Θα βρούμε το «άλογο» του Μπελογιάννη;

Η ερώτηση του τίτλου του παρόντος κειμένου προέρχεται από παρότρυνση του Γ. Ρίτσου («Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο») και βρίσκει ανταπόκριση τόσο στη δημοσίευση «άγνωστων ντοκουμέντων» από τον φάκελο του Μπελογιάννη στην Ασφάλεια όσο και στη «Μόνιμη έκθεση» που εγκαινιάστηκε στην πατρογονική του εστία στην Αμαλιάδα, χωρίς να παραβλέπω το 20ό συνέδριο του ΚΚΕ ως προς την ανακαταγραφή της «ιστορικής πορείας» του, που υπόσχεται «εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων».

Αν κάποιοι/ες είχαν στη διάθεσή τους, μετά από έξι τουλάχιστον δεκαετίες, την προανακριτική έκθεση (29.6.1951) της Υποδιευθύνσεως Γενικής Ασφαλείας Αθηνών για την «πρώτη δίκη» του Νίκου Μπελογιάννη, τι θα προσπαθούσαν να αναδείξουν και να μην περιοριστούν στα «παροράματα» και σε ορισμένα «πραγματολογικά» στοιχεία, συνήθως «σημειώματα» χωρίς τη μνεία των πηγών τους;

Μάλλον και τα εξής:

• ❶ Την απόπειρα της μετεμφυλιακής κρατικής εξουσίας να «αφηγηθεί» την πρόσφατη και τρέχουσα πολιτική ιστορία, τουλάχιστον των τελευταίων δεκαετιών και -όταν «απαιτείται» (σε ανακριθέντες άνω των πενήντα ετών)- των γεγονότων μετά την ίδρυση του ΣΕΚΕ (γι’ αυτό δεν ευστοχεί ο συχνός ονομαστικός καταλογισμός των «ισχυρισμών» και των «λαθών» στον συντάκτη της «Εκθέσεως», Ιωάννη Κροντήρη, ως «ενεργήσαντος την προανάκρισιν»).
• ❷ Την ομόλογη «ιστοριογραφία» που αφορά όχι μόνο την αστυνομία, αλλά και το Γενικό Επιτελείο Στρατού (βλ. το βιβλίο του: «Η νέα φάσις του αγώνος», 1950), με «ιστορικούς» να κρύβονται πίσω της και Εκτακτα Στρατοδικεία να διεκπεραιώνουν τις δίκες .
• ❸ Ως προς την «υπόθεση Μπελογιάννη», συντίθεται ένα εισαγωγικό «αντι-Βοήθημα» για την ιστορία του ΚΚΕ κυρίως, περίπου σαράντα σελίδων, με αντικείμενο τη «στρατηγική και τακτική» αυτού του κόμματος, «ως αύτη διεμορφώθη υπό της ηγεσίας του κατά την τελευταίαν δεκαπενταετίαν, προσαρμοζομένη εκάστοτε εις την γενικωτέραν στρατηγικήν και τακτικήν του Διεθνούς Κομμουνισμού» .
• ❹ Η αφετηρία και η κατακλείδα του προανακριτικού κειμένου είναι ο Α.Ν. 509 του 1947 (δημοσιεύεται τέσσερις ημέρες μετά τον σχηματισμό της «Προσωρινής Κυβέρνησης» υπό τον στρατηγό Μάρκο) προς «εξακρίβωσιν της παρανόμου υπέρ του ΚΚΕ δράσεως», ως στόχος της οποίας εμφανίζεται η «ανατροπή του Πολιτεύματος και του κρατούντος Κοινωνικού Καθεστώτος, επί ταυτοχρόνω παραχωρήσει Ελληνικών εδαφών εις ξένα εχθρικά Κράτη».
• ❺ Τα επιμέρους «επεισόδια» ή «καθέκαστα» μέρη υπέχουν θέση βιογραφικών «μαρτυριών» όσον αφορά τον χρόνο, τον τόπο, τα πρόσωπα και τη συγκυρία που τα ενοποιεί ως προς την «εφαρμογήν ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν την διά βιαίων μέσων ανατροπήν του Πολιτεύματος και του κρατούντος Κοινωνικού Καθεστώτος».
• ❻ Η ροή του ανακριτικού υλικού υπονοεί την ύπαρξη «φακέλων» στη Γενική Ασφάλεια Αθηνών, οι οποίοι διαρκώς εμπλουτίζονται από τις «πληροφορίες» που αποδελτιώνουν τα αντίστοιχα αστυνομικά όργανα της περιφέρειας. Προφανώς, μια διασταύρωση του αρχειακού υλικού αυτής της περιόδου, εντός (ΚΚΕ, ΑΣΚΙ, ΕΛΙΑ κ.λπ.) και εκτός της χώρας (Ηνωμένες Πολιτείες, Βρετανία, πρώην ΕΣΣΔ, βαλκανικές χώρες κ.λπ.), θα υποβοηθούσε στην ανάδειξη του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της εγχώριας πολιτικής. Για παράδειγμα, ποιες επιπτώσεις είχε το τρίπτυχο της συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες (20.6.1947) για την «πρόληψιν της οικονομικής κρίσεως, την προαγωγήν της εθνικής ανασυγκροτήσεως και την αποκατάστασιν της εσωτερικής γαλήνης»; Ή πώς έδρασε, κατά τη φρασεολογία του Μπάτση (1947), το «συγκρότημα των ξένων εμπειρογνωμόνων, ελεγκτών και κηδεμόνων της οικονομίας μας»;
• ❼ Ο «μικρόκοσμος» σχηματίζεται από την εξιστόρηση της δραστηριότητας των «Αχτίδων» του ΚΚΕ και του «Δικτύου Πληροφοριών» του (με διανομή εφημερίδων και εντύπων), δακτυλογράφηση τρικ και προκηρύξεων, δελτίων ραδιοφωνικών εκπομπών του «σιδηρού παραπετάσματος», ενώ ο «μακρόκοσμος» του ανακριτικού έργου στρέφεται προς τον «εγκληματικόν συμμοριτισμόν» με την «αντεθνική, ανθελληνική, κατασκοπευτική» του δράση.
• ❽ Πρόκειται κυρίως για «διαφωτιστική» εργασία που φέρουν σε πέρας «διανοούμενοι» (εκπαιδευτικοί, νομικοί, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι), που ξεπερνούν το 50% των ανακριθέντων, με γνώμονα το σχήμα «μόρφωση-προπαγάνδα-οργάνωση-δράση», το οποίο καθίσταται περισσότερο αναγκαίο σε συνθήκες «παρανομίας» και έλλειψης ενημέρωσης που εντείνεται με την «άνωθεν» καταπιεστική διαστρέβλωση των διαδραματιζόμενων.
• ❾ Σε ένα τέτοιο πλαίσιο πολιτικής συμπεριφοράς, δεν έχουν τη θέση τους εύκολα σχήματα για «ηθικά και πολιτικά νικητές» ή για «εργατικό-λαϊκό, κομμουνιστικό-αριστερό και προοδευτικό κίνημα», όπως άλλωστε και η αναγωγή εγκλείστου σε «καινοτόμο» «ιστορικό της λογοτεχνίας» (βλ. τα βιβλία μου: «“Ιστορική αίσθηση” και λογοτεχνία», 2011: 167-260 και «Γνώσης “επί-γνωση”», 2017: 424-432).

* ομότιμος καθηγητής κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας στο Παν/μιο Ιωαννίνων