Στο μνημείο της αρμενικής γενοκτονίας του Ερεβάν

«Η Αρμενία πεθαίνει, αλλά θα επιβιώσει. Το λίγο αίμα που  ακόμα της έχει μείνει,  είναι το πολύτιμο αίμα που θα γεννήσει μια νέα ηρωική γενιά. Ένα έθνος που δεν θέλει να πεθάνει, δεν πεθαίνει»

(Ανατόλ Φρανς, 1916)

Οι περισσότερες πόλεις σε όλο τον κόσμο, έχουν τα δικά τους σύμβολα, μνημεία  και χαρακτηριστικές τοποθεσίες.

Όποιος ταξιδέψει μέχρι το Ερεβάν της μαρτυρικής Αρμενίας, πρέπει να ανεβεί μέχρι ψηλά στο λόφο ετούτο, όχι μόνο να απολαύσει τη θέα της πρωτεύουσας της Αρμενίας κάτω χαμηλά, αλλά και να προσκυνήσει και αποτίσει φόρο τιμής σ’ ένα ιερό μνημείο της χώρας.

Δύο τρίτα των κατοίκων της, διαβιούν σήμερα σε αστικές περιοχές, ενώ περίπου το ένα τρίτο σε αγροτικές κοινότητες.

Η πολυσύχναστη και ταχέως αναπτυσσόμενη πρωτεύουσα, το Ερεβάν φιλοξενεί στις μέρες μας πάνω από ένα εκατομμύριο κατοίκους.

Φυσικά ο συνολικός πληθυσμός των Αρμενίων σε παγκόσμιο επίπεδο υπολογίζεται σε δέκα εκατομμύρια, που περιλαμβάνει βεβαίως και τις πολυπληθείς κοινότητες στη Ρωσία, τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. 

Το Τσιτσερνακαμπέρντ (Tsitsernakaberd), είναι αφιερωμένο στα θύματα της Γενοκτονίας των Αρμενίων και βρίσκεται σε ένα λόφο με θέα το Ερεβάν.

Κάθε χρόνο εδώ στις 24 Απριλίου, εκατοντάδες χιλιάδες Αρμένιοι συγκεντρώνονται για να θυμηθούνε τα θύματα της Γενοκτονίας των Αρμενίων, το 1915, που έλαβε χώρα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία  από την τουρκική κυβέρνηση. 

Το Μνημείο βρίσκεται σε έναν από τους τρεις λόφους κατά μήκος του ποταμού Χραζντάν, που φέρει το όνομα Τσιτσερνακαμπέρντ, περιοχή που κάποτε φιλοξενούσε ένα παλιό φρούριο, ίχνη του οποίου ακόμα παρατηρούνται σήμερα. 

Η κατασκευή του μνημείου ξεκίνησε το 1966, κατά τη σοβιετική εποχή, για την αντιμετώπιση των διαδηλώσεων που έγιναν εδώ το 1965, όπου ένα εκατομμύριο Αρμένιοι  διαδήλωσαν  για 24 ώρες για να γιορτάσουν την 50η επέτειο της Γενοκτονίας τους. Ολοκληρώθηκε το 1968.

Η υψηλή, 44 μέτρων, στήλη συμβολίζει την εθνική αναγέννηση των Αρμενίων. Δώδεκα πλάκες είναι τοποθετημένες σε έναν κύκλο που αντιπροσωπεύουν τις δώδεκα χαμένες επαρχίες στη σημερινή Τουρκία.

Στο κέντρο του κύκλου, σε βάθος 1,5 μέτρων, υπάρχει η αιώνια φλόγα.

Κατά μήκος του πάρκου στο χώρο του  μνημείου, υπάρχει ένα τείχος εκατό μέτρων με τα ονόματα των πόλεων και των χωριών, όπου είναι γνωστό και τεκμηριωμένο ότι έγιναν ανελέητες σφαγές.

Στην πίσω πλευρά του τοίχου, βρίσκονται πλάκες με τα ονόματα των ατόμων που βοήθησαν με όποιο τρόπο μπόρεσαν, τα θύματα και τους συγγενείς τους: Johannes Lepsius, Franz Werfel, Armin Wegner, Henry Morgenthau Sr, Pope Benedict XV, Jakob Kunzler, Bodil Biorn. Ως μια ακόμα πράξη μνήμης των θυμάτων, φυτεύτηκε συμβολικά κι ένα δρομάκι με καλλωπιστικά δέντρα. 

Το Μουσείο της Γενοκτονίας των Αρμενίων άνοιξε τις πύλες του το 1995, με σκοπό να τιμήσει την  ογδοηκοστή επέτειο της Γενοκτονίας.

Η δομή και τα σχέδια του Μουσείου, έγιναν  τους αρχιτέκτονες S. Kalashian, Α. Tarkhanyan και τον γλύπτη F. Araqelyan, κάνοντάς το πραγματικά ασύγκριτο σε έμπνευση και  σχεδιασμό.

Από την ημερομηνία έναρξης της λειτουργίας του, το Μουσείο δέχτηκε και συνεχίζει πολλές χιλιάδες επισκέπτες, συμπεριλαμβανομένων μαθητών, φοιτητών, απλών πολιτών, αλλά και ένα μεγάλο αριθμό τουριστών από το εξωτερικό, τους οποίους και ξεναγεί με τρόπο μοναδικό σε διάφορες γλώσσες.

Η Δημοκρατία της Αρμενίας έχει κάνει επίσης την επίσκεψη του συγκεκριμένου Μουσείου της Αρμενικής Γενοκτονίας, μέρος του επίσημου πρωτοκόλλου του κράτους, με πολλές επίσημες ξένες αντιπροσωπείες και προσωπικότητες να έχουν ήδη επισκεφθεί το Μουσείο.

Η θέα απ’ εκεί προς την κοιλάδα Αραράτ και το ομώνυμο όρος είναι όντως μαγευτική. 

Ο πρώτος όροφος του Μουσείου είναι στην πραγματικότητα υπόγειος. Εδώ βρίσκονται τα γραφεία της διοίκησης και των βοηθητικών υπηρεσιών, η αίθουσα Komitas εκατόν εβδομήντα θέσεων, οι αποθήκες που φιλοξενούν εκθέματα και επιστημονικά αντικείμενα, καθώς και μια βιβλιοθήκη και μια αίθουσα ανάγνωσης.

Οι βασικοί χώροι των εκθεμάτων  του Μουσείου βρίσκονται στο δεύτερο όροφο, σε ένα χώρο με έκταση πάνω από 1.000 τετραγωνικά μέτρα. Υπάρχουν τρεις κύριοι εσωτερικοί εκθεσιακοί χώροι και σε μια εξωτερική στοά με τη δική τους αίθουσα.

Για τους Αρμενίους, η βασική αποστολή του Μουσείου έγκειται στο γεγονός ότι η κατανόηση της Γενοκτονίας των Αρμενίων είναι ένα σημαντικό βήμα για την πρόληψη παρόμοιων επεισοδίων και μελλοντικών  εθνικών τραγωδιών.     

Φυσικά και η γενοκτονία δεν σταμάτησε εδώ! Συνεχίστηκε, ή μάλλον έλαβε χώρα ταυτόχρονα, σε πολιτιστικό επίπεδο, δημιουργώντας και δίνοντας  στον όρο ‘‘πολιτιστική γενοκτονία’’ την πραγματική του έννοια.

Ο όρος γενοκτονία δεν αναφέρεται μόνο  στη φυσική εξόντωση μιας εθνικής ή θρησκευτικής ομάδας, αλλά υπονοεί και την πνευματική και πολιτιστική καταστροφή του!

Είναι κάτι στο οποίο η κυβέρνηση της Τουρκίας επιδόθηκε κατά κόρον σε μια συστηματική προσπάθεια με απώτερο στόχο να καταστρέψει την υλικές μαρτυρίες του αρμενικού πολιτισμού.

Συνειδητοποιώντας το ρόλο της εκκλησίας και της χριστιανικής πίστης του αρμενικού έθνους, έσφαξαν Αρμενίους κληρικούς, κατέστρεψαν εκκλησίες, ιστορικά μοναστήρια και χιλιάδες πολύτιμα  μεσαιωνικά εικονογραφημένα χειρόγραφα.

Η πολιτική της καταστροφής που εφαρμόστηκε από τους Νεότουρκους όσον αφορά την αρμενική ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, υιοθετήθηκε και συνεχίστηκε βεβαίως από τη Δημοκρατική Τουρκία, όπου όλα αυτά τα λείψανα ενός μεγάλου πολιτισμού, αντιμετωπίζονταν ως ανεπιθύμητοι μάρτυρες της αρμενικής παρουσίας.

Στο τέλος της δεκαετίας του 1920, η Τουρκία άρχισε τη διαδικασία αλλαγής των ονομασιών ορισμένων  θέσεων στη δυτική Αρμενία.

Σήμερα το 90% των αρμενικών πόλεων, κωμοπόλεων και ιστορικών κτιρίων στην ανατολική Τουρκία, τη δυτική δηλαδή, Αρμενία, έχουν αντικατασταθεί με τουρκικά ονόματα, ενώ παράλληλα εκατοντάδες αρχιτεκτονικά μνημεία και όλες οι αρμενικές επιγραφές, καταστράφηκαν.

Πολλά υλικά γκρεμισμένων κτιρίων χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικά υλικά άλλων κτιρίων, σε ορισμένες αγροτικές περιοχές τα αρμενικά μοναστήρια και οι παμπάλαιες εκκλησίες χρησιμοποιούνται ως στάβλοι, αποθήκες, κλαμπ κι ακόμα ως φυλακές, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η τουρκική κυβέρνηση μετέτρεψε τις αρμενικές εκκλησίες, σε τζαμιά.

Παρά τα ψηφίσματα όμως, του Συμβουλίου της Ευρώπης, για προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς των Αρμενίων στο έδαφος της Τουρκίας, η “πολιτιστική γενοκτονία” συνεχίζεται!