Με αφορμή ένα (ξένο) ντοκιμαντέρ που είδα στην τηλεόραση, σχετικά με τις δύο αλώσεις της Κωνσταντινούπολης (1204 και 1453), σας έγραψα, το προηγούμενο Σάββατο, ότι και στις δύο περιπτώσεις βάλαμε κι εμείς, οι Ελληνες, το χεράκι μας και βγάλαμε τα ματάκια μας.
Και με αδρές γραμμές, παρουσίασα τον διχασμό των Βυζαντινών -απ’ τη μια ο λαός, απ’ την άλλη οι ευγενείς και αριστοκράτες- που διευκόλυνε την άλωση της Πόλης απ’ τους Λατίνους και οδήγησε στην κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Σήμερα, με δυο λόγια πάλι, θα δούμε πώς η Κωνσταντινούπολη -που είχε ανακτηθεί το 1261- έπεσε ξανά -και οριστικά αυτή τη φορά- το 1453, όταν αυτοκράτορας ήταν ο Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος.
Για να θυμηθούμε ότι και πάλι ο διχασμός -ενωτικοί εναντίον ανθενωτικών- έπαιξε έναν πολύ βασικό ρόλο στην επικράτηση των Οθωμανών και στον θάνατο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Ηδη από τα χρόνια του Μιχαήλ Παλαιολόγου, μετά δηλαδή την ανάκτηση της Πόλης απ’ τους Λατίνους, έγιναν προσπάθειες για την Ενωση των Εκκλησιών.
Τότε (1274) το Βυζάντιο κινδύνευε απ’ τον Κάρολο τον Ανδεγαυό και ο Μιχαήλ πρόσφερε στον Πάπα την αναγνώριση της πρωτοκαθεδρίας, την προσθήκη του «φιλιόκβε» στο Σύμβολο της Πίστης κ.λπ. προκειμένου να σταματήσει τον Κάρολο, που ήθελε να επανιδρύσει την αυτοκρατορία των Λατίνων.
Διόρισε, μάλιστα, και έναν ενωτικό πατριάρχη για να προωθήσει την Ενωση. Αλλά η Βυζαντινή Εκκλησία, όπως και ο λαός, αντέδρασαν και απέρριψαν την ένωσή της υπό τον Πάπα.
Ακολούθησαν πολλά γεγονότα -μεταξύ αυτών και ο «Σικελικός Εσπερινός»- που εμπόδισαν τον Κάρολο να πετύχει τον σκοπό του και, έτσι, σώθηκε, προσωρινά, το Βυζάντιο. Ενάμιση αιώνα μετά όμως, βρέθηκε μπροστά σε νέο κίνδυνο:
Oι Οθωμανοί είχαν κατακτήσει όλη τη Μ. Ασία, όλα -σχεδόν- τα Βαλκάνια, είχαν πάρει «με το σπαθί» τη Θεσσαλονίκη και με παράδοση τα Γιάννενα, τα ‘χαν βρει με τους -πανίσχυρους, τότε- Ούγγρους και είχαν περιορίσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία σε δύο σημεία: την Πόλη -που ήταν ήδη υποτελής στον σουλτάνο και του πλήρωνε φόρο για τα έξοδα του αδελφού του, ο οποίος ζούσε μέσα στην Κωνσταντινούπολη- και τον Μυστρά, με ένα τμήμα της Πελοποννήσου.
Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Παλαιολόγος δεν είχε άλλη επιλογή: στράφηκε στον Πάπα, προσφέροντας την Ενωση των Εκκλησιών και την αναγνώριση των «πρωτείων» του, με αντάλλαγμα τη στρατιωτική υποστήριξη της Δύσης εναντίον των Οθωμανών Τούρκων.
Συμφωνήθηκε λοιπόν να συναντηθούν στη Φεράρα της Ιταλίας για να πέσουν οι υπογραφές. Η συνάντηση έγινε, τελικά, στη Φλωρεντία (1439), όπου τα πράγματα δεν πήγαν πολύ καλά όταν άρχισαν τα παζάρια.
Οσο κι αν ήθελαν, ο αυτοκράτορας Ιωάννης και ο Πάπας Ευγένιος την επίτευξη της συμφωνίας, υπήρχαν πίσω τους ισχυρές ομάδες «σκληρών», που έβαζαν εμπόδια, απαιτώντας όλο και λιγότερες παραχωρήσεις.
Με τα πολλά, η συμφωνία υπογράφτηκε, αλλά όταν η βυζαντινή αντιπροσωπεία γύρισε στην Κωνσταντινούπολη, πολλοί απ’ όσους την είχαν υπογράψει πήραν πίσω τις υπογραφές τους μετά τον ξεσηκωμό του λαού…
* Το Αλλοπαράκι μου θα χρειαστεί άλλο ένα Σάββατο για να φτάσει στην Αλωση του 1453. Δεν έχει, βλέπετε, την ικανότητα του συγγραφέα του θεατρικού έργου «Ολος ο Σέξπιρ σε μια ώρα»! Και είναι σημαντικά τα όσα προηγήθηκαν της Αλωσης.
