«“Ξα μου…” σημαίνει εγώ ξέρω, παίρνω την ευθύνη. Σημαίνει δικαίωμά μου. Είναι η μπέσα, το φιλότιμο στην κρητική διάλεκτο».
Αυτή την έκφραση διάλεξε η σκηνοθέτις Κλειώ Φανουράκη για τίτλο της πρώτης μεγάλου μήκους ταινίας της που παίζεται αυτή την εβδομάδα σε επιλεγμένες αίθουσες. Μια βαθιά δυεισδυτική ματιά στην κοινωνία και την ενδοχώρα της Κρήτης.
Πρωταγωνιστούν ο Γιώργος Χωραφάς, η κόρη του Ζωή Χωραφά και ο ερασιτέχνης ηθοποιός Γιάννης Σμπώκος που κερδίζει τις εντυπώσεις παίζοντας έναν Κρητικό αγρότη, δηλαδή τον εαυτό του. Ακολουθώντας τον πρωταγωνιστή αναγνωρίζουμε τις αλλαγές που έφερε η μεγάλη οικονομική κρίση στη ζωή και στις σχέσεις μας.
Το χιούμορ είναι από τα συστατικά στοιχεία της ταινίας, ενώ η αναζήτηση της ευκαιρίας που θα μας οδηγήσει έξω από το σκοτεινό τούνελ της απόγνωσης και της απογοήτευσης είναι η πολυπόθητη διέξοδος.
Η Κλειώ Φανουράκη μιλά μαζί μας για την ταινία, την Κρήτη και την πραγματικότητα που ζει μια νέα δημιουργός.
● Πόσο δύσκολο ήταν να περάσεις από τις ταινίες μικρού μήκους σε μια ταινία μεγάλης διάρκειας;
Πάρα πολύ δύσκολο ως προς τη χρηματοδότηση και την παραγωγή μιας μεγάλου μήκους ταινίας. Σε όλα τα άλλα στάδια κάθε βαθμός δυσκολίας ξεπερνιόταν δημιουργικά, με πολλή υπομονή, αφοσίωση και πάθος.
Και φυσικά με τη στήριξη των εξαιρετικών συνεργατών σε όλες τις ειδικότητες. Ωστόσο… μια μικρού μήκους ταινία δεν παύει να είναι εξίσου «δύσκολη» και γοητευτική.
● Είναι εύκολο πια για έναν νέο δημιουργό να φτιάξει μια ταινία; Η κρίση είναι ευκαιρία ή μήπως οι δυσκολίες φαντάζουν αποτρεπτικές στη νέα γενιά δημιουργών;
Την ίδια στιγμή που οι δυσκολίες της κρίσης εμπλέκονται άμεσα στο δημιουργικό κομμάτι, παράλληλα ο τομέας της παραγωγής ελληνικών ταινιών -μέσα από διεθνή πλαίσια και προγράμματα- αναπτύσσεται και εξελίσσεται με ελπιδοφόρους ρυθμούς και ενδιαφέροντα αποτελέσματα.
Ωστόσο το δυναμικό των νέων δημιουργών σε σχέση με τη δυναμική της εγχώριας παραγωγής είναι ακόμη… δυσανάλογο.
Τόσο ως ομάδα αλλά και ως μονάδα πρέπει να προσπαθήσεις πολύ για να σε ακούσουν, να σε διαβάσουν, να σε εμπιστευτούν και βασικά να το πιστεύεις πραγματικά.
● Πώς έγινε η συνεργασία με τον Γιώργο Χωραφά και την κόρη του;
Μετά την πρώτη μας τηλεφωνική επικοινωνία τού έστειλα το σενάριο. Τον κινητοποίησε εξ αρχής το ότι θα παίξει με αυθεντικούς ντόπιους αμπελουργούς και ανθρώπους της ενδοχώρας.
Διάβασε το σενάριο και βρήκε ότι έχει «ψυχή». Στις πρώτες μας επικοινωνίες, αναφορές και από τους δυο μας στον Καζαντζάκη και αυτή… την Κρήτη έδωσαν ώθηση στη συνεργασία.
Στη συνέχεια θεώρησα ιδανικό να παίξει την κόρη του στο σενάριο η εξαιρετική ηθοποιός και κόρη του Ζωή Χωραφά, με την οποία είχαμε άψογη συνεργασία.
Στη Ζωή άρεσαν εξ αρχής οι διάλογοι στις σκηνές της, το γεγονός ότι η κρίση φαίνεται παράλληλα και στη Γαλλία μέσα από τον ρόλο της και η ατμόσφαιρα της θύμιζε γαλλική αφήγηση. Τους ευχαριστώ θερμά.
● Ηταν δύσκολο να τιθασεύσεις το εκρηκτικό ταμπεραμέντο των ερασιτεχνών-ντόπιων που συμμετέχουν στην ταινία;
Ηταν τόσο αληθινή αυτή η διεργασία που βρήκαμε ρυθμό εξ αρχής και τον κρατήσαμε. Η καθοδήγηση ήταν διαφορετική από την εργασία μου με τους ηθοποιούς και σε αυτή τη διαφοροποίηση σχεδιάστηκε η σκηνοθετική γραμμή της ταινίας.
Με θυμάμαι να βρίσκω διάφορα «τρικ» και να αυτοσχεδιάζω για να δημιουργηθεί άνεση μεταξύ ηθοποιών και μη ηθοποιών και κυρίως για να αφεθούν οι μη ηθοποιοί στην κάμερα.
● Συνήθως φεύγουμε από τον τόπο μας για να κυνηγήσουμε τα όνειρά μας. Είναι η εποχή που επιστρέφουμε πίσω για βρούμε τι πραγματικά θέλουμε;
Ισως… Η εποχή μας μας καλεί να βρίσκουμε τον «εαυτό μας» όπου κι αν είμαστε. Κοντά ή μακριά. Αρκεί να είμαστε στο «μέσα» μας.
Σίγουρα,ο τόπος και οι ρίζες μας έχουν να μας δώσουν πολλά στη διαδρομή μας
● Στο μεγάλο ταξίδι της ζωής τι είναι αυτό που μας συνδέει, εκτός από τους ανθρώπους, με τη γη που πρωτοαντικρίσαμε;
Η ενέργεια σε κάθε της μορφή. Και η δυναμική της γης και του τόπου που γεω… φυσικά σε βγάζει σε ελάσσονες ή μείζονες κλίμακες.
● Τι πρέπει να ανακαλύψει ένας επισκέπτης πίσω από την επιφανειακή εικόνα του νησιού;
Την αποτύπωση της Ιστορίας στο γεωφυσικό περιβάλλον, την ενδοχώρα, τον Νότο, την έμφυτη σχέση με τον ρυθμό, τον στίχο και το φως. Την αλληλεγγύη και το χιούμορ.
● Πότε φτάνει να λέει κάποιος «Ξα μου…»; Είναι μια στάση ζωής;
Αυτή την έκφραση τη λέει κάποιος όταν πάρει την ευθύνη πάνω του, είτε του εαυτού του είτε και του διπλανού του. Μας χρειάζονται και τα δύο.
Αλλοτε από ανάγκη, άλλοτε από απλοχεριά, ενσυναίσθηση και ομαδικότητα. Οταν συναντάς το δεύτερο, πιο σπάνιο πλέον, κάτι πάει να γεννηθεί ξανά.
● Ποιες ταινίες και σενάρια σου άρεσαν πάντα;
Τι να πρωτοπώ! Πάντα μου άρεσαν σενάρια με αναφορές στη λογοτεχνία και την τέχνη, λατρεύω τις ταινίες των Χίτσκοκ, Μπέργκμαν, Γ. Αλεν, Σορεντίνο, Νόλαν και Ταρκόφσκι. Και πολλές πολλές άλλες.
Βρίσκω πολύ γοητευτικές τις αστυνομικές ταινίες, συγκινούμαι και θαυμάζω τις κοινωνικές ταινίες του σύγχρονου ιρανικού κινηματογράφου, είμαι φαν των Ταραντίνο και Γκουαντανίνο και παρακολουθώ, πέρα από σκηνοθέτες, φανατικά αγαπημένες/ους ηθοποιούς…
Ξεχωρίζω και παρακολουθώ με ενδιαφέρον την κινηματογραφική γλώσσα των Φιλίππου – Λάνθιμου και φυσικά τους δασκάλους του ελληνικού σινεμά.
● Θα έφευγες από την Ελλάδα για να φτιάξεις μια καριέρα σε μια άλλη χώρα, που πιθανότατα θα ήταν πιο πρόσφορο το έδαφος;
Εχω επιλέξει συνειδητά να μείνω στην Ελλάδα. Με ενδιαφέρει η έμπρακτη σύνδεση της χώρας μου με τις άλλες χώρες μέσα από το έμψυχο δυναμικό των νέων ανθρώπων που είναι εδώ.
Κρίνω απαραίτητο τον ουσιαστικό διάλογο με τη διεθνή κοινότητα δημιουργών, ερευνητών και φορέων.
● Σχέδια για το μέλλον;
Ερευνητικά για το θέατρο, τον κινηματογράφο και τις τέχνες στην εκπαίδευση. Σενάριο και επόμενη ταινία, ναι.
● Ο κάθε τόπος έχει τις δικές του συνήθειες και προκαταλήψεις, Τι είναι αυτό που ένας Κρητικός πιστεύει ιδιαίτερα ως φιλοσοφία ζωής;
Κρητικός από Κρητικό διαφέρει ποικιλοτρόπως και αυτό γίνεται φανερό τα τελευταία χρόνια με τις αντιθέσεις που βγάζει η εικόνα της Κρήτης προς τα έξω.
Παρουσιάζει ενδιαφέρον το γεγονός ότι, παρ’ όλες τις κακέκτυπες αλλοιώσεις και το νέο «μάτσο» κρητικό προφίλ με όλα τα παραλειπόμενα, ο Κρητικός με την καζαντζακική έννοια συνεχίζει να υπάρχει στην Κρήτη και από το τίποτα στο οποίο πιστεύει, γεννάει τα πάντα. Με έναν μοναδικό, γενναίο κι αναλλοίωτο τρόπο.
