τα τέλη του 19ου αιώνα άρχισε να εξελίσσεται σε τόπο κατοικίας για μεσαία εισοδήματα.
Τα διώροφα κτίσματα, που πύκνωσαν ώς τη δεκαετία 1930, στέγαζαν στο ισόγειο μικρές επιχειρήσεις και στον όροφο ήταν η κατοικία του ιδιοκτήτη.
Διέθεταν εσωτερική αυλή και το μόνο τους στολίδι ήταν τα μπαλκόνια με τα μαρμάρινα φουρούσια.
Δύο από αυτά, το μεγαλύτερο στη διασταύρωση της οδού Ασωμάτων με τη Διπύλου, επί της οποίας βρίσκεται και το δεύτερο, πέρασαν στην ιδιοκτησία του Λάμπρου Ευταξία (1905-1996).
Δευτερότοκος γιος του Ι. Ευταξία, καθηγητή του Πανεπιστημίου της Αθήνας και διοικητή της Εθνική Τράπεζας, κληρονόμησε μεγάλη περιουσία από την πλευρά της μητέρας του Ζηνοβίας Βούρου.
Πολιτεύτηκε με τη σημαία του Λαϊκού Κόμματος και το 1955 πήρε το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου Συγκοινωνιών και Δημοσίων Εργων στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, με τον οποίο διατηρούσε στενές προσωπικές σχέσεις.
Διέθεσε μεγάλα ποσά στον τομέα του πολιτισμού και υπήρξε από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας του Μεγάρου Μουσικής.
Διετέλεσε επί είκοσι χρόνια πρόεδρος του Μουσείου Μπενάκη, στο οποίο δώρισε τα δύο κτίρια στον Κεραμεικό για να στεγαστεί το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης.
Πολύτιμη μαγιά ήταν η συλλογή του Αντώνη Μπενάκη, γιου του βενιζελικού πολιτικού Εμμανουήλ Μπενάκη, που είχε την ιδέα να μετατρέψει σε μουσείο το νεοκλασικό της οικογένειας στη λεωφόρο Βασ. Σοφίας.
Γεννημένος στην Αλεξάνδρεια το 1873, ασχολήθηκε με τις επιχειρήσεις και το τολμηρό του πνεύμα καταγράφεται στον «Τρελαντώνη», το βιβλίο της αδελφής του Πηνελόπης Δέλτα. Εξελίχθηκε σε μανιώδη συλλέκτη και λόγω καταγωγής είχε ιδιαίτερη αδυναμία στην ισλαμική τέχνη.
Από δωρεές τα εκθέματα
Στα εγκαίνια του Μουσείου Μπενάκη τον Απρίλιο του 1931 μερικά από τα πολύτιμα έργα της συλλογής από το Ισλάμ στριμώχνονταν σε μια αίθουσα του ισογείου και δύο του ορόφου.
Πολύ γρήγορα εμπλουτίστηκαν από νέες δωρεές και άρχισε η αναζήτηση νέου χώρου, που είχε αίσιο τέλος με τη δωρεά Ευταξία.
Στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης, η Ελλάδα διατηρεί από αιώνες σχέσεις με γειτονικούς λαούς και η γνωριμία με τον πολιτισμό τους εδραιώνει την ειρηνική συνύπαρξη και ακυρώνει τον ρατσισμό.
Οι εργασίες διαμόρφωσης του νέου μουσείου ανατέθηκαν σε πολυμελή ομάδα μηχανικών, με επικεφαλής τον αρχιτέκτονα Παύλο Καλλιγά.
Σχεδίασαν μια γυάλινη κατασκευή που λειτουργεί ως συνδετικός ιστός ανάμεσα στα δύο κτίρια, αλλά κατά την εκσκαφή των θεμελίων ήρθε στο φως ένα τμήμα αρχαίου τείχους που είχε κατασκευαστεί τον 4ο π.Χ. αιώνα μπροστά από τη θεμιστόκλεια οχύρωση για ενίσχυση της πόλης απέναντι στις μακεδονικές επιθέσεις.
Στην εξωτερική του πλευρά διέθετε τάφρο πλάτους εννέα μέτρων, καθώς και περιμετρική οδό ανάμεσα στα δύο τείχη.
Ολη η κατασκευή είχε σκεπαστεί από μεγάλες επιχώσεις που είχαν γίνει στην Αθήνα τον 1ο μ.Χ. αιώνα.
Με απόφαση των αρχαιολόγων, τα ευρήματα αναδείχτηκαν και είναι ορατά από τους επισκέπτες του μουσείου.
Οι όψεις των δύο κτιρίων, που έχουν κηρυχθεί διατηρητέα, ξεγελούν τον περαστικό.
Πίσω από την κεντρική είσοδο ξεδιπλώνονται σπάνια εκθέματα, που αντιπροσωπεύουν τον πολιτισμό του Ισλάμ στο πέρασμα των αιώνων: ξυλογλυπτική, μεταλλοτεχνία, κεραμική, υαλουργία και κυρίως υφαντική.
Ξεχωρίζει η θύρα από τη Βαγδάτη, που μοιάζει να είναι κέντημα σε ξύλο, το οποίο είχε αγοράσει ο Μπενάκης το 1930.
Το περίτεχνο μαρμάρινο δάπεδο του 17ου αιώνα που προέρχεται από αρχοντικό του Καΐρου, το ψάθινο χαλί από την Τιβεριάδα του 10ου αιώνα και το ορειχάλκινο κιβωτίδιο του 1220 περιλαμβάνονται μεταξύ των πολύτιμων εκθεμάτων και αποκαλύπτουν πτυχές του ισλαμικού πολιτισμού, ο οποίος στην αρχή είχε σημείο αναφοράς τη Δαμασκό και στη συνέχεια τη Βαγδάτη.
Η μεταφορά του κέντρου εξουσίας συνδέεται με την αλλαγή σκυτάλης μεταξύ των διάφορων ισλαμικών φυλών.
Τα πολύτιμα εκθέματα παρουσιάζονται σε ειδική έκδοση του μουσείου Μπενάκη, στην οποία περιλαμβάνονται στοιχεία για την εξέλιξη του Ισλαμ που δίνουν απαντήσεις στην εκρηκτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή
⬆ Η υφαντουργία (επάνω) και η κεραμική (κάτω) γνώρισαν ιδιαίτερη άνθηση στην περιοχή της Μεσοποταμίας ⬇
1. Το «υπόγειο» ποτάμι
Το μοναδικό επιφανειακό τμήμα του Ηριδανού βρίσκεται στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού και αποκαλύφθηκε τυχαία τη δεκαετία του 1960 κάτω από μπάζα βάθους επτά μέτρων. Το «υπόγειο» ποτάμι πηγάζει από τον Λυκαβηττό και έφτανε στην Μπουμπουνίστρα, τη θορυβώδη πηγή στη σημερινή γωνία της Βασ. Αμαλίας και Οθωνος, στο Σύνταγμα. Συνέχιζε μέσω της οδού Μητροπόλεως προς το Μοναστηράκι όπου εντοπίστηκε κατά την κατασκευή του μετρό και αναδεικνύεται σε μια γωνιά του σταθμού.
2. Οι δίδυμες Καρυάτιδες
Στο νούμερο 45 της οδού Ασωμάτων σώζεται το κτίριο του 1880 με τις δίδυμες Καρυάτιδες, που αποδίδεται στον Τσίλερ. Ανήκει στο υπουργείο Πολιτισμού και στεγάζει τα γραφεία των Ελλήνων Ολυμπιονικών.
3. Εκδηλώσεις
Το μουσείο οργανώνει αυτό το διάστημα σειρά εκδηλώσεων και σε λίγες ημέρες θα ανοίξει πάλι, με μια έκθεση ζωγραφικής, το καφέ της ταράτσας με τη μοναδική θέα στην Ακρόπολη.
