«Και να πεις τα δέοντα στον Γιώργο, στον Μανόλη, στη Νόρα, στη Μαρίκα, στη Βέρα, στην Τζένη και στον Κάρολο…». Με αυτά τα απλά, καθημερινά, αλλά ικανά τελικά να προκαλέσουν τη μεγαλύτερη συγκίνηση λόγια τελείωσε χθες το μεσημέρι τον αποχαιρετισμό του στη Λούλα Αναγνωστάκη ο Βασίλης Παπαβασιλείου. Και όλοι αυτοί που πήγαν στο Α’ Νεκροταφείο, για να πουν το τελευταίο αντίο στη μεγάλη μας θεατρική συγγραφέα και να συμπαρασταθούν στον γιο της Θανάση Χειμωνά, ένωσαν μαζί του τις σκέψεις τους για τους ανθρώπους που η ίδια πολύ είχε αγαπήσει και έφυγαν πριν από αυτήν.
Τον σύζυγό της Γιώργο Χειμωνά, τον αδελφό της, ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη και τη σύζυγό του Νόρα, την πιστή της φίλη, ηθοποιό Μαρίκα Τζιραλίδου, τη Βέρα Ζαβιτσιάνου και την Τζένη Καρέζη που έπαιξαν τόσο λαμπρά στα έργα της, τον Κάρολο Κουν, τέλος, που στο υπόγειό του την ανέδειξε και που σε δικό της έργο, τον «Ηχο του όπλου», έκανε το 1987 την τελευταία του σκηνοθεσία.
Με όλους αυτούς τους σπουδαίους απόντες, τι νόημα έχει να πει κανείς ή να μην πει ότι η Λούλα Αναγνωστάκη δεν είχε στην κηδεία της τα πλήθη που άρμοζαν στο έργο της, που έχει αποδειχθεί αθάνατο;
Η ίδια, άλλωστε, δεν είχε σχέση με θριάμβους και επιτυχίες, τα έβαζε όλα αυτά τα κοινωνικά στη θέση τους μέσα από τα μαύρα της γυαλιά, τα απομυθοποιούσε με τη χαμηλή, αργή φωνή της και αποσυρόταν στον δικό της κόσμο. Ετσι, ας κρατήσουμε λίγες εικόνες από το χθεσινό διακριτικό κατευόδιο.
Τα κεφάλια των δύο εξαδέλφων, του Θανάση Χειμωνά και του Ανέστη Αναγνωστάκη, σκυμμένα το ένα προς το άλλο, και δίπλα τους η άλλη εξαδέλφη τους, η στιχουργός Εύη Δρούτσα, κόρη τής πρόωρα χαμένης αδελφής του Μανόλη και της Λούλας, Μαρίας.
Την εύθραυστη Ρένη Πιττακή, λατρεμένη της Λούλας, ταυτισμένη με το έργο της, που δεν θέλησε (δεν μπόρεσε) να βγάλει επικήδειο.
Τους ανθρώπους του θεάτρου, της τέχνης και της πολιτικής, που αθόρυβα μαζεύτηκαν γύρω από το στολισμένο με λευκά άνθη φέρετρό της με την πασίγνωστη πια μαυρόασπρη φωτογραφία της να τους ανταποδίδει το βλέμμα.
«Ηταν η μάνα μας και η δραματουργική μας ρίζα», είπε ο ηθοποιός και σκηνοθέτης της νέας γενιάς Μάνος Καρατζογιάννης, που περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον ανέδειξε τα τελευταία χρόνια το έργο της Αναγνωστάκη. Και θύμισε μια φράση του μεγάλου Αντουάν Βιτέζ, που είχε ανεβάσει την «Παρέλαση»: «Η Λούλα τα έχει καταλάβει όλα».
Ο θεατρικός συγγραφέας Λεωνίδας Προυσαλίδης στάθηκε στη μοναδική ικανότητά της να μιλάει για τους έγκλειστους και τους ανυπεράσπιστους, και να τους δικαιώνει. Και τέλος ο Βασίλης Παπαβασιλείου την αποκάλεσε «παιδί, αλλά όχι δημιούργημα της εποχής της, γι’ αυτό και κατάφερε να εκφράσει τις αγωνίες, τους καημούς και τα αδιέξοδά της».
Τα στεφάνια ήταν αυτά που έπρεπε, από πολιτεία (Νίκος Βούτσης, ΣΥΡΙΖΑ, Δήμος Αθηναίων κ.ά.), θεατρικούς φορείς (Θέατρο Τέχνης, Εθνικό, Εταιρεία Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων κ.ά.) και αγαπημένους φίλους.
Ανάμεσα στον κόσμο οι Μάνος Ελευθερίου – το δικό του τραγούδι «Το τρένο φεύγει στις 8» είχε κάποτε ζητήσει η Λούλα Αναγωστάκη να ακούγεται στο κατευόδιό της, Αλκη Ζέη, Τίτος Πατρίκιος, Μάριος Ποντίκας, Ζυράννα Ζατέλη, Μαριάννα Κάλμπαρη, Θανάσης Νιάρχος, Λάκης Παπαστάθης, Μπέτυ Αρβανίτη, Πάρις Τακόπουλος, Παντελής Βούλγαρης και Ιωάννα Καρυστιάνη, Μίνα Αδαμάκη, Μαρία Καλλιμάνη, Γιώργος Σκούρτης, Βασίλης Κατσικονούρης, Παναγιώτης Μέντης, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Αννα Κοκκίνου, Γιώργος Κοτανίδης, Υβόννη Μαλτέζου, Χρήστος Χωμενίδης και Θοδωρής Γκόνης, ο τελευταίος που σκηνοθέτησε έργο της για τον Γιώργο Χειμωνά, κ.ά.
Από τον πολιτικό κόσμο ήταν κυρίως φίλοι του γιου της Θανάση, στελέχους του ΠΑΣΟΚ (Λαλιώτης, Χυτήρης, Επιτροπάκης) αλλά και από όλο το πολιτικό φάσμα (Αρης Σπηλιωτόπουλος, Μίμης Ανδρουλάκης).
