Ένα μείζον πολιτισμικό θέμα που επηρέασε καταλυτικά και μακροπρόθεσμα τις εξελίξεις στη Μεσόγειο, τη Νότια Ευρώπη και φυσικά την τύχη του ελληνισμού, αυτό του πέμπτου βενετοτουρκικού πολέμου (1645 – 1669) με επίκεντρο την Κρήτη, που κορυφώθηκε με την άλωση του Χάνδακα (Ηράκλειο), το 1669, από τους Οθωμανούς, στη μεγαλύτερη πολιορκία του δυτικού πολιτισμού, η οποία κράτησε 21 χρόνια, 1648-1669, και καθόρισε τις στρατηγικές παραμέτρους στην Ευρώπη, θα διερευνήσει το τριήμερο διεθνές συνέδριο που οργανώνουν για πρώτη φορά ο Δήμος Ηρακλείου, με επικεφαλής την αντιδήμαρχο Πολιτισμού Αριστέα Πλεύρη, και η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, με τίτλο «Κρητικός Πόλεμος, 1645-1669: Άγνωστες πτυχές», από σήμερα έως την Κυριακή 3 Νοεμβρίου.
Επιστημονικά υπεύθυνος είναι ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Γιάννης Μαυρομάτης, με τη συνεργασία της επίκουρης καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Κύπρου, Ειρήνης Παπαδάκη, και της ερευνήτριας Φιλολογίας, Ειρήνης Λυδάκη.
Το συνέδριο αποκτά εκρηκτική επικαιρότητα, λόγω των πρόσφατων εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο βενετοτουρκικός πόλεμος είναι τμήμα ενός διεθνοποιημένου πολύχρονου πολέμου μεταξύ Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και χωρών της Ευρώπης, ενώ ταυτόχρονα υπήρχαν σκληροί θρησκευτικοί και οικονομικο-πολιτικοί πόλεμοι στο εσωτερικό της Ευρώπης.
Πραγματοποιείται δε με τη συμπλήρωση 350 χρόνων από την άλωση του Χάνδακα, της πόλης που συμπύκνωσε μαζί με την υπόλοιπη Κρήτη την Ελληνική Αναγέννηση ως μέρος του βενετικού κράτους, με τη δημιουργία κορυφαίων έργων Τέχνης και Λόγου στον δυτικό πολιτισμό, με σημαντικότερους δημιουργούς τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο που έφυγε από τον Χάνδακα ολοκληρωμένος ζωγράφος, τον Βιτσέντζο Κορνάρο με τον «Ερωτόκριτο», τον Ρεθυμνιώτη ποιητή Γεώργιο Χορτάτση με την «Ερωφίλη», τον φιλόσοφο και οραματιστή Μάξιμο Μαργούνιο, τον φιλόσοφο Γεράσιμο Βλάχο, τον Μάρκο Μουσούρο κ.λπ.
Μετά την πτώση του Χάνδακα, ένα πλήθος Κρητικών έφυγε για τα Επτάνησα, μεταφέροντας ως πρόσφυγες τη δική τους πολιτιστική κληρονομιά, δημιουργώντας συνθήκες μιας καινούργιας πολιτισμικής δημιουργίας. Ο Ρεθυμνιώτης ποιητής Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής στην ποιητική σύνθεση «Ο Κρητικός Πόλεμος (1645 -1669)», έχει αποτυπώσει λεπτομερώς τις βασικές φάσεις του πολέμου, με αφετηρία την ιδιαίτερη πατρίδα του.
«Μα συ καημένο Ρέθεμνος επήγαν τα παιδιά σου
κ’ εχάλασεν η Χώρα σου κ’ έλυωσε τ’ όνομά σου …………………………………………………………………………….
Κ’ είτανε κρίμα τα λαμπρά άστρα να βασιλέψου
και να μη στέκει ζωντανά πολλούς να μαθητέψου
στα γράμματα τα σοφιστά και βρύσες λέω εκείνες
απού ΄χα ονομάζασι σε Παλαιές Αθήναις».
(έκδοση, κριτική, εισαγωγή, επιμέλεια, Α.Ν. Νενεδάκης, Αθήνα 1979).
Για την μακρόχρονη πολιορκία του Χάνδακα που έφτανε στο τέλος της, ο Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής την αποτύπωσε με σπαρακτικούς στίχους, αλλά έδωσε και περιγραφές της εσωτερικής καταστροφής των λαμπρών μνημείων της πόλης.
«Με θάνατο τσι φράξασι, Τούρκοι δεν εσιμώσα
μόνο λουμπάρδες, σαιτιές εδίδα κ’ εσκοτώσα
σολντάδους που δουλεύγασι κει που ήτο μαζωμένοι,
κ’ ετότες των ετύχαινε για να ‘τονε χωσμένοι.
Επέφταν τα καμπαναριά, παλάτια στολισμένα
απού τσι τόσες λουμπαρδιές κ’ εμέναν ρημασμένα,
κι ακόμη και στα σάρμπανα πέτρες χοντρές εβάνα,
και ρίχνοντας εισέ πολλούς εδώκαν κι’ αποθάνα.
……………………………………………………………………………….
Ω αθάνατε αλύπητε, ω μάχη μανισμένη,
ω Χάνδακα σ΄ίντα ‘τυχες και τι σου παραμένει,
ίντ’ ανιμένεις Χάνδακα, χαρά να σε πλακώσει,
μάχαιρα ακονίστηκε να σε κατασκοτώσει,
γιατί σου πέσαν τα τειχιά και στέκεις χαλασμένη,
και τώρα τι σου μέλλεται, Χώρα δυστυχισμένη,
να έμπουνε στη Χώρα σου θεριά να σε ξεσχίσου
να σε καταμοιράσουνε και χήρα να σ’ αφήσου
απού τα αίματα κινούν και τρέχου σαν τη βρύση
όξω κι ακόμη ανίμενε κ’ η Χώρα να γεμίσει».
Ο ποιητής αναπαριστά με συγκλονιστικό τρόπο την πολιορκία του Χάνδακα ως κορυφαίο πολεμικό και πολιτικό γεγονός και θρηνεί για την τύχη του, όπως και για την πικρή μοίρα της σκλαβιάς και της προσφυγιάς των Κρητικών, αλλά δεν ξεχνά να ξεχωρίσει με οξύ ταξικό κριτήριο την διαφορετική αντιμετώπιση των φτωχών νεκρών από τους πλούσιους που είχαν οι Οθωμανοί κατακτητές ως εξής :
«Τσ’ άρχοντες τόπους είχασι και μέσα εβάνασί τζι
και τσι φτωχούς εσέρνασι στη στια κ’ εκαιγασί τζι».
Γι’ αυτό το πολυπαραγοντικό πολιτισμικό γεγονός του Βενετοτουρκικού πολέμου, με επίκεντρο την Κρήτη, που άλλαξε δραματικά συνολικά τις πολιτικές και στρατιωτικές ισορροπίες στη Νότια Ευρώπη και στην Ανατολική Μεσόγειο, με την κατάκτηση του νησιού από τους Οθωμανούς, θα παρουσιαστούν νέα ιστορικά στοιχεία από συλλογές των Ηνωμένων Πολιτειών, από βιβλιοθήκες, μουσεία και αρχεία της Ελλάδας, της Ευρώπης και της Τουρκίας. Σημαντικές γραπτές πηγές για πρώτη φορά, θα δημοσιοποιηθούν από τους επιστήμονες, με κυριότερα από την Μαρκιανή Βιβλιοθήκη για τον συγκεκριμένο πόλεμο, το Κρατικό Αρχείο, την Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Πάδοβας, τη Βρετανική Βιβλιοθήκη, το Μουσείο Correr της Βενετίας, την Εθνική Βιβλιοθήκη των Αθηνών, την Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη στο Ρέθυμνο και το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης. Για τις ανάγκες του Συνεδρίου έχει εκδοθεί πολυτελής κατάλογος με τίτλο : «Κρητικός Πόλεμος, 1645-1669: ιστορικά τεκμήρια», στον οποίο ενυπάρχει μια εικαστική και ιστορική ματιά των συνθηκών του κρητικού πολέμου, αλλά και των σημαντικών διεθνών εξελίξεων που επακολούθησαν μετά την υπογραφείσα Συνθήκη Ειρήνης της 6ης Σεπτεμβρίου 1669.
-320x213.jpg)
