Mάιος 2010. Πέντε μήνες πριν από την ιστορική ρήση του Θόδωρου Πάγκαλου («όλοι μαζί τα φάγαμε»), κι ενώ το πρώτο Μνημόνιο ψηφίζεται από τη Βουλή των Ελλήνων πάνω στις στάχτες της «Μαρφίν», μια διαμετρικά αντίθετη εκδοχή συλλογικής ευθύνης αποτυπώνεται στην αφίσα των αυτόνομων αντιφασιστικών ομάδων. Η απεμπόληση της ταξικής συνείδησης, η αποδοχή κι εσωτερίκευση της αστικής ιδεολογίας στις ποικίλες εκδοχές της (γκλαμουριά, ρατσισμός, εθνικισμός, «λαϊκός καπιταλισμός» του Χρηματιστηρίου, αναζήτηση ενός ισχυρού ηγέτη) υποδεικνύεται εδώ ως η βασική αιτία για τον πολιτικό αφοπλισμό των ντόπιων εργαζομένων απέναντι στην κλιμακούμενη επίθεση του κεφαλαίου (1).
Τέσσερα χρόνια μετά, όταν την άνοιξη του 2014 το αυτοκόλλητο τρικάκι των αντιφασιστών της Καλλιθέας επαναλαμβάνει ρητορικά το ερώτημα, παρόμοιες εξηγήσεις μάλλον περιττεύουν (2). Η ταξική προέλευση της «ανθρωπιστικής καταστροφής» που έφεραν τα μνημόνια έχει πλέον καθολικά συνειδητοποιηθεί, έστω κι αν οι απαντήσεις των «από κάτω» ποικίλλουν –από την πρόταξη μιας αγωνιστικής συλλογικότητας μέχρι την ανθρωποφάγα αναζήτηση κάποιας ισχυρής προστασίας σε βάρος όσων «περισσεύουν». Σε καιρούς κρίσης, το μοντέλο διαχωρισμού και αποκλεισμού που εμπεδώθηκε στα χρόνια της «ευημερίας», με αποδιοπομπαίο τράγο τους μετανάστες και κάθε λογής «ξένους», δεν αναπαράγεται απλά (και) μεταξύ των γηγενών, όπως εύστοχα επισημαίνει μια άλλη αντιφασιστική αφίσα του 2013 (3). Αποτελεί τον βασικό μηχανισμό «διαχείρισης πλήθους» που επέτρεψε την επιβολή και μακροημέρευση της πολιτικής των μνημονίων, πολιτική που μεθαύριο γιορτάζει τα πέμπτα γενέθλιά της.
