Τα ερευνητικά κέντρα που άλλαξαν τα δεδομένα στην ανάπτυξη

Το Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ), με έδρα το Ηράκλειο Κρήτης, είναι η ναυαρχίδα της ελληνικής επιστήμης και τεχνολογίας, με πολλές παγκόσμιες πρωτιές στο ερευνητικό πεδίο, ανταγωνίζεται ευθέως τα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά επιστημονικά κέντρα και έχει αλλάξει τα δεδομένα στον στρατηγικό τομέα της γνώσης και της επιστήμης για τη χώρα μας διεθνώς.

«Ακουμπά» πάνω στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, αλλά το ΙΤΕ είναι ανεξάρτητο ίδρυμα και λειτουργεί θεσμικά ως ΝΠΙΔ. 

Συμβάλλει στην ανάπτυξη του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα στην Κρήτη και στην υπόλοιπη Ελλάδα, στην υγεία, με δημιουργία διαφόρων τεχνολογικών συστημάτων για τα νοσοκομεία, στο περιβάλλον, στον τουρισμό και στον πολιτισμό, με κορυφαία περίπτωση τη συντήρηση και την «αναζωογόνηση» των Καρυατίδων και των γλυπτών στη ζωφόρο του Παρθενώνα.

Η παγκόσμια ακτινοβολία του είναι σήμα κατατεθέν για τη χώρα μας και αποτελεί την καλύτερη απάντηση σ’ αυτούς που υποστηρίζουν ότι τα δημόσια ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα δεν είναι ανταγωνιστικά σε υψηλό επίπεδο. 

Το ΙΤΕ είναι πόλος επιστημονικής και τεχνολογικής αριστείας. Σε όλες τις συγκριτικές αξιολογήσεις των ερευνητικών ιδρυμάτων στη χώρα μας, που πραγματοποιήθηκαν από διεθνείς επιτροπές μέσω ΓΓΕΤ, αναδείχθηκε σε κορυφαίο ερευνητικό κέντρο. 

Η Ευρωπαϊκή Ενωση το κατέταξε πρώτο ανάμεσα σε όλα τα ελληνικά ερευνητικά ιδρύματα και τα ινστιτούτα, δέκατο πέμπτο μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών ερευνητικών κέντρων και τεσσαρακοστό μεταξύ όλων των ευρωπαϊκών ερευνητικών κέντρων και των πανεπιστημίων ταυτοχρόνως, με βάση τη συμμετοχή σε ερευνητικά έργα του FP7, τα οποία εγκρίθηκαν σε ανταγωνιστική βάση από την Ευρωπαϊκή Ενωση κατά την περίοδο 2007-2013. 

Οι ερευνητές του ΙΤΕ έχουν βραβευθεί με 14 ERC Grants, 70 βραβεία αριστείας Marie-Curie και άλλες σημαντικές διεθνείς διακρίσεις.

Με κριτήριο τις μοναδικές ερευνητικές εγκαταστάσεις που διαθέτει στην Ελλάδα και την υψηλού επιπέδου τεχνογνωσία, έχει επιλεγεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση ως Ευρωπαϊκή Ερευνητική Εγκατάσταση στα πεδία των λέιζερ, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των πολυμερών. 

Η πρόσφατη εγκαινίαση του Εργαστηρίου Ανάλυσης αρχαίου Γονιδιώματος (DNA) μέσα σε συνθήκες κρίσης καταδεικνύει τη δυναμική η οποία υπάρχει και πρέπει να αξιοποιηθεί πολλαπλώς.

Το εν λόγω Εργαστήριο είναι το μοναδικό στην Ελλάδα, από τα σημαντικότερα στον κόσμο και θα δώσει τη δυνατότητα βαθύτερης και σφαιρικότερης γνώσης του παρελθόντος και της πλούσιας ελληνικής πολιτισμικής κληρονομιάς.

Σε μικρό χρονικό διάστημα το ΙΤΕ «έχτισε» μία επιστημονική παράδοση υψηλού επιπέδου, την οποία συνδύασε και με μία μοναδική προσφορά υποδομής στον ελληνικό πολιτισμό, η οποία είναι σχεδόν άγνωστη όχι μόνο στο ευρύ κοινό αλλά και σε ανθρώπους οι οποίοι ασχολούνται θεωρητικά με τα πολιτισμικά δρώμενα. 

Στο ΙΤΕ εργάζονται συνολικά (με στοιχεία του έτους 2015) 1.148 άνθρωποι, εκ των οποίων 137 μέλη ΔΕΠ, 77 ερευνητές, 372 υπότροφοι, συμπεριλαμβανομένων και των μεταδιδακτορικών, 562 εξειδικευμένοι επιστήμονες. Τεχνικοί, διοικητικοί και βοηθητικοί. 

Ιστορική εξέλιξη 

Το ΙΤΕ στα 33 χρόνια ζωής του διαθέτει 6 ερευνητικά Ινστιτούτα – σε Ηράκλειο, Ρέθυμνο, Πάτρα και ένα Τμήμα στα Γιάννενα.

Η πράξη γέννησης του ΙΤΕ συντελείται τον Μάιο του 1983, όταν αρχικά λειτουργεί στο Ηράκλειο ως Ερευνητικό Κέντρο Κρήτης (ΕΚΕΚ) με τρία Ινστιτούτα – το Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ), το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ (ΙΗΔΛ ) και το Ινστιτούτο Πληροφορικής (Ι.Π.).

Αργότερα δημιουργούνται δύο επιπλέον – το Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηματικών (ΙΥΜ) στο Ηράκλειο και το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ) στο Ρέθυμνο.

Συνενώνεται στο ΙΤΕ το Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής στην Πάτρα.

Το 1985, με τη στήριξη της Παγκρήτιας Ενωσης Αμερικής, ιδρύονται οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης (ΠΕΚ), αναβαθμίζοντας το επιστημονικό βιβλίο πολλαπλώς στην ελληνική κοινωνία.

Ο δημόσιος, κερδοφόρος εκδοτικός οίκος έχει εκδώσει 530 τίτλους ποιοτικών βιβλίων και έχει πωλήσει 1.800.000 αντίτυπα.

Ταυτόχρονα, αναπτύσσεται το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα, στη βάση επιστημονικής συνεργασίας του ΙΤΕ, του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ Εξωγήινης Φυσικής της Γερμανίας.

Το 1991 ιδρύεται το Δίκτυο ΠΡΑΞΗ με συνεργασία του ΙΤΕ, του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) και του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος (ΣΒΒΕ), παρέχει υπηρεσίες μεταφοράς τεχνολογίας σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, σε ερευνητικά εργαστήρια της Ελλάδας κ.λπ.

Το 1993 δημιουργείται το Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Κρήτης (ΕΤΕΠ-Κ) στο Ηράκλειο με πρωτοβουλία του ΙΤΕ, με προσανατολισμό τη διάχυση της τεχνογνωσίας που δημιουργείται στην Ακαδημαϊκή Κοινότητα και στα Ερευνητικά Ινστιτούτα.

Εχουν εγκατασταθεί στο (ΕΤΕΠ- Κ) 20 επιχειρήσεις. 

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΙΤΕ 

Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δημοής και Λέιζερ (ΙΗΔΛ) 

Η πρωτοποριακή βασική και εφαρμοσμένη έρευνα του ΙΗΔΛ επικεντρώνεται θεματικά στις κατευθύνσεις Επιστήμη λέιζερ και Φωτονικής, Επιστήμη και Τεχνολογία Υλικών και Διατάξεων, Αστροφυσική και Αστρονομία.

Συγκεκριμένα, οι πειραματικές και θεωρητικές του κατευθύνσεις είναι στα εξής πεδία:

● Το λέιζερ και οι εφαρμογές του σε ζητήματα που σχετίζονται με τη φυσική ισχυρών πεδίων, ατομική και μοριακή φυσική και χημική δυναμική, θεωρητική ατομική, μοριακή και οπτική φυσική και χημεία. Μικρο- και νανο-επεξεργασίας υλικών, φωτονικών εφαρμογών στην πολιτιστική κληρονομιά, εφαρμογές φασματοσκοπίας στο αγροδιατροφικό πεδίο, βιοφωτονική και βιοϊατρικές εφαρμογές, κβαντική οπτική.

● Υλικά και διατάξεις οι οποίες περιλαμβάνουν τη μικρο/νανοηλεκτρονική σύνθετων ημιαγωγών και σχετικών διατάξεων, τα νανουλικά και τη νανοφωτονική, την επιστήμη και τεχνολογία πολυμερών, ηλεκτρονικών, μαγνητικών, φωτονικών και υβριδικών νανουλικών, καθώς και τα μεταυλικά. 

Αστρονομική και Αστρονομία, που ερευνά ένα εκτεταμένο φάσμα αστροφυσικών φαινομένων, με τη χρήση δεδομένων παρατήρησης από δορυφόρους και επίγειους σταθμούς, κυρίως το Αστεροσκοπείο του Σκίνακα, το οποίο βρίσκεται στον Ψηλορείτη, σε 1.750 μέτρα, και λειτουργούν τρία τηλεσκόπια άρτια εξοπλισμένα. 

Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ) 

Οι ερευνητικές επιλογές του ΙΜΒΒ εδράζονται στην πραγματοποίηση βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας σε θεματικούς άξονες της Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας με επίκεντρο και αιχμή στις Επιστήμες της Ζωής και τη Βιοϊατρική. 

Ειδικότερα ερευνητικά πεδία: Μηχανισμοί ρύθμισης γονιδιακής έκφρασης. Κυτταρική ολοκλήρωση. Μηχανισμοί αναπτυξιακής διαδικασίας. Νευροβιολογία-νευροεκφυλισμός και γήρανση. Ερευνα στην Προτεϊνωματική, Μεταγονιδιωματική. 

Διεπιστημονική Ερευνα: Υπολογιστική Βιολογία, Οπτική Βιολογία, Βιοαισθητήρες. 

Ανάπτυξη Τεχνολογίας: Λειτουργική γονιδιωματική, Καταπολέμηση βλαβερών οργανισμών με τρόπο φιλικό στο περιβάλλον. 

Προϊόντα και Υπηρεσίες: Ενζυμα, Πρωτεΐνες, Ζυμώσεις μικροοργανισμών. 

Οι τελευταίες ερευνητικές επιτυχίες του ΙΜΒΒ σε διεθνές επίπεδο και με βάση την επιστημονική αριστεία είναι:

● Αποκάλυψη εξελιγμένων μοριακών μηχανισμών που ρυθμίζουν τη γήρανση.

● Κυτταρικοί μηχανισμοί άμυνας για τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

● Μηχανισμοί καρκινογένεσης και ανοσοπροστασίας.

● Ιδρυση του πρωτοποριακού κέντρου γενωμικής/κλινικής γενωμικής.

● Δημιουργία του πρώτου Εργαστηρίου Ανάλυσης αρχαίου Γονιδιώματος (DNA). 

Τμήμα Βιοϊατρικών Ερευνών 

Το Τμήμα Βιοϊατρικών Ερευνών με έδρα τα Γιάννενα, το οποίο συγχωνεύθηκε με το Ινστιτούτο Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας, επικεντρώνεται στη διεπιστημονική προσέγγιση στους εξής τομείς: 

● Μοριακή Ιατρική με επίκεντρο την Αναγεννητική Ιατρική. 

● Βιοϊατρική τεχνολογία κυρίως στο πεδίο της Μηχανικής ιστών. 

● Μοριακή Επιδημιολογία. 

Το εν λόγω Τμήμα του ΙΜΒΒ για την επίτευξη των σκοπών του έχει αναπτύξει συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, με το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων και με επιστημονικούς και παραγωγικούς φορείς στην Ελλάδα και το εξωτερικό. 

Ινστιστούτο Πληροφορικής 

Το Ινστιτούτο Πληροφορικής (Ι.Π.) πρωταγωνιστεί στην ανάπτυξη της Κοινωνίας της Πληροφορίας σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, συμβάλλει στην οικονομική, κοινωνική και τεχνολογική ανάπτυξη της Περιφέρειας Κρήτης, συνεργάζεται με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και διάφορους φορείς.

Εχει αναπτύξει πολυσήμαντο διεπιστημονικό αναπτυξιακό πρόγραμμα Διάχυτης Νοημοσύνης, όπου μεταξύ των άλλων εξετάζονται οι πιθανές επιπτώσεις των συναφών τεχνολογιών στον άνθρωπο και στην κοινωνία.

Το Ι.Π. πραγματοποιεί εφαρμοσμένη και βασική έρευνα στα εξής πεδία:

▶ Υπολογιστική Βιοϊατρική.

▶ Ηλεκτρονική Υγεία.

▶ Υπολογιστική Οραση και Ρομποτική.

▶ Αρχιτεκτονική Υπολογιστών και Συστημάτων VLSI.

▶ Επεξεργασία Σήματος.

▶ Κατανεμημένα Υπολογιστικά Συστήματα.

▶ Αλληλεπίδραση Ανθρώπου – Υπολογιστή.

▶ Πληροφοριακά Συστήματα.

▶ Πολιτισμική Πληροφορική.

▶Τηλεπικοινωνίες και Δίκτυα. FORTHcert. 

Τα ερευνητικά του αποτελέσματα έχουν δώσει σημαντική ώθηση στην υγεία με εγκατάσταση ολοκληρωμένων συστημάτων υγείας στα Νοσοκομεία, Κέντρα Υγείας κ.λπ., στον πολιτισμό, στην εκπαίδευση, στον τουρισμό, στη δημιουργία εταιρειών τεχνοβλαστών, με γνωστότερο παράδειγμα την εταιρεία FORTHnet.

Εχει δημιουργήσει 17 πατέντες στις ΗΠΑ και 4 στην Ελλάδα. 

Ινστιστούτο Υπολογιστικών Μαθηματικών  

Το Ινστιτούτο Υπολογιστικών Μαθηματικών (ΙΥΜ) διεξάγει έρευνα υψηλού επιπέδου σε επιλεγμένους τομείς των Εφαρμοσμένων και Υπολογιστικών Μαθηματικών, οι ερευνητές του λύνουν προβλήματα Επιστημών και Τεχνολογίας με τις ερευνητικές ομάδες τους.

◼ Ομάδα Θαλάσσιας Ακουστικής.

◼ Ομάδα Σύνθετων Συστημάτων, Ομάδα Υπολογιστικής Δυναμικής των Ρευστών.

◼ Εργαστήριο Παράκτιας Ερευνας πραγματοποιεί εφαρμοσμένη έρευνα στην Κρήτη για τη διάβρωση των ακτών.

◼ Ομάδα Γεωπληροφορικής και Περιφερειακής Ανάλυσης, κάνει δορυφορική τηλεπισκόπηση στο αστικό περιβάλλον (πολεοδομία, ερημοποίηση, κλίμα, περιβάλλον).

◼ Ομάδα Υπολογιστικών Νευροεπιστημών, πραγματοποιεί μοντελοποίηση δομής και λειτουργίας του εγκεφάλου.

◼ Ομάδα Εκπαιδευτικής Ερευνας και Αξιολόγησης. 

Ινστιστούτο Μεσογειακών Σπουδών 

Το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, με έδρα το Ρέθυμνο, δραστηριοποιείται στο πεδίο των ανθρωπιστικών, ιστορικών και κοινωνικών επιστημών με εξαιρετικά αποτελέσματα διεθνώς, εισάγοντας σε αυτές τη χρήση των φυσικών επιστημών και της πληροφορικής.

Οι ερευνητικές του επιλογές εδράζονται στα εξής πεδία:

◼ Τουρκικές σπουδές, μελετάται η κοινωνική και οικονομική ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, υπάρχει Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών σε συνεργασία με το Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. 

◼ Θεατρολογία: Πολυσήμαντη έρευνα για την ιστορία του αρχαίου και νεοελληνικού θεάτρου. 

◼ Ιστορία της Τέχνης «Κέντρο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος»: Εμπεριστατωμένη μελέτη βάθους της δυτικής τέχνης στην Κρήτη, Ιστορία της Τεχνοκριτικής στη νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα κ.λπ. 

◼ Ιστορικές Σπουδές: Διερευνάται η ιστορία των πόλεων στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια, Ιστορία της Ναυπηγικής βιομηχανίας στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο 18ος-20ός αι., Ιστορία της Τεχνολογίας στην Ελλάδα και στη Μεσόγειο. 

◼ Εργαστήριο Γεωφυσικής, Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης και Αρχαιοπεριβάλλοντος. Συμμετέχει σε αρχαιολογικές έρευνες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό χρησιμοποιώντας γεωφυσικές μεθόδους τηλεπισκόπησης και πληροφορικής. 

Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής 

Το Ινστιτούτο Επιστημών Χημικής Μηχανικής (ΙΕΧΜΗ), εδρεύει στην Πάτρα στοχεύει εκτός των άλλων στην ανάπτυξη της Δυτικής Ελλάδας και της χώρας συνολικότερα με την ανάπτυξη συνεργασιών με βιομηχανικές επιχειρήσεις πάνω στα πρωτότυπα προϊόντα που παράγει.

Συμβολή στη δημιουργία εταιρειών τεχνοβλαστών. Συμμετέχει στην εκπαίδευση και επιμόρφωση νέων ερευνητών.

Πραγματοποιεί βασική και τεχνολογική έρευνα αιχμής σε θέματα της βιομηχανίας και του περιβάλλοντος σε τρεις κατευθύνσεις:

◼ Νανοτεχνολογία/ Προηγμένα Υλικά. 

◼ Ενέργεια – Περιβάλλον. 

◼ Βιοεπιστήμες – Βιοτεχνολογία. 

Το ΙΕΧΜΗ συντονίζει το Κέντρο Γραφείου του ΙΤΕ. Εχει δημιουργήσει εταιρείες-τεχνοβλαστούς, με σημαντικότερες στην ενέργεια την ADVENT και την Nanothinx, η οποία δραστηριοποιείται στους νανοσωλήνες άνθρακα.