Πού οδηγεί ο μαραθώνιος του Κυπριακού;

Το Κυπριακό και οι συνομιλίες για εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης οδεύει από Διάσκεψη σε Διάσκεψη χωρίς το επιθυμητό αποτέλεσμα. Πρόκειται για ένα πραγματικό μαραθώνιο δρόμο που, όμως, δεν μετριέται με ώρες, όπως το ολυμπιακό άθλημα. Ούτε καν με βδομάδες και μήνες, αλλά με χρόνια και δεκαετίες.

Οι δρομείς ξεκίνησαν μεν από την ίδια αφετηρία αλλά στην πορεία,αντί να τρέχουν ο ένας πλάι στον άλλο, άρχισαν να πορεύονται σε αντίθετη τροχιά. Πώς θα μπορέσει κάποιος να φτάσει στο τέρμα όταν οι δρομείς της μιας ομάδας βλέπουν το νήμα σε μια κατεύθυνση και οι άλλοι σε διαφορετική; Πώς θα συναντηθούν οι δρόμοι τους και θα τρέξουν μαζί μέχρι το τέρμα, αφού τρέχουν σε κυκλικό στίβο.

Ο ΟΗΕ νίπτει τα χείρας

Το δυστύχημα είναι πως στο άθλημα του κυπριακού μαραθωνίου δεν υπάρχουν πια δυνατότητες βοήθειας προς τους δρομείς. Τα Ηνωμένα Εθνη, μετά το πάθημα της επιδιαιτησίας τους στο Μπούργκενστοκ το 2004, που παρήγαγε το σχέδιο Ανάν, έχουν πάθει και έχουν μάθει. Και όταν καείς με τον χυλό, φυσάς και το γιαούρτι. Εχουν νίψει βολικά τας χείρας τους, με τη σύμφωνη γνώμη, αν όχι και απαίτηση των πλευρών, βάφτισαν τις συνομιλίες «κυπριακής ιδιοκτησίας», κρυβόμενοι πίσω από αυτήν. Και όμως πόσα διεθνή προβλήματα βρήκαν τη λύση τους με τη διαμεσολάβηση και τις γεφυρωτικές προτάσεις τρίτων;

Θα συνεχίσει επ΄άπειρον το καθεστώς της «κυπριακής ιδιοκτησίας» ή μπορεί να αλλάξει; Φυσιολογικά διερωτάται κανείς, αν οι δυο πλευρές δεν τα βρίσκουν επί μονίμου και συνεχώς επαναλαμβανόμενης βάσεως, αν εμμένουν αμετακίνητες στις θέσεις τους, ποιος είναι εκείνος που δικαιωματικά θα μπορούσε να τείνει χέρι βοηθείας ώστε να βγουν τουλάχιστον από το τέλμα; Αυτό μπορεί να το κάνει ένας οργανισμός κοινά αποδεκτός, όπως ο ΟΗΕ ή η ΕΕ, φτάνει βεβαίως να το αποδεκτούν και οι δυο πλευρές. Ωστόσο, στο παρόν στάδιο είναι πολύ δύσκολο να συμβεί κάτι τέτοιο για λόγους που χρήζουν ιδιαίτερης ανάλυσης.

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι η κατάσταση πραγμάτων παραμένει ως έχει. Πού θα οδηγήσει ο μαραθώνιος-μετ΄εμποδίων- το Κυπριακό; Ποιες προοπτικές διανοίγονται στον ορίζοντα; Ποιους πιθανούς δρόμους μπορεί να πάρει;

Συνέχιση της ίδιας πορείας

1. Ο πρώτος δρόμος είναι να συνεχίσει η παρούσα κατάσταση, δηλαδή να εξακολουθήσουν οι δρομείς τον διάλογο μουγγών και κωφών, αναμένοντας πως κάποιος θα κάνει επιτέλους ένα σοβαρό βήμα. Μετά να ακολουθήσει και δεύτερο και τρίτο,να μετεξελιχθούν οι όποιες συγκλίσεις σε συμφωνίες και, το κυριότερο, να φτάσουν σε ταύτιση απόψεων στα ουσιώδη και βασικά θέματα, τόσο της εξωτερικής πτυχής, όσο και της εσωτερικής. Διότι δεν είναι αρκετό να έχουν συμφωνήσει στο 90% των ζητημάτων (όπως καλή ώρα τώρα), αν δεν συμφωνήσουν για τις εγγυήσεις , τα στρατεύματα, παράλληλα με το εδαφικό, το περιουσιακό και τη διακυβέρνηση.

Με ορολογία Διασκέψεων είναι απαραίτητο να συμπέσουν οι θέσεις και των δυο τραπεζιών των συνομιλιών. Η πρόσθετη δυσκολία αφορά τις λεπτομέρειες των παραμέτρων της λύσης. Είναι απίστευτο πόσες δυσχέρειες μπορεί να προκύψουν όταν μπουν στο τραπέζι αριθμοί, αναλογίες, διορίες, χρονικές διάρκειες και παρόμοια ζητήματα.

Συμπερασματικά, η πρώτη προοπτική της διατήρησης της τωρινής διαδικασίας σκοντάφτει στις αρχές λύσης, στην εξεύρεση τομών και κοινής αντίληψης στις λεπτομέρειες και, βεβαίως, στην έγκριση που πρέπει να πάρει το όποιο σχέδιο λύσης σε χωριστά δημοψηφίσματα. Δεδομένων όλων αυτών το τελικό αποτέλεσμα μάλλον θα είναι η διαιώνιση του στάτους κβο με ό,τι συνεπάγεται, ιδιαίτερα στο θέμα του εποικισμού.

Το βελούδινο διαζύγιο

2.  Η δεύτερη πιθανή προοπτική είναι να παραδεχτούν εκ των πραγμάτων εκόντες άκοντες οι δυο πλευρές ότι, με τις δεδομένες παραμέτρους είναι αδύνατη η εξεύρεση λύσης με τη μορφή που επιδιώκεται σήμερα. Τι μπορεί να συμβεί σε μια τέτοια περίπτωση;

Το πιο πιθανό σενάριο είναι να παραμεριστούν τα υφιστάμενα δεδομένα και παράμετροι λύσης και να επέλθει ένα βελούδινο διαζύγιο μεταξύ Ε/κ και Τ/κ. Κάτι τέτοιο εξυπακούει ότι στον χάρτη θα εμφανίζονται πλεόν δυο κρατικές οντότητες, μία κανονική και διεθνώς αναγνωρισμένη (η Κυπριακή Δημοκρατία) αλλά και μια μη αναγνωρισμένη, εκτός από την Τουρκία και πιθανόν κάποιους δορυφόρους της, κρατική οντότητα (η ΤΔΒΚ) στα πρότυπα της Ταϊβάν.

Μια τέτοια εξέλιξη ασφαλώς δημιουργεί σε βάθος χρόνου νέα δεδομένα, τα οποία φυσιολογικά αλλοιώνουν το υφιστάμενο στάτους κβο. Πιθανότατα να αλλάξει ο δημογραφικός χάρτης του νησιού, στοιχείο που αυτονόητα εμπεριέχει κινδύνους και απειλές για την Κυπριακή Δημοκρατία. Αν μάλιστα συνυπολογιστεί το θέμα του Φυσικού Αερίου και των μελλοντικών εσόδων που υπολογίζονται σε πολλά δις, με τις αξιώσεις της τουρκικής πλευράς, η κατάσταση θα περιπλακεί ακόμη περισσότερο. Θα χρειαστούν νέες αρχιτεκτονικές σχέσεων ανάμεσα στην Κυπριακή Δημοκρατία στο Νότο και το παράνομο μόρφωμα στο Βορρά. Οι νέες αυτές συνθήκες δεν αποκλείεται να θέσουν επί τάπητος καινούργιες προσεγγίσεις και, φυσικά, νέα θεώρηση των σχέσεων μεταξύ Βορρά και Νότου.

Ο παράγοντας Ασφάλεια θα μεγιστοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό που δεν αποκλείεται να εγερθεί θέμα υπογραφής κάποιας συμφωνίας για την κάλυψη των νώτων αλλήλων. Δυνητικά μπορεί να προκύψει συν τω χρόνω και θέμα νέας συνθήκης ανάμεσα στα δυο μέρη με τη μορφή που θα προσομοιάζει πλέον σε συνομοσπονδία.

Όταν θέσαμε τις σκέψεις και τους προβληματισμούς μας ενώπιον έμπειρου πολιτικού ηγέτη που έχει «φάει» το Κυπριακό με το «κουτάλι» και τον καλέσαμε να σχολιάσει, μάς απάντησε με την πικρή γεύση από τους στίχους του εθνικού ποιητή της Κύπρου, Βασίλη Μιχαηλίδη:

«Καρτερούμεν μέραν-νύχταν,

Να φυσήξει ένας αγέρας,

Στουν’ τον τόπον πον’ καμένος,

Τζιαι εν θωρεί ποττέ δροσιάν».

Ούτε χίλιες αναλύσεις δεν αποδίδουν καλύτερα την εικόνα του Κυπριακού.