Λαμπρή σελίδα στη ζωή του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), που φέτος γιορτάζει τα 180 χρόνια του, αποτελεί η εναρκτήρια εκδήλωση στη Μεγάλη Αίθουσα Τελετών του πρώτου στην Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας Διεθνούς Συνεδρίου Ειρήνης.
Επρόκειτο για το 27ο Συνέδριο του Διεθνούς Γραφείου Ειρήνης (Νόμπελ Ειρήνης 1910), το οποίο είχε ιδρυθεί το 1891 με έδρα τη Γενεύη.
Με την οργάνωση αυτή, την πρώτη στην Ιστορία διεθνή φιλειρηνική οργάνωση, διατηρούσε στενές σχέσεις ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ο οποίος ανέλαβε και πρόεδρος της ελληνικής οργανωτικής επιτροπής για το Συνέδριο.
Γενικός γραμματέας του ΕΚΠΑ ήταν τότε ο Κωστής Παλαμάς, ο οποίος αφιέρωσε στο Συνέδριο και γνωστό ποίημά του με τίτλο «Ονειρεμένος ύμνος», γραμμένο στις 27.7.1929.
Μετά την έναρξη, οι εργασίες του Συνεδρίου συνεχίστηκαν στη Βουλή, ενώ ενδιάμεσα πραγματοποιήθηκε επίσκεψη των συνέδρων στους Δελφούς. Στο Συνέδριο προσήλθε και απηύθυνε χαιρετισμό την τέταρτη μέρα ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος.
Η Ελλάδα, τότε, αγωνιζόταν να επουλώσει τις πληγές από τη Μικρασιατική Καταστροφή -πρωτίστως να αποκαταστήσει τους πρόσφυγες. Γι’ αυτό και τα αντιπολεμικά και φιλειρηνικά μηνύματα έβρισκαν στη χώρα μας «ευήκοα ώτα».
«Η τελευταία καταστροφή μάς εδίδαξε -είπε ο Βενιζέλος στον χαιρετισμό του- ότι στους πολέμους δεν υπάρχουν ούτε νικηταί ούτε ηττημένοι.
Εάν, εξάλλου, η ανθρωπότης εξακολουθήσει πολεμούσα -συνέχισε ο πρωθυπουργός- μετά κάθε διεθνή πόλεμον, αι χώραι θα υφίστανται εμφυλίους πολέμους και απ’ αυτής είνε αγαθοποιός η επίδρασις των αριστερών κομμάτων».
Είναι ενδιαφέρον ότι στο Συνέδριο συγκροτήθηκαν τέσσερις επιτροπές εργασίας, μία εκ των οποίων είχε τίτλο «Συνομοσπονδίες λαών», με πρόεδρο τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου.
Στο πλαίσιο της εν λόγω επιτροπής συζητήθηκε και η ιδέα της ενωμένης Ευρώπης, με βάση την πρόταση του Γάλλου πολιτικού Αριστείδη Μπριάν, τιμημένου με Νόμπελ Ειρήνης το 1926.
Αλλωστε, από το 1814, όταν πρωτοδιατυπώθηκε από τον Σεν Σιμόν, η Ευρωπαϊκή Ιδέα προβλήθηκε ως ιδέα φιλειρηνική, δημοκρατική και πανευρωπαϊκή.
Επισημαίνω ότι το Συνέδριο καλωσόρισε η εφημερίδα «Ακρόπολις» γράφοντας: «Το Συνέδριο συνέρχεται εις τον τόπον ο οποίος έταξε πάντοτε υπεράνω των υλικών αγαθών την πνευματική δημιουργίαν και όπου εσφυρηλατήθη το πρώτον το μεγάλον ιδανικόν της Αδελφώσεως των Λαών», προσθέτοντας ότι συμμετέχουν «εκατόν είκοσι και πλέον αντιπρόσωποι, άνδρες και γυναίκες, όλων των Ευρωπαϊκών χωρών».
Ωστόσο δεν παρέστη ιταλική αντιπροσωπεία, διότι της απαγορεύτηκε από το καθεστώς Μουσολίνι. Αντιθέτως, το γερμανικό κίνημα ειρήνης είχε εκπροσωπηθεί με πολυμελή αντιπροσωπεία, αφού δεν είχε ακόμα εγκαθιδρυθεί το καθεστώς Χίτλερ.
*Σύμβουλος του Διεθνούς Γραφείου Ειρήνης
