Στα «κάγκελα» για τα ασυνόδευτα

Διχασμός: από τη μια η Ευρώπη-φρούριο υψώνει τείχη κατά της εισροής προσφύγων και μεταναστών στο εσωτερικό της και από την άλλη η ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης Μεταχείρισης (CPT) του Συμβουλίου της Ευρώπης έρχεται να μας θυμίσει ποιες είναι οι ευρωπαϊκές αξίες και για ακόμη μία φορά κατακεραυνώνει την -όποια- ελληνική κυβέρνηση για τη συνεχιζόμενη κράτηση των ασυνόδευτων ανηλίκων αλλά και τη μεταχείριση των παράτυπων μεταναστών στα hotspots στα νησιά του Αιγαίου.

Δεν παραλείπει να ασκήσει δριμεία κριτική για τις συνθήκες κράτησης των ενήλικων κρατούμενων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και να ζητήσει αποφασιστικές δράσεις για την αντιμετώπιση του χιλιοειπωμένου προβλήματος, που δεν είναι άλλο από τη «διαδεδομένη» και «με βαθιές ρίζες» αστυνομική βία και κακοποίηση οι οποίες συνεχίζουν να παραμένουν πρακτικά ατιμώρητες, λόγος για τον οποίο ζήτησαν να ενημερωθούν για καταγγελίες που περιλαμβάνονταν και στην έκθεση επίσκεψής τους στην Ελλάδα το 2015. 

Εκρηκτική κατάσταση 

Η 45σέλιδη αναφορά που ακολούθησε δύο επισκέψεις εκπροσώπων της Επιτροπής πέρσι τον Απρίλιο και τον Ιούλιο τόσο σε κέντρα πρώτης υποδοχής και ταυτοποίησης στα νησιά (hotspots) όσο και σε κέντρα κράτησης στην ηπειρωτική χώρα περιγράφει όλα τα στοιχεία που συνθέτουν μια εξόχως «εκρηκτική κατάσταση»: υπερπληθυσμό που συνδέεται με τα υψηλά επίπεδα βίας μεταξύ των κρατουμένων, ανεπαρκείς συνθήκες βασικής υγιεινής, ακατάλληλη συνδρομή των ευάλωτων ομάδων και ελλιπείς νομικές εγγυήσεις. 

Ως το πλέον μελανό σημείο ωστόσο, που υποδεικνύεται από την έκθεση, είναι η πάγια τακτική μακροχρόνιας κράτησης των ανηλίκων σε ακατάλληλες συνθήκες με ανεπαρκή μέριμνα – κι ας αναγνωρίζονται οι προσπάθειες των ελληνικών αρχών να βρεθούν επιπλέον χώροι φιλοξενίας. 

«Βάλτε τέλος στην κράτησή τους» 

Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι αρχές θα πρέπει να αναθεωρήσουν την «προστατευμένη φύλαξη» που εφαρμόζουν στα ασυνόδευτα ανήλικα και να θέσουν τέλος στην κράτησή τους.

Επιπλέον βρίσκει εντελώς απαράδεκτες τις συνθήκες κράτησης των μεταναστών στα περισσότερα από τα αστυνομικά τμήματα που επισκέφτηκε, μνημονεύοντας ιδιαίτερα το Αστυνομικό Τμήμα Δραπετσώνας ως «επικίνδυνο για τη δημόσια υγεία». 

Αν και από τη μια επίσκεψη στην επόμενη σε Λέσβο, Χίο, Σάμο διαπιστώθηκε ότι μερικά από τα κέντρα είχαν πάψει να είναι κλειστά, ωστόσο η κατάσταση σε αυτά παρέμενε εκρηκτική καθώς τα προβλήματα που είχαν εντοπιστεί (υπερπληθυσμού, ελλιπούς υδροδότησης και τροφής, περίθαλψης και κάλυψης βασικών αναγκών για τις ευπαθείς ομάδες) παρέμεναν απάνθρωπα και ταπεινωτικά, ενώ υπήρχε αυξημένη ανησυχία λόγω της αβεβαιότητας των ανέστιων για το μέλλον τους αλλά και των υλικών συνθηκών που επέτειναν οι ανεπαρκείς προβλέψεις για πληροφόρηση και νομική συνδρομή. 

Ακατάλληλες κρίθηκαν η Αμυγδαλέζα και η Πέτρου Ράλλη για τη στέγαση των ανηλίκων, που έβλεπαν την κράτηση ως ακόμη ένα τραυματικό γεγονός το οποίο ερχόταν να προστεθεί στις προηγούμενες εμπειρίες του ταξιδιού τους, όπως και τα άλλα κρατητήρια στα οποία τοποθετούνταν υπό περιορισμό για λόγους «προστασίας», χωρίς καμία βοήθεια και ψυχοκοινωνική υποστήριξη. 

Η αστυνομική βία 

Σε κάθε περίπτωση κρίνει εντελώς ακατάλληλη την κράτηση πέραν του 24ώρου σε αστυνομικά τμήματα για όλους τους πρόσφυγες αφού δεν προσφέρουν τις κατάλληλες υλικές συνθήκες, κυρίως λόγω της έλλειψης κάθε δυνατότητας προαυλισμού, ενώ επιπρόσθετα τα βρήκαν ασφυκτικά γεμάτα, βρόμικα και ανθυγιεινά.

Κάλεσαν, τέλος, τις αρχές να ενημερώσουν για τα μέτρα που έλαβαν ώστε να εκπληρώσουν τις συστάσεις της Επιτροπής, ενώ ζήτησαν επείγουσες δράσεις για τη λογοδοσία και εκπαίδευση των αστυνομικών ώστε να μην κακομεταχειρίζονται τους ανθρώπους που τίθενται υπό την επίβλεψή τους. 

Στη 40σέλιδη απάντησή τους οι ελληνικές αρχές αναφέρονται στα έργα βελτίωσης των χώρων κράτησης στα οποία έχουν προβεί, στην ενίσχυση των hotspots με υπηρεσίες ενημέρωσης και υποβολής αιτημάτων ασύλου από τις οποίες παραλήφθηκαν πάνω από 14.000 αιτήματα σε ένα χρόνο (μέχρι τον φετινό Φεβρουάριο), ενώ χαρακτηρίζουν «κατάλληλο» τον ειδικά διαμορφωμένο χώρο «προστατευτικής φύλαξης» ασυνόδευτων ανηλίκων στην Αμυγδαλέζα. 

Ενδιαφέρον έχουν οι απαντήσεις για την αστυνομική κακομεταχείριση: σε τέσσερις καταγγελίες αναφέρουν ότι θα ενημερώσουν για την έκβαση της προκαταρκτικής διοικητικής εξέτασης, σε μία, που αφορούσε την ομάδα Δέλτα, επιβλήθηκε η ελάχιστη πειθαρχική κύρωση έπειτα από ΕΔΕ, αρκετές περιπτώσεις έκλεισαν λόγω ανεπαρκούς στοιχειοθέτησης, μια ομαδική καταγγελία 34 προσφύγων το 2014 παραπέμφθηκε στη Δικαιοσύνη, ενώ για την αυτοκτονία κρατουμένου πέρσι τον Ιούλιο θα ενημερώσουν για το αποτέλεσμα της διοικητικής εξέτασης. 

Μουζάλας: Η έκθεση δεν αφορά το σήμερα 

Από την πλευρά του ο αναπληρωτής υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής, Γιάννης Μουζάλας, απαντώντας σε δημοσιογράφους επισήμανε το γεγονός ότι η έκθεση του CPT αφορά την επίσκεψη κλιμακίου του «στις 13-18 Απριλίου του 2016, 20 ημέρες δηλαδή μετά τη συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας και πριν καν ολοκληρωθούν τα hotspots. Επομένως δεν αναφερόμαστε στο σήμερα, αναφερόμαστε σε μια πολύ ειδική περίοδο που ούτε τα hotspots είχαν ολοκληρωθεί και τρέχαμε να δούμε πώς θα εφαρμοστεί η συμφωνία Ευρώπης-Τουρκίας. Εκείνες τις ημέρες, θέλω να θυμόσαστε, είχαμε 2.500-3.000 αφίξεις την ημέρα. Μετά πέσανε στις 60-80 και σήμερα έχουν ανέβει περίπου στις 160, αναφέρομαι στις τελευταίες 45 ημέρες».

Ομως το κλιμάκιο επανήλθε, σύμφωνα με την έκθεση, και λίγους μήνες μετά την εφαρμογή της συμφωνίας, τον Ιούλιο του ’16. 

Δεν μετεγκαταστάθηκαν όσοι είχε συμφωνηθεί 

Να συνεχιστεί το πρόγραμμα μετεγκατάστασης αιτούντων άσυλο σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ώστε να αμβλυνθεί η πίεση στις χώρες πρώτης γραμμής και πέρα από τον αρχικό σχεδιασμό της διετίας, που έληξε στις 26 τρέχοντος, ζητά η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, καθώς ο στόχος του έχει μόνο μερικώς επιτευχθεί.

Οπως θυμίζει, τον Σεπτέμβριο του 2015 τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. συμφώνησαν σε ένα διετές σχέδιο για τη μετεγκατάσταση συνολικά 160.000 αιτούντων άσυλο, συμπεριλαμβανομένων 106.000 από την Ελλάδα και την Ιταλία, ενώ ώς τις 22 Σεπτεμβρίου 2017 μόνο 47.905 θέσεις είχαν δεσμευτεί επισήμως από τα κράτη-μέλη.

Σε αυτές περιλαμβάνονται 20.066 (επί συνόλου 29.144) αιτούντες άσυλο που μετεγκαταστάθηκαν από την Ελλάδα.